You are here: BP HOME > TLB > Candrakīrti: Madhyamakāvatāra > fulltext
Candrakīrti: Madhyamakāvatāra

Choose languages

Choose images, etc.

Choose languages
Choose display
  • Enable images
  • Enable footnotes
    • Show all footnotes
    • Minimize footnotes
DiacriticaDiacritica-helpSearch-help
ā ī ū
ñ
ś ź
š č ǰ γ    
Note on the transliteration:
The transliteration system of the BP/TLB is based on the Unicode/UTF-8 system. However, there may be difficulties with some of the letters – particularly on PC/Windows-based systems, but not so much on the Mac. We have chosen the most accepted older and traditional systems of transliteration against, e.g, Wylie for Tibetan, since with Unicode it is possible, in Sanskrit and Tibetan, etc., to represent one sound with one letter in almost all the cases (excepting Sanskrit and Tibetan aspirated letters, and Tibetan tsa, tsha, dza). We thus do not use the Wylie system which widely employs two letters for one sound (ng, ny, sh, zh etc.).
 
Important:
We ask you in particular to note the use of the ’ apostrophe and not the ' representing the avagrāha in Sanskrit, and most important the ’a-chuṅ in Tibetan. On the Mac the ’ is Alt-M.
 
If you cannot find the letters on your key-board, you may click on the link "Diacritica" to access it for your search.
Choose specific texts..
    Click to Expand/Collapse Option Complete text
Click to Expand/Collapse OptionTitle
Click to Expand/Collapse OptionPreface
Click to Expand/Collapse OptionChapter 1: Pramuditā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 2: Vimalā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 3: Prabhākarī
Click to Expand/Collapse OptionChapter 4: Arciṣmatī
Click to Expand/Collapse OptionChapter 5: Sudurjayā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 6: Abhimukhī
Click to Expand/Collapse OptionChapter 7: Dūraṃgamā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 8: Acalā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 9: Sādhumatī
Click to Expand/Collapse OptionChapter 10: Dharmameghā
Click to Expand/Collapse OptionChapter 11: buddhabhūmi
རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མ་དྷྱཱ་མ་ཀ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་ནཱ་མ།
བོད་སྐད་དུ། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ། 
In the Indian language: madhyamakāvatāranāma
In Tibetan: dbu ma la 'jug pa zhes bya ba
In English: Entering the Middle Way 
རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མཱ་དྷྱཱ་མ་ཀ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་བྷཱ་ཥྱ་ནཱ་མ།
བོད་སྐད་དུ། །དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ། 

Chandrakirti’s Auto-Commentary to Entering the Middle Way

In the language of India: Madhyamaka-avatārabhāṣyanāma
In the language of Tibet: Dbu ma la ’jug pa’i bshad pa zhes bya ba
In English: Commentary to Entering the Middle Way

 
འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཆལ་ལོ། ། 
Homage to the youthful Mañjuśrī. 
འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། 
Homage to the noble youthful Mañjuśrī. 
 
The First Ground: Joyous 
 
The First Ground: Joyous 
ཉན་ཐོས་སངས་རྒྱས་འབྲིང་རྣམས་ཐུབ་དབང་སྐྱེས། །
སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་ཤིང། །
སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང་གཉིས་སུ་མེད་བློ་དང། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། ། 
From mighty sages hearers and half-buddhas come,
While buddhas from the bodhisattvas are conceived.
Compassion, non-duality, awakening mind –
These are what serve as causes of the victor’s heirs. (1.1) 
དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་རྩོམ་པར་འདོད་པས། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་པས་ཀྱང་ཐོག་མར། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་པོ། སེམས་ཅན་འཁོར་བའི་བཙོན་རར་བསྡམས་པ་སྐྱབས་མེད་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མ་ལུས་པ་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ལ་བསྟོད་པར་འོས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
ཉན་ཐོས་སངས་རྒྱས་འབྲིང་རྣམས་ཐུབ་དབང་སྐྱེས། །
སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་ཤིང། །
སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང་གཉིས་སུ་མེད་བློ་དང། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། །
ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སྨོས་སོ། ། 

With the aim to compose an introduction (avatāra) to the Middle Way (madhyamaka) that may help one access (avatāra) the Middle Way Treatise, it seemed appropriate to present at first a praise to the illustrious lady Great Compassion, the perfect cause of buddhahood and characterised by being the complete protection for all the untold numbers of defenceless sentient beings without exception trapped in the prison of cyclic existence, even before praising the true and complete buddhas and the bodhisattvas. Hence, I expressed two stanzas, this and the following one:

From mighty sages hearers and half-buddhas come,
While buddhas from the bodhisattvas are conceived.
Compassion, non-duality, awakening mind –
These are what serve as causes of the victor’s heirs. (1.1)

 
 
 
དེ་ལ་གོང་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མངའ་བས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་པས་ཀྱང་དབང་ཕྱུག་དམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་དང། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེའི་བཀས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་ཐུབ་དབང་ཞེས་བྱའོ། །དེ་རྣམས་ལས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དག་སྐྱེས་པ་ནི་དེ་དག་ལས་བསྐྲུན་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟོན་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་ཉན་པ་དང་སེམས་པ་དང་སྒོམ་པའི་རིམ་པ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 

The illustrious buddhas are here termed mighty sages (munīndra) because they possess perfect mastery as unsurpassed lords of Dharma, are also perfect supreme lords over the hearers, solitary buddhas and bodhisattvas, and because the hearers and so forth are governed by their command. From them the hearers and so forth come, meaning that they are born from them. How so? Due to the fact that, when buddhas appear and teach the unmistaken ways of dependent origination, they engage with that teaching through the stages of learning, contemplation and meditation, and according to their particular propensities will then actualise the final complete result of the hearers and so forth.

 
 
 
གལ་ཏེ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ཉན་པ་ཁོ་ན་ལས་དོན་དམ་པ་རྟོགས་པ་ལ་མཁས་སུ་ཟིན་ཀྱང་མཐོང་བའི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་སྒྲུབ་པ་པོ་དག་གིས་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་པའི་འབྲས་བུ་ལྟར་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་མངོན་པར་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་གོར་མ་ཆག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ལྷས། དེ་ཉིད་ཤེས་པས་གལ་ཏེ་འདིར། །མྱ་ངན་འདས་པ་མ་ཐོབ་ཀྱང། །སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་འབད་མེད་པར། །ངེས་པར་ཐོབ་འགྱུར་ལས་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དབུ་མ་ལས་ཀྱང་རྫོགས་སངས་རྒྱས་རྣམས་མ་བྱུང་ཞིང། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ཟད་པ་ན། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི། །རྟེན་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འབྱུང། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

For some it may be that, although they do become erudite, realising the ultimate truth through just listening to the teachings on interdependent origination, they do not attain transcendence in their present existence. Although this might be the case, those who practice what is taught will without doubt attain it in a future lifetime when the result of their yearning ripens, in the same way that the ripening of karma will definitely come to fruition. As Āryadeva states:

When reality is understood, though here
They may not reach transcendence,
They will certainly attain it effortlessly
In another lifetime, just as with karma.1

That is also why the Middle Way Treatise states:

When the complete buddhas do not appear
And the hearers as well are no more,
The wisdom of the solitary buddhas
Will be actualised independently.2

 
 
 
དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཉན་ཐོས་དག་སྟེ། འདི་ལྟར་བྱ་བ་བྱས་སོ། །འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུའི་མཆོག་གམ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལས་ཐོས་ནས་དེ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཉན་ཐོས་དག་སྟེ། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། མགོན་པོ་དེ་རིང་བདག་ཅག་ཉན་ཐོས་གྱུར། །བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཡང་དག་བསྒྲགས་པར་བགྱི། །བྱང་ཆུབ་པ་ཡི་སྒྲ་ཡང་རབ་ཏུ་བརྗོད། །དེ་བས་བདག་ཅག་ཉན་ཐོས་མི་ཟད་འདྲ1 ། །ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཙམ་ཡང་མི་སྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉན་ཐོས་ཡིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། 

They are called hearers (śrāvaka) because they facilitate attainment of the result of the instructions: ‘It has been completed. After this I will not know another existence.’ Alternatively, they are hearers because they hear (śrutvā) about the supreme result or the path of unsurpassed true and complete awakening from the tathāgatas, and then proclaim (śrāvaṇatva) it to those who aspire to it. Just as the White Lotus of Sacred Dharma Sutra states:

Protector, today we have become hearers,
And will now proclaim supreme awakening.
We will clarify the awakening statements.
Thus we are like the formidable hearers.3

Although bodhisattvas also fit this description, the hearers proclaim it without actually practicing in accord with it, which is not the case for bodhisattvas.

 
 
 
སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གསུམ་ཅར་ལ་ཡང་འཇུག་སྟེ། དེས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲས་རང་སངས་རྒྱས་དག་བསྙད་དོ། །དེ་དག་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་གོང་དུ་འཕེལ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་དང། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་པས་དམན་པའི་ཕྱིར་ན་འབྲིང་ངོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཉེ་བར་མ་བསྟན་པར་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་ཞིང་བདག་ཉིད་གཅིག་པུའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་པས་རང་སངས་རྒྱས་སོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐུབ་དབང་ལས་སྐྱེས་སོ། ། 

The term buddha, awakened to reality, applies to all three: hearers, solitary buddhas and unsurpassed true and complete buddhas. Hence, the term buddha is here used to refer to solitary buddhas. These surpass the hearers due to their comparatively excellent development of merit and wisdom, but are inferior to the true and complete buddhas as they lack their accumulation of merit and wisdom, great compassion, two types of omniscience and so on. Hence, they are half-. They are solitary buddhas (pratyekabuddha) since they develop wisdom without being taught and gain awakening solely for themselves. As has been explained, the hearers and solitary buddhas are from mighty sages … come, in the sense that they originate from the tathāgatas teaching the Dharma.

 
 
 
ཡང་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་དེ་རྣམས་གང་ལས་བལྟམས་ཤེ་ན། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་ཤིང། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་སྐྱེས་པར་གྱུར་བས་རྒྱལ་པའི་སྲས་ཞེས་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་ཤེ་ན། འདི་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང། ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་ལས་སོ། ། 

From where then, are the mighty sages born? As stated, while buddhas from the bodhisattvas are conceived. But aren’t the bodhisattvas described as children of the victor because they too are born from the teachings of the tathāgatas? Why then is it said that that the illustrious buddhas are born from bodhisattvas? That is indeed true. Still, there are two reasons why the bodhisattvas are considered the cause for the illustrious buddhas: because they are the particular circumstance and because they inspire the adoption.

 
 
 
དེ་ལ་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་སྐབས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་ལས་ནི་ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང། དེ་ལས་གཞན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཆེས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་བཅུག་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པ་དེའི་རྒྱུ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་པར་བསྟན་ཏོ། ། 

That they are the particular circumstance means that that which acts as the cause for the circumstance of being a tathāgata is the circumstance of being a bodhisattva. That they inspire the adoption refers to the case of noble Mañjuśrī who as a bodhisattva was the very first to inspire the illustrious Śākyamuni and the other tathāgatas to adopt the mind of awakening. Being thus regarded as the principal cause that enabled the final result, it is taught that the tathāgatas are born from the bodhisattvas.

 
 
 
དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཆེས་བརླིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། རྒྱུ་ལ་མཆོད་པ་བརྗོད་པས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ལ་མཆོད་པ་དོན་གྱིས་འཕངས་པར་དགོངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་གིས་སྨན་གྱི་ལྗོན་ཤིང་ཆེན་པོ་འབྲས་བུ་ངེས་པ་དཔག་དུ་མེད་པ་སྟེར་བ། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་མཐོ་2 ཞིང་ལོ་མ་འཇམ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་ལྟར་བསྒྲིམས་ཏེ་ཡོངས་སུ་བསྐྱང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞིང། དུས་དེར་ཉེ་བར་གྱུར་ཅིང་ཐེག་པ་གསུམ་ལ་བཀོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་བསྔགས་པ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

Bodhisattvas are therefore to be esteemed, since it is recognised that they are the immensely valuable perfect cause; since expressing veneration for the cause automatically implies veneration also for the result; since the blessed buddhas teach that just as when a great medicinal tree that will definitely yield limitless fruits is still at the stage of a sprout and so on, and its leaves are tender, one must take care to protect it; and since the multitudes of sentient beings they encounter that have a predilection for the three vehicles will with certainty be impelled towards the Greater Vehicle.

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོ་ལས། འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ཟླ་བ་ཚེས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལྟར་ཉ་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོད་སྲུངས་དེ་བཞིན་དུ་གང་དག་ང་ལ་རབ་ཏུ་དད་པ་དེ་དག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཕྱག་བྱའི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ངོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་བྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་རིགས་པ་དང་ལུང་དག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་ནོ། ། 

As stated in the noble Heap of Jewels Sutra:

Kāśyapa, it is like when honour is shown to the new moon and not the full moon. Just so, Kāśyapa, should those who have faith in me pay homage to the bodhisattvas, not to the tathāgatas. Why? Because it is from bodhisattvas that the tathāgatas arise. And from the tathāgatas all the hearers and solitary buddhas arise.4

With this, it has been established through reasoning and scripture that the tathāgatas are born from the bodhisattvas.

 
 
 
ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང་གཉིས་སུ་མེད་བློ་དང། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་སྙིང་རྗེ་ནི་བརྩེ་བ་སྟེ། འདི་ཉིད་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོ་ཅན་ནོ། །གཉིས་སུ་མེད་པའི་བློ་ནི། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་པོ། ། 

What then is the cause of the bodhisattvas? As was stated: compassion, non-duality, awakening mind – these are what serve as causes of the victor’s heirs. Compassion means sympathy (anukampā), and its aspects and nature will be explained. Non-dual mind is the intelligence that is free from the two extremes of entities, absence of entities and so forth.

 
 
 
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་འཕགས་པ་ཆོས་ཀུན་འགྲོ་བའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བགྱིའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མཉམ་པའོ། །གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་མི་གནས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་པར་བགྱི་བ་ཙམ་དང། ཤེས་པ་པོས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བགྱི་བ་ཙམ་དུ་བས་ན་ཆོས་ཉིད་འདི་ལྟ་བུ་འདི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སེམས་གང་སྐྱེས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བགྱིའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་སེམས་དང། བླ་ན་མེད་པའི་སེམས་དང། བྱམས་པས་མཉེན་པའི་སེམས་དང། སྙིང་རྗེས་མི་ཟློག་པའི་སེམས་དང། དགའ་བས་འགྱོད་པ་མ་མཆིས་པའི་སེམས་དང། བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་དྲི་མ་མ་མཆིས་པའི་སེམས་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་འགྱུར་བའི་སེམས་དང་། མཚན་མ་མ་མཆིས་པས་སྒྲིབ་པ་མ་མཆིས་པའི་སེམས་དང། སྨོན་པ་མ་མཆིས་པས་མི་གནས་པའི་སེམས་ཞེས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ནི་སྙིང་རྗེ་དང། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས། །དེ་ཡི་རྩ་བ་བྱང་ཆུབ་སེམས། །རི་དབང་རྒྱལ་པོ་ལྟར་བརྟན་དང། །ཕྱོགས་མཐའ་གཏུགས་པའི་སྙིང་རྗེ་དང། །གཉིས་ལ་མི་བརྟེན་ཡེ་ཤེས་ལགས། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

The awakening mind is described in the noble Omnipresent Dharmas Sutra:

Through the mind of awakening the bodhisattva will come to understand all dharmas: that all dharmas are equal in the dharmadhātu. All dharmas, being adventitious and unstable, are empty of something to be known and a knower. When within this mere recognition a bodhisattva gives rise to the sentiment of thinking that, ‘All beings must reach the recognition that this is the nature of things,’ that is what we call the awakening mind of the bodhisattva. It is the mind that aims for the benefit and happiness of all beings; that aims for the unsurpassed; a tender mind of love; an irreversible mind of compassion; a joyous mind that knows no regret; an equanimous mind without stains; an unchanging mind of emptiness; an unobscured mind not encumbered by labelling; a non-abiding mind free from aspirations.5

That the principal causes of the bodhisattvas are these three – compassion, non-dual intelligence and the mind of awakening – is expressed in the Precious Garland:

Its roots are the mind of awakening
Firm as the king of mountains,
Compassion without prejudice
And wisdom not tied to duality.6

 
གང་ཕྱིར་བརྩེ་ཉིད་རྒྱལ་བའི་ལོ་ཐོག་ཕུན་ཚོགས་འདིའི། །
ས་བོན་དང་ནི་སྤེལ་ལ་ཆུ་འདྲ་ཡུན་རིང་དུ། །
ལོངས་སྤྱོད་གནས་ལ་སྨིན་པ་ལྟ་བུར་འདོད་གྱུར་པ། །
དེ་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོག་མར་སྙིང་རྗེ་བསྟོད་པར་བགྱི། ། 
Since love is like the seed for the abundant crop
Of victorhood, is like the water for its growth,
Like maturation for its yield to then endure,
It’s therefore that I praise compassion first of all. (1.2) 
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་རྩ་བ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་སྙིང་རྗེ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་འདོད་པས།
གང་ཕྱིར་བརྩེ་ཉིད་རྒྱལ་བའི་ལོ་ཐོག་ཕུན་ཚོགས་འདི་ཡི། །
ས་བོན་དང་ནི་སྤེལ་ལ་ཆུར་འདྲ་ཡུན་རིང་དུ། །
ལོངས་སྤྱོད་གནས་ལ་སྨིན་པ་ལྟ་བུར་འདོད་གྱུར་པ། །
དེ་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོག་མར་སྙིང་རྗེ་བསྟོད་པར་བགྱི། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ། ཐོག་མ་དང་བར་དང་ཐ་མ་རྣམས་སུ་ས་བོན་དང་ཆུ་དང་སྨིན་པ་རྣམས་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཉེ་བར་མཁོ་བ་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ཁོ་ན་དུས་གསུམ་ཅར་དུ་ཡང་རྒྱལ་བའི་ལོ་ཐོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སྙིང་རྗེ་ཅན་ནི་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་མ་ལུས་པ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གདོན་མི་ཟ་བར་བདག་གིས་འཇིག་རྟེན་འདི་མཐའ་དག་སྡུག་བསྔལ་ནས་བཏོན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ངེས་པར་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །དམ་བཅའ་བ་འདི་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པས་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཡང་ངེས་པ་ཁོ་ནར་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ནི་སྙིང་རྗེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཞིག་ལས། །སྙིང་རྗེ་སྔོན་བཏང་སྤྱོད་པ་ཀུན། །ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་བཤད་པ། སེམས་ཡོད་སུ་ཞིག་དེ་ལ་སྨོད། །ཅེས་གསུངས་སོ། ། 

Since compassion is the very root of the mind of awakening and wisdom of non-duality, the following was stated with the wish to illustrate the preeminence of compassion:

Since love is like the seed for the abundant crop
Of victorhood, is like the water for its growth,
Like maturation for its yield to then endure,
It’s therefore that I praise compassion first of all. (1.2)

Just as seeds, water and the process of ripening are the essential prerequisites in the beginning, middle and end respectively for a perfect harvest of grains and so forth on the outer level, it is compassion that is said to be the very prerequisite in the three periods for the perfect harvest of the victors. Likewise, when others are experiencing the suffering of suffering, a compassionate individual wanting to protect all suffering sentient beings without exception, will develop the firm resolve: ‘I must by all means deliver this world from suffering and bring it to the state of buddhahood.’ And since one will not be able to bring this commitment to fruition if one has discarded the wisdom of non-duality, it is essential to engage in it through the wisdom of non-duality. Thus, the seed of all the qualities of buddhahood is compassion. As stated in the Precious Garland:

What rational individual would disparage
The Greater Vehicle which teaches
Compassion as the prerequisite of all
And wisdom that is free from stains?7

 
 
 
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་དུ་ཟིན་ཀྱང། གལ་ཏེ་དུས་ཕྱིས་སྙིང་རྗེའི་ཆུས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བཅུས་པར་མ་གྱུར་ན། འབྲས་བུའི་ཚོགས་ཡངས་པ་མ་བསགས་པ་འདི་ངེས་པར་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་མཐའ་ཡས་པའི་གནས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་གལ་ཏེ་དུས་ཕྱིས་སྙིང་རྗེའི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ན་ནི་འདི་དུས་རིང་པོར་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པར་མི་འགྱུར་ལ། འཕགས་པའི་འབྲས་བུའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་རིམ་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་རྣམ་པ་བར་མ་ཆད་པ་ཡུན་རིང་པོར་མངོན་པར་འཕེལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། ། 

Though the mind of awakening has been generated, if one has not repeatedly moistened it with the water of compassion, preparations for the vast fruition will not be accumulated, and one will inevitably transcend to the nirvana of hearers and solitary buddhas. And, although one may reach the state of the boundless fruition, without fully ripened compassion this will not become a lasting resource, and the unbroken one-to-one lineage of the great assembly of noble fruition will not flourish for long.

 
དང་པོར་ང་ཞེས་བདག་ལ་ཞེན་གྱུར་ཞིང་།
བདག་གི་འདི་ཞེས་དངོས་ལ་ཆགས་བསྐྱེད་པ། །
ཟོ་ཆུན་འཕྱན་ལྟར་རང་དབང་མེད་པ་ཡི། །
འགྲོ་ལ་སྙིང་རྗེར་གྱུར་གང་དེ་ལ་འདུད། ། 
At first, the though of ‘I’ and clinging to a self;
Then ‘This is mine’ as they become attached to things.
I bow to that compassion which sees every life
As powerless as buckets on a water-wheel. (1.3) 
ད་ནི་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སྙིང་རྗེའི་རང་གི་ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱས་ཏེ་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བརྩམ་པར་འདོད་པས།
དང་པོར་ང་ཞེས་བདག་ལ་ཞེན་གྱུར་ཞིང། །
བདག་གི་འདི་ཞེས་དངོས་ལ་ཆགས་བསྐྱེད་པ། །
ཐོ་ཆུན་འཕྱན་ལྟར་རང་དབང་མེད་པ་ཡི། །
འགྲོ་ལ་སྙིང་རྗེར་གྱུར་གང་དེ་ལ་འདུད། །
ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྔ་རོལ་ཉིད་དུ་ངར་འཛིན་པས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་བདག་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་འདི་ཉིད་དུ་བདེན་པར་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང། །འདི་ནི་བདག་གིའོ་སྙམ་དུ་ངར་འཛིན་པའི་ཡུལ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་མ་ལུས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་ནོ། ། 

Now, to clarify the distinctive forms of compassion according to how they relate to particular objects, I wished to express this as an homage:

At first, the though of ‘I’ and clinging to a self;
Then ‘This is mine’ as they become attached to things.
I bow to that compassion which sees every life
As powerless as buckets on a water-wheel. (1.3)

In the world, self-clinging develops before the clinging of ownership, as one imputes the idea ‘it exists’ onto a non-existent self and ends up clinging to it as real. And then, with the thought, ‘This is mine,’ clinging to all other objects not included within this self-clinging comes.

 
 
 
བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཐག་པས་ཆེས་དམ་དུ་བསྡམས་པ། འཁྲུལ་འཁོར་བསྐོར་མཁན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བསྐྱོད་པ་ལ་རག་ལས་པར་འཇུག་པ། འཁོར་བའི་ཁྲོན་པ་ཆེན་པོ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་མནར་མེད་པ་ལ་ཐུག་པ་ཟབ་ལ་བར་མེད་པར་འཕྱན་པ། རང་གི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐུར་དུ་འགྲོ་བར་འཇུག་པ་འབད་པས་ཅི་ཞིག་ལྟར་དྲང་བར་བྱ་བ་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཡོད་ཀྱང་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དང་བར་གྱི་རིམ་པ་ངེས་པར་མི་ཟིན་པ། ཉི་མ་རེ་རེ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དག་གིས་གཅོག་པའི་ཕྱིར་ཟོ་ཆུན་ཁྱུད་མོའི་གནས་སྐབས་ལས་མ་འདས་པར་གནས་པ་ཞིག་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའིསྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྙིང་རྗེས་དམིགས་ནས་བསྐྱབ་པར་སྤྲོ་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆེས་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའོ། ། 

The worldly state of clinging to self and mine is (1) to be tightly bound by the ropes of karma and afflictions; (2) to be reliant on the movements of consciousness, the operator of the machinery; (3) to be ceaselessly rambling through the depths of the great well of cyclic existence, from its peak to the Incessant hell; (4) to descend effortlessly of one’s own accord but having to be drawn up with great effort; (5) not to be following a fixed order of prior, latter and middling components when it comes to the torments (saṃkleśa) of afflictions, such as ignorance, of karma and of birth; and (6) to each day be battered by the suffering of suffering and the suffering of change – and hence to never transcend this water-wheel condition. Since the bodhisattva, motivated by immense compassion for those tormented by suffering, develops the wish to protect them, homage is offered to the illustrious lady great compassion before anything else. This is the compassion of the bodhisattvas that is focussed on sentient beings.

 
འགྲོ་བ་གཡོ་བའི་ཆུ་ཡི་ནང་གི་ཟླ་བ་ལྟར། །
གཡོ་དང་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་བ་ཡི། ། 
Just like the moon reflected in a rippling pond,
They see them waver, empty of inherent being. 
ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང་དམིགས་པ་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་ཡང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།
འགྲོ་བ་གཡོ་བའི་ཆུ་ཡི་ནང་གི་ཟླ་བ་ལྟར། །
གཡོ་དང་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་བ་ཡིས། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྙིང་རྗེར་གྱུར་གང་དེ་ལ་འདུད། །ཅེས་བྱ་བ་དེ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཆུ་ཤིན་ཏུ་དངས་པ་རླུང་ཏེ་པོར་དྲག་པོ་མ་ཡིན་པས་ཆ་ཤས་བརླབས་པས་ཁྱབ་པའི་ནང་དུ་ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་སྔར་དམིགས་པའི་རྟེན་གྱི་ཡུལ་དང། ལྷན་ཅིག་འཇིག་པ་དེ་དག་གི་དངོས་པོ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ལྟ་བུ་ཤར་བ་ན། དམ་པ་དག་གིས་གཉིས་པོ་འདི་རང་གི་བདག་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལྟར་གནས་པར་མཐོང་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྙིང་རྗེའི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་མཚོར་༼མ་རིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྟོག་པ་མཐའ་དག་པའི་མཚན་ཉིད། འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་༽མ་རིག་པའི་ཆུ་སྔོན་པོ་རྒྱ་ཆེན་བ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རླུང་གིས་རབ་ཏུ་བསྐྱོད་པའི་ནང་ན་གནས་པ་རང་གི་ལས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་མདུན་ན་གནས་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་མི་རྟག་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཐོག་ཏུ་འབབ་པ་དང། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་བ་ན། དེ་དག་གི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་འཇོམས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྟོག་པ་མཐའ་དག་ལོག་པའི་མཚན་ཉིད། འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་གཉེན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་སྙིང་རྗེ་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་དང། ཆོས་ལ་དམིགས་པ་དང། དམིགས་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་བཏུད་ནས། 

To illustrate what the compassion focussed on dharmas and without a focus relate to, it was stated:

Just like the moon reflected in a rippling pond,
They see them waver, empty of inherent being.

To this one should add the line, ‘I bow to such compassion.’ In a pool of limpid water slightly rippled by a mild breeze, the image of the moon keeps breaking up on the surface of what supports its reflection, and the combination of these two is visible as a clearly perceptible thing. The supreme ones see that these two facets illustrate the nature of things, namely moment-by-moment impermanence and absence of intrinsic nature. In the same way, bodhisattvas governed by compassion see that beings dwelling in the vast blue water of ignorance filling the ocean of the view of identity (satkāyadṛṣṭi) stirred by the winds of mistaken concepts, appearing in front of them as reflections of their individual karma, moment-by-moment encounter the suffering of impermanence and are empty of inherent existence. The bodhisattvas then develop the wish to help them fully attain the state of awakening, which is like the annihilator of the suffering of impermanence they undergo with respect to these two facts; which is a perfect source of the nectar of the sublime Dharma; which is characterised by a total reversal of all mistaken concepts; and is the true friend of all the world.8 Having bowed to their compassion focussed on sentient beings, focussed on dharmas and without a focus …

 
 
 
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། 

…, wishing then to speak of the ten divisions of the awakening mind of bodhisattvas, regarding the first mind of awakening:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་འདི་ཡི་སེམས་གང་འགྲོ་བ་རྣམས། །
རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་ཕྱིར་སྙིང་རྗེའི་དབང་གྱུར་ཞིང། །
ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་པས་རབ་བསྔོས་དགའ་བ་ལ། །
རབ་ཏུ་གནས་པ་དེ་ནི་དང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། 
The victor’s offspring filled with these compassionate thoughts
Will feel compelled to rescue each and every one. (1.4)
They dedicate just like Samantabhadra prayed,
Established on the Joyous which is called the first
རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་འདི་ཡི་སེམས་གང་འགྲོ་བ་རྣམས། །
རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་ཕྱིར་སྙིང་རྗེའི་དབང་གྱུར་ཞིང། །
ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་རབ་བསྔོས་དགའ་བ་ལ། །
རབ་ཏུ་གནས་པ་དེ་ནི་དང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཉིད་ཆར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ན་ས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་གོང་ནས་གོང་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་གྲངས་དང། མཐུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པ་དང། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀླགས་པ་དང། རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེལ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་བཅུར་གཞག་གི འདི་ལ་རང་གི་ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་བར་སྣང་བྱ་རྗེས་མཁས་རྣམས་ཀྱིས། །བརྗོད་པར་ནུས་མ་ཡིན་ཞིང་མི་མཐོང་བ། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ས་ཀུན་ཀྱང། །བརྗོད་མི་ནུས་ན་མཉན་པར་ག་ལ་ནུས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོ་ཡིན་ལ་མཐར་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཅུ་པའོ། ། 

The victor’s offspring filled with these compassionate thoughts
Will feel compelled to rescue each and every one. (1.4)
They dedicate just like Samantabhadra prayed,
Established on the Joyous which is called the first.

The various levels encompassed by the bodhisattvas’ compassion of undefiled wisdom receive the name grounds (bhūmi) since they are supports for qualities. We designate ten particular grounds with the names Joyous (pramudita) and so forth, not because there is any distinction with respect to their actual nature, but based on there being an increasing number of qualities, attainment of superior powers, advancement in the perfections such as generosity, and flourishing maturation. As stated:

Even the wise cannot express or see
The path a bird takes in the sky;
And likewise, the grounds of the victor heirs
Cannot be expressed, much less heard about.9

The bodhisattva ground Joyous is the initial resolve of the bodhisattvas, while the last and tenth resolve is Cloud of Dharma.

 
 
 
དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་བ་རང་བཞིན་མེད་པར་མཐོང་བ་སྙིང་རྗེའི་ཁྱད་པར་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་གཟུང་བའི་སེམས་གང་སྙིང་རྗེའི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དེའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྲས་བུས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་དེ་ལ་ནི། དང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་བཅུ་ལ་སོགས་པ་སྨོན་ལམ་འབུམ་ཕྲག་གྲངས་མེད་པ་ཕྲག་བཅུ་པོ་གང་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པས་འདེབས་པ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་གྱི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་ཏེ། སྨོན་ལམ་མ་ལུས་པ་ཉེ་བར་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་ཁྱད་པར་དུ་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

As explained, the mind of the bodhisattva is at this point seized by the special compassion which sees the lack of inherent nature of beings, and filled with these compassionate thoughts they dedicate just like Samantabhadra prayed. Thus it is given the name Joyous, indicating that this result has non-dual wisdom as its cause, and is considered the first. Generating the resolve for the first time, the bodhisattva makes ten innumerable hundred thousand aspirations, such as those expressed in the Ten Great Aspirations, and all of these are included within the Bodhisattva Samantabhadra’s Aspiration. In order to include every aspiration without omission, the Aspiration of Samantabhadra is here singled out.

 
 
 
དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པར་ཞུགས་པ་དང། འབྲས་བུའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་དབྱེ་བས་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བརྒྱད་རྣམ་པར་འཇོག་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་གནས་སྐབས་སྐྱེད་པ་ནི། འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་ཞུགས་པའི་གནས་སྐབས་ཡིན་པར་མི་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་གྱི་མདོ་ལས། མོས་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོས་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ས་དང་པོ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པར་གནས་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མ་བསྐྱེད་པའི་སའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སྐད་ཅིག་དེ་ལ་གནས་པ་ཡང། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ནི་མིའི་མདོག་ལས་ནི་འདས་ལ། ལྷའི་མདོག་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལས་ནི་ཤིན་ཏུ་འདས་ལ། དོན་དམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་བཤད་དོ། ། 

Just as, in the vehicle of the hearers we designate eight types of hearers who have entered or abide in the result,10 in the Greater Vehicle as well we have the bodhisattvas’ ten bodhisattva grounds. And just as we do not consider that someone having reached the stage of propensity for definite separation11 (nirvedhabhagīya) has reached the stage of entry into the first result, the same is true for the potential bodhisattvas. As taught in the Cloud of Jewels Sutra:

The state just before the attainment of the first ground, having the nature of magnificent aspirations aimed at great conduct, is a ground where the bodhisattva has not yet generated the mind of awakening.12

It continues, explaining about this instance of aspiring towards practice:

O son of good family. Take the example of a universal monarch, who though he transcends the ranks of humans, has not yet reached the ranks of gods. Just so, a bodhisattva can be completely beyond worldly people, hearers and solitary buddhas, without having reached the ultimate ground of the bodhisattva.13

 
དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་ནི་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡིས། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བསྙད་དོ། ། 
At present, signifying what they have attained,
The epithet of bodhisattva is now theirs. (1.5) 
ཡང་གང་གི་ཚེ་འདི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ས་དང་པོ་ལ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ།
དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དེ་ནི་དེ་ཐོབ་གྱུར་པ་ཡིས། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བསྙད་དོ། །
སེམས་དེ་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལས་འདས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྒྲ་ཁོ་ནས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེ་འཕགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་སེམས་དཔའི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཏེ། གང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། མ་བྱུང་བ་དང་ཡང་དག་པར་མ་བྱུང་བ་དང་ལོག་པ་དང་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་བརྟགས་པ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དང། ཇི་ལྟར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་རྙེད་པ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ནི་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་མ་བསྒྲུབས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པའོ། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པ་མེད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའི། ཇི་སྐད་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ། གང་དག་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་སེམས་འདི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །གང་དུ་བདག་ཅག་གིས་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་དེ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་རློམ་སེམས་སུ་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བར་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན། སེམས་སུ་མངོན་པར་ཞེན། བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

As they enter Joyous, the first ground:

At present, signifying what they have attained,
The epithet of bodhisattva is now theirs. (1.5)

Having attained this mind they are in every respect beyond the level of ordinary beings, at this stage only referred to as bodhisattvas and nothing else, because they are now noble beings. As stated for instance in the Illustrious Lady in Two Thousand Five Hundred Lines:

Bodhisattva is an epithet for sattvas14 whose insight has awakened (anubuddha), who have gained realisation (buddha) and understanding (jñāna) of all dharmas. How do they understand them? As non-existent (abhūta), unproduced (asaṃbhūta) and incorrect (vitatha), and not the way immature ordinary beings conceive of them; not how immature ordinary beings ascertain them. Therefore they are called bodhisattvas, beings with awakened insight. How so? Awakening is not conceived. Awakening is not accomplished. Awakening is not ascertained. O Suvikrāntavikrāmin. The Tathāgata did not attain awakening, because no dharmas can be attained. Since no dharmas are ascertained it is called awakening (bodhi). Likewise, we say, ‘the awakening of Buddha’ – but that actually defies expression. If, Suvikrāntavikrāmin, when generating the mind of awakening they think, ‘We shall generate this mind of awakening’, and there is a sense of this awakening being an existent awakening towards which, ‘We generate this mind’, then they are not called bodhisattvas but generating sattvas (utpannasattva).15 Why? They are fixated on giving rise to it. They are focussed on this mind. They are determined to awaken.16

 
 
 
ཡང་བྱང་ཆུབ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བའོ། །གང་གིས་འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའི། ཡང་ཇི་སྐད་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ་ཆོས་དེ་རྣམས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ་གང་ལ་ལ་ཞིག་ཆོས་འདི་མ་ཤེས་ཤིང་རྗེས་སུ་མ་རྟོགས་བཞིན་དུ་བདག་ཉིད་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་རིང་བ་ཡིན་ཞིང། དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་རྣམས་ལས་རིང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མིང་གིས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བསླུ་བ་ཡིན་ནོ། །རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ་འདི་ཚིག་ཙམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར་ན་ནི། དེ་བས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར་ན། རབ་ཀྱི་རྩལ་གྱིས་རྣམ་པར་གནོན་པ་འདི་ནི་ངག་གི་ལས་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། 

And likewise, among other things it is stated that:

Awakening is without characteristics; it is free from the nature of characteristics. The one for whom this realisation dawns awakens (bodhi) – but that actually defies expression. O Suvikrāntavikrāmin. Since the realisation of dharmas has dawned, they are called bodhisattvas. But for those, Suvikrāntavikrāmin, who have not understood these dharmas, who haven’t realised them but still consider themselves bodhisattvas, the grounds of the bodhisattvas are a long way off. They are far from the dharmas of bodhisattvas, and are deceiving the world of gods, humans and demigods by using the name bodhisattva. O Suvikrāntavikrāmin. If a word was all it took to be a bodhisattva, all sentient beings would be bodhisattvas. Thus, Suvikrāntavikrāmin, the grounds of the bodhisattva is more than just a term.17

 
འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་སུའང་སྐྱེས་པ་སྟེ། །
འདི་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་དགའ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་འཆང་ཞིང། །
འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཀུན་ནས་གཡོ་བར་ནུས་པར་གྱུར་པའང་ཡིན། ། 
They’ve taken birth as kin of the tathāgatas;
Their fetters three have thus been utterly dispelled.
These bodhisattvas now endowed with utmost joy
Are able to make hundred world systems vibrate. (1.6) 
ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཐོབ་པ་ནི་གནས་སྐབས་དེར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྒྲ་ཁོ་ནས་བརྗོད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང།
འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་སུའང་སྐྱེས་པ་སྟེ།
འདི་ཡི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་གྱུར། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་དགའ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་འཆང་ཞིང། །
འཇིག་རྟེན་ཁམས་བརྒྱ་ཀུན་ནས་གཡོ་བར་ནུས་པར་གྱུར་པའང་ཡིན། །
སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་དང། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ཀུན་དུ་འོད་ཅེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཚེ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བས་འདི་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་དང་ཡང་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ། སླར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་མཐོང་བ་ནི་བདག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བར་འགྱུར་ཞིང། དེ་བཞིན་དུ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་དེ་ལམ་གཞན་དུ་འང་འགྲོ་བ་སྲིད་པ་ཞིག་ན་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པ་ལ་ཞུགས་པས་དེའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་དང། སའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དགའ་བའི་ཁྱད་པར་སྐྱེས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་མང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་དགའ་བ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྲེལ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན་ས་འདིས་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡང་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་བསྐྱོད་པར་ཡང་ནུས་སོ། ། 

And when gaining the mind of awakening thus described, not only are they solely referred to by the term bodhisattva, but also:

They’ve taken birth as kin of the tathāgatas;
Their fetters three have thus been utterly dispelled.
These bodhisattvas now endowed with utmost joy
Are able to make hundred world systems vibrate. (1.6)

The bodhisattva has taken birth as kin of the tathāgatas, since they now transcend all the levels of ordinary beings, hearers and solitary buddhas, and have begun to follow the path leading to the ground of the tathāgatas, Fully Illumined. Seeing at this point directly the lack of a personal self, their fetters three have thus been utterly dispelled – the view of identity, doubt and the thought that moral discipline and religious observance is the most excellent thing – since these will not now reappear. When one does not see the actual reality of things, one imputes a self, adopting the identity view; and one entertains doubt, considering the possibility of taking others paths. Not otherwise. Arriving at certainty18 (niścayapraveśa) they gain the accompanying qualities and are free from faults that conflict with the grounds. With that, an extraordinary sense of delight is born, and with this increasing joyous experience the most supreme joy becomes theirs. And it is because this exceptional joy rises up that this ground receives the name Joyous. They are able to shake a hundred world-systems.

 
ས་ནས་སར་གནོན་བྱེད་ཅིང་གོང་མར་རབ་ཏུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། །
དེ་ཚེ་འདི་ཡི་ངན་འགྲོའི་ལམ་རྣམས་མཐའ་དག་འགག་པར་འགྱུར། །
དེ་ཚེ་འདི་ཡི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཟད། །
འདི་ནི་འཕགས་པ་བརྒྱད་པ་ཇི་ལྟ་དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བསྟན། ། 
As they’re progressing ever higher, ground to ground,
The paths to lower states have now been fully barred,
All ordinary states of being brought to close,
And they are now akin to the eighth noble one. (1.7) 
ས་ནས་སར་གནོན་བྱེད་ཅིང་གོང་བར་རབ་ཏུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། །
དེ་ཚེ་འདི་ཡི་ངན་འགྲོའི་ལམ་རྣམས་མཐའ་དག་འགགས་པར་གྱུར། །
དེ་ཚེ་འདི་ཡི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཟད། །
འདི་ནི་འཕགས་པ་བརྒྱད་པ་ཇི་ལྟ་དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བསྟན། །
ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཆོས་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་དང། ས་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནོན་པ་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ས་ནས་སར་གནོན་པ་ན་གོང་དུ་རབ་ཏུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །མདོར་ན་ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་རང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འཕགས་པའི་ཆོས་རྟོགས་པ་ལས་སྐྱོན་དང་བྲལ་ཞིང། ཡོན་ཏན་འབྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ལ་ཡང་ས་རྟོགས་པ་ལས་རང་དང་འཚམ་པའི་ཡོན་ཏན་འབྱུང་བ་དང། སྐྱོན་ཟད་པར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་དཔེའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། 

As they’re progressing ever higher, ground to ground,
The paths to lower states have now been fully barred,
All ordinary states of being brought to close,
And they are now akin to the eighth noble one. (1.7)

As they gain familiarity with the Dharma thus realised, and are greatly inspired as they progress to the second ground and further, they are progressing ever higher, ground to ground. In short, just as noble stream-enterers are free from faults and gain qualities when realising the noble Dharma that agrees with them, the bodhisattvas realising the grounds gain the accompanying qualities and eliminate faults. The example of the stream-enterer is here employed to clarify this.

 
རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལྟ་དང་པོ་ལ་གནས་ཀྱང་། །
ཐུབ་དབང་གསུང་སྐྱེས་དང་བཅས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི། །
བསོད་ནམས་དག་གི་དབང་གིས་ཕམ་བྱས་རྣམ་པར་འཕེལ། ། 
Though just the first taste of complete awakening,
In strength of merit they now conquer and surpass
The solitary buddhas and the Sage-speech born; 
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི།
རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལྟ་དང་པོ་ལ་གནས་ཀྱང། །
ཐུབ་དབང་གསུང་སྐྱེས་དང་བཅས་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི། །
བསོད་ནམས་དག་གི་དབང་གིས་ཕམ་བྱས་རྣམ་པར་འཕེལ། །
ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་གཞན་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་བྱམས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་བུ་སྐྱེས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ནི་བློན་པོའི་ཚོགས་རྒན་པོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རིགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེ་བའི་དབང་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་དང་པོ་པ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང། སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཡུན་རིང་དུ་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པའི་གཤོག་པའི་རླུང་གི་ཤུགས་དང། མིག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་བྱའི་ཚོགས་མ་ལུས་པ་རྒས་པར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་ཡང་དག་པར་བྱུང་བ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་ཕྲུ་གུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་གཤོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གནོན་པ་དང། ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་མིག་གི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཉན་ཐོས་དང། རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

Concerning these bodhisattvas:

Though just the first taste of complete awakening,
In strength of merit they now conquer and surpass
The solitary buddhas and the Sage-speech born;

This presents a further distinction in line with the following statements found in the noble Liberation of Maitreya:

O son of good family. It is like the example of a prince, who immediately after birth carries the signs of royalty, and by virtue of his supreme hereditary rank surpasses everyone even among the senior and most important ministers. Just so, as soon as the novice bodhisattva has given rise to the mind of awakening he is born into the family of tathāgatas, the kings of Dharma, and through the power of his awakening mind and compassion surpasses the hearers and solitary buddhas who have long practiced pure conduct. … O son of good family. It is like the example of a fledgling of the mighty garuḍa that soon after birth possesses a powerful wing-thrust and an immaculate eye-sight that cannot be rivalled by any mature birds belonging to other species. Just so, when the mighty garuḍa youngling bodhisattva gives rise to the initial mind of awakening and is born into the family-lineage of the powerful sky-soaring garuḍa tathāgatas, the powerful wing-thrust of his courageous mind dedicated to the state of complete omniscience and his immaculate eye-sight of altruism cannot be matched by any of the hearers or solitary buddhas who have practiced renunciation for a hundred thousand aeons.19

 
དེ་ནི་རིང་དུ་སོང་བར་བློ་ཡང་ལྷག་པར་འགྱུར། ། 
Unrivalled in their insight too on Far Advanced. (1.8) 
དེ་ནི་རིང་དུ་སོང་བར་བློ་ཡང་ལྷག་པར་འགྱུར། །
འཕགས་པ་ས་བཅུ་པ་ལས་ཀྱང། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་བྱིན་གྱིས་བློན་པོའི་ཆོགས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་གྱི། རང་གི་བློའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དཔྱད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ནམ་དེ་ནར་སོན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་རང་གི་བློའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་བློན་པོའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་སེམས་བསྐྱེད་མ་ཐག་ཏུ་ལྷག་པའི་བསམ་པའི་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་གྱི། རང་གི་བློའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དཔྱད་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བདུན་པ་འདི་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཤེས་པའི་ཆེ་བ་ལ་གནས་པས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་རིང་དུ་སོང་བ་ཁོ་ན་ནས་བཟུང་ནས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རང་གི་བློའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་ཀྱང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་གྱི། ས་འོག་མ་རྣམས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 

Unrivalled in their insight too on Far Advanced. (1.8)

As stated in the noble Ten Grounds:

O victor-heirs. Take as example the prince who once born into the royal family holds royal characteristics. The status of royalty is such that his birth alone is enough to surpass the whole assembly of ministers, even though he does not do so in terms of analytical ability. But once he has come of age and developed his analytical abilities, he will completely surpass the ministers in every way. O victor-heirs. The same is the case for bodhisattvas. Once they have developed this resolve they surpass the hearers and solitary buddhas in terms of their altruistic determination, even though they do not do so in terms of analytical ability. But bodhisattvas dwelling on the seventh bodhisattva-ground completely surpass the hearers and solitary buddhas in every way due to the exalted nature of their wisdom’s range.20

One should take this as saying that it is only once having reached Far Advanced that bodhisattvas surpass hearers and solitary buddhas also in terms of analytical ability. Those on the lower grounds do not.

 
 
 
ལུང་འདི་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་ངེས་ཏེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་དངོས་པོ་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། །འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལྟར་དེ་དག་ཀྱང་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང་རང་གི་བློས་རྣམ་པར་དཔྱད་པས་ཀྱང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱི་རོལ་པ་བཞིན་དུ་འདི་དག་གིས་ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་དམིགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། བདག་ཏུ་གདགས་པའི་རྒྱུ་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

This scriptural citation clearly states that hearers and solitary buddhas too understand the lack of intrinsic nature of all dharmas. If this was not the case, and they did not have the realisation of the absence of intrinsic nature of things, they would be surpassed in terms of analytical abilities by the bodhisattva with the initial resolve just as is the case for those free from worldly desires; just like non-Buddhists, they would not abandon all subtle propensities (anuśaya) that perpetuate the three realms, because of still mistakenly perceiving that forms and so forth have intrinsic nature; and they would not even realise the selflessness of the person, because imputation of a self relies on observing the aggregates.

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས། ཇི་སྲིད་ཕུང་པོར་འཛིན་ཡོད་པ། །དེ་སྲིད་དེ་ལ་ངར་འཛིན་ཉིད། །ངར་འཛིན་ཡོད་ན་ཡང་ལས་ཏེ། །དེ་ལས་ཡང་ནི་སྐྱེ་བ་ཡི། །ལམ་གསུམ་ཐོག་མཐའ་དབུས་མེད་པ། །འཁོར་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མགལ་མེ་ཡི། དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུ་ཕན་ཚུན་གྱི། །རྒྱུ་ཅན་འདི་ནི་འཁོར་བར་འགྱུར། །དེ་ནི་རང་གཞན་གཉིས་ཀ་དང། །དུས་གསུམ་ཉིད་དུའང་མ་ཐོབ་ཕྱིར། །ངར་འཛིན་པ་ནི་ཟད་པར་འགྱུར། །དེ་ནས་ལས་དང་སྐྱེ་བ་དང། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་མིག་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡིས། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་འཛིན་བྱེད་པ། །དེ་བཞིན་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །དེ་ལྟའི་ཡུལ་དག་འཛིན་པར་བྱེད། །དབང་པོ་དང་ནི་དབང་དོན་རྣམས། །འབྱུང་བ་ལྔ་ཡི་རང་བཞིན་འདོད། །འབྱུང་བ་སོ་སོར་དོན་མེད་པས། །འདི་དག་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། །འབྱུང་རྣམས་སོ་སོར་ཐ་དད་ན། །བུད་ཤིང་མེད་པའི་མེར་ཐལ་འགྱུར། །འདུས་ན་མཚན་ཉིད་མེད་འགྱུར་ཏེ། །ལྷག་མ་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ངེས། །དེ་ལྟར་འབྱུང་རྣམས་རྣམ་གཉིས་སུའང། །དོན་མེད་པས་ན་འདུས་དོན་མེད། །འདུས་པ་དོན་མེད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱང་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། །རྣམ་ཤེས་ཚོར་དང་འདུ་ཤེས་དང། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ། །སོ་སོར་བདག་ཉིད་དོན་མེད་ཕྱིར། །དམ་པའི་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་ལ། །དོན་དུ་བདེ་བར་ང་རྒྱལ་བྱེད། །དེ་བཞིན་བདེ་འཇོམས་བྱུང་བ་ལ། །སྡུག་བསྔལ་དུ་ཡང་ང་རྒྱལ་བྱེད། །དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཕྱིར། །བདེ་དང་ཕྲད་པའི་སྲེད་པ་དང། །སྡུག་བསྔལ་བྲལ་བའི་སྲེད་པ་སྤོང། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་གྲོལ། །གང་གིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། །ཐ་སྙད་དུ་ནི་སེམས་ལ་བརྗོད། །སེམས་འབྱུང་མེད་པར་སེམས་མེད་དེ། །དོན་མེད་ཕྱིར་ན་ཡོད་མི་འདོད། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་དུ། འགྲོ་བའི་དོན་མེད་ཤེས་ནས་ནི། །རྒྱུ་མེད་པ་ཡི་མེ་བཞིན་དུ། །གནས་མེད་ལེན་མེད་མྱ་ངན་འདའ། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

As stated in the Precious Garland:

As long as one clings to the aggregates
There will be clinging to an ‘I’.
And with clinging to ‘I’ there is karma,
Which leads to birth.

This threefold path has no beginning, middle or end.
It revolves by virtue of these reciprocal causes
Just like a circle created by
The arc of a whirling firebrand.

But when it can’t be found to come from itself,
From others, or both at any point in the three times,
This self-clinging ceases,
And with it karma and birth.21

It continues:

Just like the eye is mistaken
When it perceives the firebrand’s arc,
The faculties too perceive
The objects of the present.

The faculties and the sense-objects
Are held to be of the nature of the five elements,
But since the individual elements are unreal,
These are also in fact unreal.

If the elements were held to be distinct,
It would follow that fire could burn without fuel.
If they merge they lose their defining characteristics.
The same conclusion applies to the other elements.

Since elements are unreal in either case,
Their combination too is unreal.
And since their combination is unreal,
Form is also in actual fact unreal.

Since in and of themselves, consciousness,
Feeling, perception and formation too
Are in every way unreal in terms self-nature,
They are ultimately unreal.

Just as one assumes that it is happiness
When suffering is removed,
And when happiness is prevented
One has the impression of suffering,

This lack of any intrinsic nature
Eliminates the thirst to find happiness
And the desire to be free from suffering –
Those who see this are therefore freed.

You may ask, ‘Who sees this?’
Conventionally, we say it’s the mind.
But without mental events there is no mind.
Being unreal, we do not assert that it exists.

When one gains a proper understanding
Of the unreality of beings,
There is no basis, nothing to adopt, one transcends,22
Just like a fire that has run out of fuel.23

 
 
 
ཅི་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཁོ་ནས་དེ་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་པར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། མཇུག་ཐོགས་ཁོ་ནར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང། །མཐོང་ནས་བྱང་ཆུབ་ངས་པར་འདོད། །འོན་ཀྱང་དེ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཡིས། །བྱང་ཆུབ་བར་དུ་སྲིད་མཚམས་སྦྱོར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ལ་བསྟན་པའི་མདོ་དག་ལས་ཀྱང། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ནི་དབུ་བརྡོས་པ་འདྲ། །ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་བཞིན། །འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྟེ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཆུ་ཤིང་བཞིན། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྱུ་མ་ལྟར། །ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དབུ་བརྡོས་པ་དང། ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་དང། སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་དང། །ཆུ་ཤིང་གི་ཕུང་པོ་དང་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དག་གིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ངེས་པར་དཔྱད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

One may ask, ‘Is it just the bodhisattvas who see this lack of intrinsic nature?’ It is not so, because these statements were made with respect to hearers and solitary buddhas. How can one deduce that? Because it is only after these statements that the bodhisattvas are spoken of, starting with:

The bodhisattva also sees this,
And is determined to reach awakening.
It is only because of his compassion
That he remains in existence until awakening.

And in the sutras that were taught to the hearers it is stated among other things that:

Form is like a mass of foam,
Feeling as a water-bubble,
Perception similar to a mirage,
Formations are like plantain trees,
Consciousness like an illusion –
Thus spoke The Sun’s Kinsman.24

In this way, compounded phenomena (saṃskāra) are scrutinised by means of examples such as a mass of foam, water-bubbles, a mirage, the plantain tree’s trunk and an illusion.

 
 
 
དོན་འདི་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། ཐེག་པ་ཆེ་ལས་སྐྱེ་མེད་བསྟན། །གཞན་གྱི་ཟད་པ་སྟོང་པ་ཉིད། །ཟད་དང་མི་སྐྱེ་དོན་དུ་ནི། །གཅིག་པ་དེ་ཕྱིར་བཟོད་པར་གྱིས། །ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་དངོས་དང་དངོས་མེད་པ། །མཁྱེན་པས་ཀཱ་ཏཱ་ཡ་ན་ཡི། །གདམས་ངག་ལས་ནི་ཡོད་པ་དང། །མེད་པ་གཉིས་ཀ་དགག་པ་མཛད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །གང་ཞིག་གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་ཀྱང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་བསྟན་ན་དེའི་ཚེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེའི་ལུགས་དེ་ཡང་འདི་ལྟར་རིགས་པ་དང་ལུང་དང་འགལ་བར་རྟོགས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པས་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་སྟོན་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང། སྨོན་ལམ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་དང་ཚོགས་གཉིས་དང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། ། 

Explaining exactly this point, the master said:

According to the Greater Vehicle,
Emptiness is non-arising; for the others it’s destruction.
But destruction and non-arising
Should in fact be considered the same.25

Similarly:

In the Instructions to Kātyāyana
The Illustrious One refuted
Both existence and non-existence
Through his knowledge of entities and non-entities.26

Some might think, ‘If the selflessness of dharmas is also taught in the vehicle of the hearers, then the teachings of the Greater Vehicle are redundant.’ Such a way of thinking is seen to contradict both reasoning and scripture. The teachings of the Greater Vehicle are not solely concerned with the selflessness of dharmas, but also with the bodhisattvas’ grounds, perfections, aspirations, great compassion and so forth, with dedication, the two accumulations and the inconceivable nature of reality (dharmatā).

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས། ཉན་ཐོས་ཐེག་པ་དེ་ལས་ནི། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་དང། །སྤྱོད་པ་ཡོངས་བསྔོ་མ་བཤད་དེས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་ག་ལ་འགྱུར། །བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་ལ་གནས་པའི་དོན། །མདོ་སྡེ་ལས་ནི་བཀའ་མ་སྩལ། །ཐེག་པ་ཆེ་ལས་བཀའ་སྩལ་པ། །དེ་ཕྱིར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ཡང་རིགས་པ་ཉིད་དེ། རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་མདོར་མཚོན་པ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། མཚན་མ་མེད་པ་མ་རྟོགས་པར། །ཁྱོད་ཀྱིས་ཐར་པ་མེད་པར་གསུངས། །དེ་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐེག་ཆེན་ལས། །དེ་ནི་ཚང་པར་བསྟན་པ་ལགས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཞར་ལ་འོངས་པས་ཆོག་གོ །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བློ་མ་དཀྲུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་པས་དཀྱུས་མ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། 

As stated in the Precious Garland:

In the vehicle of the hearers there is no mention
Of the aspiration of the bodhisattva,
Nor of dedicating one’s activities –
How could one then become a bodhisattva?

In the sutras there is no mention
Of following the bodhisattva conduct.
But this is explained in the Greater Vehicle,
Which should therefore be accepted by the wise.27

Also, as they clarify the selflessness of dharmas, there is good reason for the teachings of the Greater Vehicle, since this is taught there extensively. In the hearer vehicle the selflessness of dharmas receives only a very succinct treatment. As in the words of the master:

If featurelessness is not realised,
You taught there will be no liberation.
And thus, in the Greater Vehicle
You taught this exhaustively.28

We will digress no further. Those whose minds are not very disturbed should be able to gain recognition of the actual reality through this by themselves, and we therefore continue with the general explanation.

 
དེ་ཚེ་དེ་ལ་རྫོགས་སངས་བྱང་ཆུབ་རྒྱུ། །
དང་པོ་སྦྱིན་པ་ཉིད་ནི་ལྷག་པར་འགྱུར། ། 
To bring the realisation of full buddhahood,
The first which now is stressed is generosity. 
དེ་ཚེ་དེ་ལ་རྫོགས་སངས་བྱང་ཆུབ་རྒྱུར། །
དང་པོ་སྦྱིན་པ་ཉིད་ནི་ལྷག་པར་འགྱུར། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པ་དེ་ལ། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་དང། ཐབས་དང་སྨོན་ལམ་དང། སྟོབས་དང་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་བཅུ་པོ་དག་ལས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཁོ་ནས་ཆེས་ལྷག་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་རྣམས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྦྱིན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། ། 

To bring the realisation of full buddhahood,
The first which now is stressed is generosity.

Among the ten named generosity, moral discipline, tolerance, diligence, meditative absorption, intelligence, skilful means, aspirations, powers and wisdom, for the bodhisattva on the Joyous ground it is the perfection of generosity which is mainly emphasised; but this does not mean that the others are absent. Generosity is the initial cause of omniscience.

 
རང་ཤ་སྟེར་ལའང་གུས་པར་བྱས་པ་ཡིས། །
སྣང་དུ་མི་རུང་དཔོག་པའི་རྒྱུར་ཡང་འགྱུར། ། 
And when they even give their own flesh graciously,
From that one may infer what cannot be perceived. (1.9) 
རང་ཤ་སྟེར་ལའང་གུས་པར་བྱས་པ་ཡི། །
སྣང་དུ་མི་རུང་དཔོག་པའི་རྒྱུར་ཡང་གྱུར། །
དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་ཡོན་ཏན་སྣང་རུང་མ་ཡིན་པས་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཕྱི་དང་ནང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟོང་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་ལས་གསལ་བར་དཔོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དུ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་མེ་ལ་སོགས་པ་དག་བཞིན་ནོ། ། 

And when they even give their own flesh graciously,
From that one may infer what cannot be perceived. (1.9)

Although the qualities of the bodhisattva may not now be apparent, their realisation and so forth may be readily inferred through observing their extraordinary willingness to give away both external and internal possessions, just as for instance fire is inferred from smoke.

 
སྐྱེ་བོ་འདི་ཀུན་བདེ་བ་མངོན་འདོད་ཅིང་། །
མི་རྣམས་བདེ་བའང་ལོངས་སྤྱོད་མེད་མིན་ལ། །
ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ནི་སྦྱིན་ལས་འབྱུང་མཁྱེན་ནས། །
ཐུབ་པས་དང་པོར་སྦྱིན་པའི་གཏམ་མཛད་དོ། ། 
All beings long for only happiness,
But people will not be content when poor.
And seeing that it is what fosters wealth
The Sage would first teach generosity. (1.10) 
ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་པོ་དང། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་ངེས་པའི་རྟགས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་པ་དང། གཏན་དུ་བའི་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འདོད་པས།
སྐྱེ་བོ་འདི་ཀུན་བདེ་བ་མངོན་འདོད་ཅིང། །
མི་རྣམས་བདེ་བ་འང་ལོངས་སྤྱོད་མེད་མིན་ལ། །
ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ནི་སྦྱིན་ལས་འབྱུང་མཁྱེན་ནས། །
ཐུབ་པས་དང་པོར་སྦྱིན་པའི་གཏམ་མཛད་དོ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ལ། བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་དང་ནད་དང་གྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ། །སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་པ་ཙམ་སྲིད་པའི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་འཆིང་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཙམ་གྱིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་ཉེ་བར་བརྟགས་པས། ཉེ་བར་འཚེ་བ་བསལ་བ་བདེ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ཤིན་ཏུ་ཆེས་མངོན་པར་ཞེན་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་བདེ་བ་མངོན་པར་འདོད་པ་དེའི་བདེ་བ་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་པ་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། མངོན་པར་འདོད་པའི་ཡུལ་ལོངས་སྤྱོད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་ལོངས་སྤྱད་པ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་མ་དམིགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡུལ་དེ་དག་ཀྱང་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མ་བསགས་པ་རྣམས་ལ་མི་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་མཁྱེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པའི་བསམ་པའི་རང་བཞིན་མཁྱེན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་རྣམས་པས་ཆེས་ཐོག་མར་སྦྱིན་པའི་གཏམ་ཉིད་མཛད་དོ། ། 

Just as the generosity of bodhisattvas is the initial cause of buddhahood and an indication of qualities that are not apparent, it is also said to alleviate the suffering of ordinary beings, hearers and solitary buddhas, and be the cause for the attainment of lasting happiness. In order to express this, it was said that:

All beings long for only happiness,
But people will not be content when poor.
And seeing that it is what fosters wealth
The Sage would first teach generosity. (1.10)

To the extent that remedies for hunger, thirst, sickness, cold and so forth alleviate suffering, they bring about worldly happiness. But as long as there is mistaken clinging to and concepts of a continuous identity, this is not a type of happiness free from distress, and one remains fully entangled within the world. Any happiness connected with this type of craving for happiness is by its very nature merely an alleviation of suffering, and it is the coveted resources that act as this suffering’s remedy; without such fundamentally mistaken resources it will not be experienced. Seeing how the objects that cause for the alleviation of suffering do not come about in the absence of an accumulation of merit connected with generosity, the Illustrious One, knowing perfectly the basic sentiment of every single being, gave the teachings on generosity as the very first, before all the teachings on moral discipline and so forth.

 
སྙིང་རྗེ་དམན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་རྩུབ་སེམས་ཅན། །
རང་དོན་ལྷུར་ལེན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་གང། །
དེ་དག་གི་ཡང་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས། །
སྡུག་བསྔལ་ཉེར་ཞིའི་རྒྱུར་གྱུར་སྦྱིན་ལས་འབྱུང། ། 
And even for the inconsiderate,
The crude whose sole pursuit is their own ends,
It’s giving which provides desired wealth
And brings about relief from suffering. (1.11) 
ད་ནི་སྟོང་པ་པོའི་སེམས་ཅན་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང། རང་གི་བྱ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་སྦྱིན་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།
སྙིང་རྗེ་དམན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་རྩུབ་སེམས་ཅན། །
རང་དོན་ལྷུར་ལེན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་གང། །
དེ་དག་གི་ཡང་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས། །
སྡུག་བསྔལ་ཉེར་ཞིའི་རྒྱུར་གྱུར་སྦྱིན་ལས་བྱུང། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་དག་ཚོང་པ་བཞིན་དུ་ནོར་ཆེས་ཉུང་དུ་བཏང་བ་ལས་འབྲས་བུ་ནོར་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེས་ཡངས་པ་འདོད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་བས་ཀྱང་ལྷག་པར་དོན་དུ་གཉེར་བར་གྱུར་ཅིང་སྦྱིན་པར་འདོད་པར་གུས་ཀྱི། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྲས་རྣམས་ལྟར་སྙིང་རྗེའི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་དོན་དུ་མི་གཉེར་བ་ཁོ་ནར་སྦྱིན་པར་འདོད་པའི་དགའ་སྟོན་མངོན་པར་འཕེལ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་ཡང། སྦྱིན་པའི་སྐྱོན་འཛིན་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཙམ་འཛིན་པ་ལ་གཡེར་བག་ཐོབ་པ་དེས། ལོངས་སྤྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ལ་སོགས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། 

Even if the generous individual is now someone immoral, generosity has a significant impact on the success of their ventures. To express this:

And even for the inconsiderate,
The crude whose sole pursuit is their own ends,
It’s giving which provides desired wealth
And brings about relief from suffering. (1.11)

Some, like merchants, approve of generosity, and will apply themselves assiduously to giving away very small amounts of wealth at the prospect of a substantial increase in revenue, but do not act in this way motivated by compassion, like the children of the sugatas who without any thought of reward do so as a furtherance of the joyous occasion of generosity. Still, although they disregard the faulty aspects of this generosity and pursue it merely for its advantages, it will lead to excellent and perfect prosperity, which again will remove the unpleasantness of physical sufferings such as hunger and thirst. It thus becomes a cause for alleviating suffering.

 
འདི་ཡང་སྦྱིན་པའི་སྐབས་ཀྱིས་ནམ་ཞིག་ཚེ། །
འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕྲད་མྱུར་དུ་འཐོབ། །
དེ་ནས་སྲིད་རྒྱུན་ཡང་དག་བཅད་བྱས་ཏེ། །
དེ་ཡི་རྒྱུ་ཅན་ཞི་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར། ། 
It’s when one trains in generosity
That one can swiftly meet with noble ones,
Thus end the sequence of existences
And reach the goal, the final state of peace. (1.12) 
གང་ཞིག་སྙིང་རྗེ་དང་བྲལ་བས་རང་གི་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་པར་འདོད་པར་གུས་པ་འདི་ཡང།
འདི་ཡང་སྦྱིན་པའི་སྐབས་ཀྱིས་ནམ་ཞིག་ཚེ། །
འཕགས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་ཕྲད་མྱུར་དུ་འཐོབ། །
དེ་ནས་སྲིད་རྒྱུན་ཡང་དག་བཅད་བྱས་ཏེ། །
དེ་ཡི་རྒྱུ་ཅན་ཞི་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །སྦྱིན་བདག་གཏོང་བ་པོའི་ཐད་དུ་དམ་པ་དག་གིས་བགྲོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། སྦྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ནི། སྦྱིན་པའི་སྐབས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བ་དང་ཕྲད་པས་དེས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་འཁོར་བ་ལ་ཡོན་ཏན་མེད་པར་རིག་ཅིང། འཕགས་པའི་ལམ་དྲི་མ་མེད་པ་མངོན་དུ་བྱས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མ་རིག་པ་སྤངས་ནས། འཁོར་བའི་རྒྱུན་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་འཇུག་པ་དོར་ཏེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་རེ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། ། 

Also, those who lack compassion and are only concerned with alleviating their own suffering have a high regard for generosity. Thus it was stated that:

It’s when one trains in generosity
That one can swiftly meet with noble ones,
Thus end the sequence of existences
And reach the goal, the final state of peace. (1.12)

As the saying goes, ‘Saints will keep close to generous donors.’ Thus, when those who are sincerely generous engage in acts of generosity, they will meet with noble beings and through their teachings come to see the futility of cyclic existence. Then, actualising the stainless noble path they eradicate ignorance of how to pacify suffering, terminate the continuous stream of samsaric birth and death that has been ongoing since beginningless time, and reach the transcendence of misery of the hearer and solitary buddha vehicles. In this way, on a temporary level, the generosity of non-bodhisattvas is a cause for the happiness of cyclic existence and transcendence.

 
འགྲོ་ལ་ཕན་པར་དམ་བཅས་ཡིད་ཅན་རྣམས། །
སྦྱིན་པས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་དགའ་བ་འཐོབ། །
གང་ཕྱིར་བརྩེ་བདག་བརྩེ་བདག་མ་ཡིན་པ། །
དེ་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་གཏམ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན། ། 
For those committed to the benefit of all,
The joy that giving grants will not be long delayed.
So both for tender-hearted and the callous ones
Advice on generosity is cardinal. (1.13) 
འགྲོ་བ་ཕན་པར་དམ་བཅས་ཡིད་ཅན་རྣམས། །
སྦྱིན་པས་རིང་པོར་མི་ཐོགས་དགའ་བ་ཐོབ། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ངེས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་དེ་རྣམས་ནི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་ཡང་སྲིད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ནར་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཡང་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པར་བྱས་པ་ལས། མངོན་པར་འདོད་པའི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་འཆང་ཞིང། དེ་ཉིད་དུ་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་སྦྱིན་པ་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས།
གང་ཕྱིར་བརྩེ་བདག་བརྩེ་བདག་མ་ཡིན་པ། །
ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་རྒྱུ་སྦྱིན་པ་ཡིན་པ།
དེ་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་གཏམ་ཉིད་གཙོ་བོ་3 ཡིན། ། 

For those committed to the benefit of all,
The joy that giving grants will not be long delayed.

It is not certain that non-bodhisattvas will enjoy the results of generosity just described simultaneous with the act of generosity, and it is therefore possible that they will not engage in generous acts because of not directly seeing the results of generosity. Bodhisattvas, however, will at very moment of engaging in generosity fulfil the desires of the beneficiary, and experiencing the sublime joy of their intended generous act coming to perfect fruition, experience the result of giving at that very instance. They therefore delight in acts of generosity at all times.

Thus, as the explanation here has shown, generosity is for all,

So both for tender-hearted and the callous ones

the cause of the higher states and definite goodness. And therefore

Advice on generosity is cardinal. (1.13)

 
ཇི་ལྟར་བྱིན་ཞིག་ཅེས་སྒྲ་ཐོས་བསམས་ལས། །
རྒྱས་སྲས་བདེ་འབྱུང་དེ་ལྟར་ཐུབ་རྣམས་ལ། །
ཞི་བར་ཞུགས་པས་བདེ་བ་བྱེད་མིན་ན། །
ཐམས་ཅད་བཏང་བས་ལྟ་ཞིག་སྨོས་ཅི་དགོས། ། 
The joy the buddha heirs experience as they
Are asked ‘Please give!’ and merely contemplate these words,
Won’t even favour sages when they enter peace.
No need to mention then the act of giving all! (1.14) 
གང་ལས་དེ་རྣམས་དུས་རྟག་ཏུ་སྦྱིན་པ་ལ་གུས་པར་འགྱུར་བ། དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་རྣམ་པར་འགེད་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དགའ་བའི་ཁྱད་པར་སྐྱེ་བ་ཀོ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
ཇི་ལྟར་བྱིན་ཅིག་ཅེས་སྒྲ་ཐོས་བསམས་ལས། །
རྒྱལ་སྲས་བདེ་འབྱུང་དེ་ལྟར་ཐུབ་རྣམས་ལ། །
ཞི་བ་ཞུགས་པས་བདེ་བ་བྱིན་མིན་ན། །
ཐམས་ཅད་བཏང་བས་ལྟ་ཞིག་སྨོས་ཅི་དགོས། །
རེ་ཞིག་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ཉིད་སེམས་པར་བྱེད་པ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་འདི་དག་ནི་བདག་ལ་སློང་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་ནས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བདེ་བ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་བས་ཀྱང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན། ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་བཏང་བས། དོན་དུ་གཉེར་བའི་སྐྱེ་བོ་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་ཅི་སྨོས། 

Having such constant high regard for generosity, what is the sort of special joy that bodhisattvas experience when satisfying supplicants by distributing resources? To reply, it was said that:

The joy the buddha heirs experience as they
Are asked ‘Please give!’ and merely contemplate these words,
Won’t even favour sages when they enter peace.
No need to mention then the act of giving all! (1.14)

When they hear supplicants saying, ‘Please give!’, the bodhisattvas will contemplate these words, and upon realising that, ‘They are asking me,’ a joy even more sublime than the joy of transcendence (nirvāṇa) surges forth. What need then to mention that which arises when they satisfy the supplicants by giving away both outer and inner things?

 
 
 
ཡང་ཅི་གང་ལས་དེ་སྐད་བརྗོད་པ་ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་གཏོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མི་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། བཤད་པ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ནི་སེམས་མེད་པ་རྣམས་བཅད་པ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་དེ། འཕགས་པ་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོའི་ཚལ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེར་འགའ་ཞིག་འོངས་ནས་སཱ་ལ་གཅིག་བཅད་པ་ན། དེར་ཤིང་སཱ་ལ་ལྷག་མ་དེ་རྣམས་འདི་སྙམ་དུ་འདི་ནི་བཅད་པའོ། །བདག་ཅག་ནི་མ་བཅད་པའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཤིང། དེ་དག་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་དོ། །རྟོག་པ་དང། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཟོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མཆོག་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས་ཀྱང། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མེད། །ཡིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ག་ལ་ཡོད། །དེ་ནི་སྙིང་རྗེས་འཇིག་རྟེན་སྡུག །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཡུན་རིང་གནས། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

But when the bodhisattvas give away both outer and inner things as just mentioned, do they not feel any physical pain? It is explained that, just as when cutting inanimate things, it is impossible for supreme beings (mahātman) to feel any physical pain. As stated in the noble Absorption Requested by Gaganagañja:

Take for example a great forest of sal-trees. If someone were to cut down one sal-tree, the remaining trees will not think, ‘That tree has been cut down, but we haven’t.’ They feel neither attachment nor anger. They have no thoughts or concepts. That is the kind of forbearance a bodhisattva has; a forbearance that is as immaculate as the sky.29

And from the Precious Garland:

He has no physical suffering;
How can he have mental suffering?
Through compassion for the world’s pain
He remains for a long time.30

 
ལུས་བཅད་སྟེར་ཞིང་བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས། །
གཞན་དག་རྣམས་ཀྱི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི། །
སྡུག་བསྔལ་རང་རིག་ཉིད་དུ་མཐོང་ནས་ནི། །
དེ་བཅད་བྱ་ཕྱིར་མྱུར་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ། ། 
Their own experience when cutting off their flesh
To offer it to others makes them recognise
How those in hell and elsewhere suffer agony;
They set about to swiftly bring this to an end. (1.15) 
ཡང་ཆགས་པ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་མ་ཐོབ་པ་གང་ཞིག་ལ་ལུས་གནས་པ་དང་འགལ་བའི་ཡུལ་ཡང་དག་པར་བབས་པས་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་དེའི་ཚེ་དེ་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་དག་ལ་ཆེས་ལྷག་པར་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི།
ལུས་བཅད་སྟེར་ཞིང་བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས། །
གཞན་དག་རྣམས་ཀྱི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི། །
སྡུག་བསྔལ་རང་རིག་ཉིད་དུ་མཐོང་ནས་དེ། །
དེ་གཅད་བྱ་ཕྱིར་མྱུར་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཅན་དམྱལ་བ་དང། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་དང། གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་མི་བཟད་པར་ཆུད་པ་བར་མཚམས་མེད་པར་སྡུག་བསྔལ་ཆེས་དྲག་པས་ལུས་འཇོམས་པ། རང་གི་ལུས་གཅོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བས་སྟོང་འགྱུར་བས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པར་འཕེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བསྲན་དུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ལ་རང་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ན་རང་གི་ལུས་གཅོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ། རྩིས་མེད་པར་བྱས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གཅོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆེས་མྱུར་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། ། 

However, those who have not attained a state beyond attachment will undoubtedly experience physical pain when anything adverse befalls them physically. To explain how this becomes a cause for them to apply themselves even more for the welfare of sentient beings, it was said:

Their own experience when cutting off their flesh
To offer it to others makes them recognise
How those in hell and elsewhere suffer agony;
They set about to swiftly bring this to an end. (1.15)

The bodhisattva sees through their own experience of suffering how the extremely intense oppressive physical pains of those suffering the relentless horrors in states of hell, as animals, in the world of Yama and so forth, are unbearable sufferings thousands of times greater than the pain they feel when cutting their own body. Disregarding therefore the pain of their body being cut, they apply themselves immediately with enthusiasm to eliminate the suffering of sentient beings in hell and so forth.

 
སྦྱིན་པ་སྦྱིན་བྱ་ལེན་པོ་གཏོང་པོས་སྟོང་། །
འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བྱ། ། 
To give without a giver, gift, recipient,
Now this is a perfection that transcends the world. 
ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
སྦྱིན་པ་སྦྱིན་བྱ་ལེན་པོ་གཏོང་པོས་སྟོང། །
འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བྱ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཕར་འགྲམ་དང་ངོགས་ཏེ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་མངའ་བའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དོ། །ཕ་རོལ་དུ་སོན་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་ན་མི་མངོན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་འདིས་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མི་མངོན་པར་མ་བྱས་པས་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བའམ། པྲྀ་ཥོ་ད་ར་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་མའི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་གཞག་གོ། །ཤེས་རབ་བཟུང་ནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འདྲ་བས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་ངེས་པར་གཞག་ནས་ནི་སྦྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མིང་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྦྱིན་པ་འདི་ཡང་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་དང། ལེན་པ་པོ་དང། སྦྱིན་པ་པོར་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ན། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། མི་དམིགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ལ། དམིགས་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་སྐབས་མ་ཐོབ་པ་དག་གིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། ། 

To illustrate how, in terms of being a perfection, generosity thus described may be subdivided:

To give without a giver, gift, recipient,
Now this is a perfection that transcends the world.

The word pāra31 means the further bank or shore of the ocean of cyclic existence, and refers to buddhahood which is by nature the abandonment of all afflictive and cognitive obscurations without exception. Pāramitā (‘perfection’) means that one has gone (itā) to the other shore (pāram), and since the qualification, ‘Elision does not take place before the second member of the compound,’ applies, the marker of the accusative case is not removed, and it takes its present form. Alternatively, since ‘pṛṣodara and so forth…’ applies, the ending is retained.32

When embraced by great intelligence (prajñā) it is explained to be special. Since generosity and the others are then similar to being perfected (pāramitā), they are perfections (pāramitā). When brought across (pāragamana) and firmly established through the special feature of dedication, it becomes a generosity receiving the name perfection. This explanation should be taken to apply to moral discipline and the others as well. This generosity referred to as a perfection, when free from the reference points of something given, a recipient and a giver, is a perfection transcending the world. That is what is taught in the Illustrious Lady Perfection of Intelligence.33 When non-referential it transcends the world. If still referential and bound by the truth of conventions, it is very much worldly. This is not something those who have not reached the stage of a bodhisattva are able to comprehend.

 
གསུམ་པོ་དག་ལ་ཆགས་སྐྱེས་གྱུར་པས་དེ། །
འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཅེས་བསྟན། ། 
As long as there is still attachment to these three,
We call it a perfection that remains mundane. (1.16) 
གཞན་ཡང།
གསུམ་པོ་དག་ལ་ཆགས་སྐྱེས་གྱུར་པས་དེ། །
འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བསྟན། །
སྦྱིན་པ་དེ་ཉིད་གསུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡོད་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྙད་དོ། ། 

Otherwise,

As long as there is still attachment to these three,
We call it a perfection that remains mundane. (1.16)

This is saying that if one relates to generosity through these three reference points, it is designated a mundane perfection.

 
དེ་ལྟར་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ཡིད་ལ་རབ་གནས་ཤིང་། །
དམ་པའི་རྟེན་ལ་འོད་ཆགས་མཛེས་པ་རྙེད་གྱུར་པའི། །
དགའ་བ་འདི་ནི་ནོར་བུ་ཆུ་ཤེལ་ཇི་བཞིན་དུ། །
མུན་པ་སྟུག་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བསལ་ནས་རྒྱལ། ། 
A joy now settles in the bodhisattva’s mind
And gives this fine support a splendid radiance,
A joy just like the moonstone which can banish all
Oppressive darkness, making them victorious. (1.17) 
ད་ནི་ཇི་སྐད་བརྗོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
དེ་ལྟར་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ཡིད་ལ་རབ་གནས་ཤིང། །
དམ་པའི་རྟེན་ལ་འོད་ཆགས་མཛེས་པ་རྙེད་གྱུར་པའི། །
དགའ་བ་འདི་ནི་ནོར་བུ་ཆུ་ཤེལ་ཇི་བཞིན་དུ། །
མུན་པ་སྟུག་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བསལ་ནས་རྒྱལ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་གྱི་སྒྲ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའི་མིང་ཡང་དག་པར་སྒྲོགས་པའོ། །རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཕམ་པར་བྱས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ཡིད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་མཐོན་པོར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མུན་པ་སྟུག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་བསལ་ཏེ་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་དཔེས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་ནི། ནོར་བུ་ཆུ་ཤེལ་ཇི་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། 

At this point, to conclude what is called the ground under discussion by mentioning the excellent qualities of its particular insight, it was said:

A joy now settles in the bodhisattva’s mind
And gives this fine support a splendid radiance,
A joy just like the moonstone which can banish all
Oppressive darkness, making them victorious. (1.17)

The word thus points to what has been explained above. Joy relates the ground’s name. Victorious (jina; syn. bodhisattva) refers to the state when one has overcome all opposition. This is the occasion when natural wisdom takes hold in the mind of the victor’s heir, and as such it is an exalted state. The supremely joyous ground removes all obscuring darkness, just as the foregoing explanation has shown; hence, it is victorious. The meaning of this is illustrated by way of example, when it was mentioned that it is just like the moonstone.34

 
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། །སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོའོ། ། 
Thus is the first resolve from Entering the Middle Way
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ལས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །། 

‘Joyous’ is the first resolve from the Commentary to Entering the Middle Way. With this the explanation of the initial resolve of the bodhisattva is complete.

 
 
The Second Ground: Immaculate 
 
The Second Ground: Immaculate 
དེ་ཚུལ་ཕུན་ཚོགས་ཡོན་ཏན་དག་ལྡན་ཕྱིར། །
རྨི་ལམ་དུ་ཡང་འཆལ་ཁྲིམས་དྲི་མ་སྤངས། ། 
Provided with pure traits of perfect discipline
They shun misconduct’s blemish even when they dream, 
ད་ནི་གཉིས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས།
དེ་ཚུལ་ཕུན་ཚོགས་ཡོན་ཏན་དག་ལྡན་ཕྱིར། །
རྨི་ལམ་དུ་ཡང་འཆལ་ཁྲིམས་དྲི་མ་སྤངས། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ས་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་པའི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ལས་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་དུ་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་དང། སྡིག་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཡིད་ལ་གཅགས་པའི་མེ་ཞི་བས་བསིལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། བདེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དམ་པ་དག་གིས་བསྟེན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ་དེ་ཡང་སྤོང་བ་བདུན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །ཆོས་གསུམ་པོ་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་དེ་དག་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་དང་བཅས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུར་རྣམ་པར་བཤད་དོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་གྱུར་པའོ། །ཡོན་ཏན་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཡོན་ཏན་དག་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། །རང་གི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་དྲི་མ་དག་གིས་མི་གོས་པའོ། ། 

Now, in terms of the second, it was said:

Provided with pure traits of perfect discipline
They shun misconduct’s blemish even when they dream,

Since all forms of supreme understanding related to what we call ‘grounds’ are in nature one and the same, it is from the point of view of the qualities which would not arise in their absence, and the preeminent features of the perfection in question, such as moral discipline, that explanations of the special features of the second resolve and so forth are given. In the present context, moral discipline (śīla) is so called since, when one is not under the sway of the afflictions and misdeeds do not occur, this has a cooling effect (śīta) in the sense of quelling the fires that negatively affect the mind. Alternatively, being the very cause of happiness, it is the appropriate thing to rely on for holy beings.35 Its particular characteristic is the seven avoidances.36 The three dharmas – non-attachment, non-anger and having a correct view – are the motivating factors. As such, it is in terms of a moral discipline combined with these motivational factors that the tenfold path of conduct is taught. Perfect discipline refers to a preeminent form of moral discipline, and pure traits means the qualities are purified. Here, these are joined together in the phrase ‘pure traits of perfect discipline’. Since their qualities have been fully purified, their moral discipline is particularly exalted. And since the bodhisattva has that, even in the dream state he is not marred by the stains of faulty moral discipline.

 
ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་རྒྱུ་བ་དག་གྱུར་པས། །
དམ་པའི་ལས་ལམ་བཅུ་ཆར་སོག་པར་བྱེད༑ ། 
And cultivate the tenfold path of righteous acts
With ways immaculate in body, speech and mind. (2.1) 
ཡང་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་དག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གཉིས་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་འདི་ནི།
ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་རྒྱུ་བ་དག་གྱུར་པས། །
དམ་པའི་ལས་ལམ་བཅུ་ཆར་སོགས་པར་བྱེད། །
ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གཉིས་པ་ལས། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲི་མ་མེད་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། དབྱིག་པ་སྤངས། མཚོན་ཆ་སྤངས། འཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྤངས་ནས། འཛེམ་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སྙིང་རྗེ་ལ་ཞུགས་པས། དེ་སྲོག་ཆགས་འབྱུང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང། བདེ་བ་དང། སྙིང་བརྩེ་བ་དང། བྱམས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང། སྲོག་ཆགས་ལ་རྣམ་པར་འཚེ་བར་མི་བྱེད་ན། སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་ཤིང་ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་མཐོ་འཚམས་པ་ཆེན་པོ་བྱ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སྤངས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་ཤིང་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་ཏེ། གཞན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་བག་བྱེད་པས་དེ་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་དག་ལ་གཞན་གྱིས་བཟུང་བར་འདུ་ཤེས་ཤིང། རྐུ་སེམས་ཉེ་བར་གཞག་སྟེ་ཐ་ན་རྩྭ་དང་ལོ་མ་ཙམ་ཡང་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་ན། འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་གཞན་དག་ལྟ་ཅི་སྨོས། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤངས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བདག་གི་ཆུང་མས་ཆོག་ཤེས་ཤིང། གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་འདོད་པ་མེད་པས། དེ་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་དང། རུས་དང། མཚན་དང། ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་སེམས་ཀྱང་མི་བསྐྱེད་ན། ཡན་ལག་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དམ། གཉིས་ཀྱི་དབང་པོ་གཉིས་སྤྲོད་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས། 

How then is it that such perfect discipline leads to completely pure qualities? Concerning such bodhisattvas who have reached the second bodhisattva ground:

And cultivate the tenfold path of righteous acts
With ways immaculate in body, speech and mind. (2.1)

As stated among other things in the context of the second bodhisattva ground:

O victor heirs. Bodhisattvas dwelling on the bodhisattva ground Immaculate naturally abstain from killing. They avoid sticks and weapons. They avoid hostility. Filled with conscientiousness and compassion, their attitude towards all living beings is one of love and benevolence, wishing for their welfare and happiness. Even the mere thought of causing harm to sentient beings is absent, no need then to mention actually singling out a particular sentient being and deliberately inflicting serious physical harm to them.

They abstain from taking what is not given, being content with their own possessions and filled with benevolence. They are careful with the possessions of others, and considering things owned by others as others’ property, have no intention to steal. Since they would not take even a blade of grass or a leaf, there’s no need then to mention taking actual necessities of life.

They abstain from sexual misconduct, and being content with their own wife do not desire the wife of another. Seeing them to be another’s wife, or that it would be improper in terms of family relationship, signs or dharma, they do not entertain desirous thoughts towards women belonging to another – no need then to mention direct contact between the two sexual organs or unsuitable passageways.

 
 
 
བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤངས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བདེན་པར་སྨྲ་ཞིང་ཡང་དག་པར་སྨྲ་ལ། དུས་སུ་སྨྲ་སྟེ། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་བྱེད་པའོ། །དེ་ཐ་ན་རྨི་ལམ་ན་ཡང་ལྟ་བ་དང་བཟོད་པ་དང་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་རྟོག་པ་བསྒྱུར་ཏེ། བསླུ་བའི་བསམ་པས་བརྫུན་གྱི་ཚིག་མི་སྨྲ་ན། ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ་སྨྲ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས། ཕྲ་མའི་ཚིག་སྤངས་བ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དབྱེན་མི་བྱེད་ཅིང། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ལ་ཞུགས་པས། དེས་དེ་དག་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཚུ་གི་ལས་ཐོས་ནས་ཕ་གིར་སྙོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཕ་གི་ལས་ཐོས་ནས་ཚུ་གིར་སྙོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདུམ་པ་རྣམས་མི་འབྱེད་ཅིང། བྱེ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་གནོན་ཏེ། མི་འདུམ་པ་ལ་དགའ་ཞིང་མི་འདུམ་པ་ལ་མོས་པ་མ་ཡིན་པས། །བདེན་ནམ་བརྫུན་ཡང་མི་འདུམ་པར་བྱ་བའི་ཚིག་མི་སྨྲའོ། །ཚིག་རྩུབ་མོ་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞེར་འདེབས་པ་དང། བརླང་པ་དང། གཞན་ལ་གནོད་པ་དང། གཞན་གྱི་མཚང་འབྲུ་བ་དང། གྲོང་མིའི་ཚིག་དང། མ་རབས་ཀྱི་ཚིག་ངོར་བརྗོད་པ་དང། ངོར་བརྗོད་པར་གཞོལ་བ་དང། བརྫུན་དང་རྣར་མི་སྙན་པ་དང། ཁྲོ་ཞིང་གཤེ་བ་ལས་བྱུང་བ་དང། མི་སྙན་པ་དང། ཡིད་དུ་མི་འོང་བས་སྙིང་ན་བར་བྱེད་པ་དང། ཡིད་གདུང་བར་བྱེད་པ་དང། རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང། གཞན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་མ་རུངས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་སྤངས་ཏེ། གང་འདི་མཉེན་པ་དང། འཇམ་པ་དང། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང། བརྫུན་དུ་མ་ཡིན་པ་དང། རྣར་སྙན་པ་དང། སྙིང་དུ་སྡུག་པ་དང། གྲོང་ཁྱེར་བ་དང། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་སྙིང་དུ་སྡུག་པ་དང། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང། ཡིད་དགའ་བར་བྱེད་པ་དང། ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་དང། རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང། གཞན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་དག་བརྗོད་དོ། ། 

They abstain from telling lies and are truthful, relate fact, speak in a timely fashion and act in accordance with what is said. As even in their dreams they do not tell lies to manipulate appearances, acceptance, wishes or ideas, there’s no need then to mention intentionally uttering them.

They abstain from divisive speech and, being free from any animosity, do not cause dissension among sentient beings. They do not, in order to create discord, report there what they have heard here, or report here what they have heard there. They do not cause disunity among the harmonious, or increase it among the disharmonious. They do not delight in disharmony, do not enjoy disharmony, and will never utter words that create disharmony, irrespective of whether they are true or false.

They abstain from harsh words, avoiding words that are upsetting, abusive, hurt others and expose others’ faults; that are uncivilised, directly or indirectly express vulgarities, are false and unpleasant on the ear; that are motivated by anger or rage, are disagreeable and upsetting, or cause others unease and sadness; and that are destructive to both one’s own and others mental state. Instead, they speak only words that are friendly, soft, delightful, undeceiving, pleasant on the ear, agreeable, civilised, delightful to many and agreeable to many, that spread joy, create satisfaction and are uplifting to both one’s own and others mental state.

 
 
 
ཚིག་འཁྱལ་པ་སྤང་པ་ཡིན་ཏེ། ལན་ལེགས་པར་གློན་པའི་ཚིག་དང། དུས་སུ་སྨྲ་བ་དང། ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ་དང། དོན་སྨྲ་བ་དང། ཆོས་སྨྲ་བ་དང། རིགས་པར་སྨྲ་བ་དང། དུལ་བར་སྨྲ་བ་དང། བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ་དང། དུས་དང་རྨད་དང་བཅས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཐ་ན་བཞད་གད་དུ་བྱ་བའི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤོང་ན། ཚིག་གིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་གཞན་གྱི་ནོར་དང། གཞན་གྱི་འདོད་པ་དང། གཞན་གྱི་རྫས་དང། ཡོ་བྱད་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ལ། བརྣབ་སེམས་མི་བསྐྱེད་ལ། ཆགས་པར་མི་བྱེད་ལ་མི་སྨོན་ཏེ། ཆགས་པའི་སེམས་མི་བསྐྱེད་དོ། །གནོད་སེམས་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་དང། ཕན་པའི་སེམས་དང། སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང། བདེ་བའི་སེམས་དང། འཇམ་པའི་སེམས་དང། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པས་ཁྲོང་ཁྲོ་བ་དང། འཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང། ཐ་བ་དང། དྲི་མ་དང། གནོད་སེམས་དང། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་སྤངས་ཏེ། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་སྤངས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ་ཡང་དག་པར་ལྟ་བར་གྱུར་ལ་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་གནས་ཤིང་། དགེ་མཚན་དང་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང། ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པའི་ལྟ་བ་ཅན་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་དྲང་ཞིང་གཡོ་མེད་ལ་སྒྱུ་མེད་པས། སངས་རྒྱས་དང། ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་བསམ་པ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ལུས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །བར་གྱི་བཞི་ནི་ངག་གིས་སོ། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དགེ་བའི་ལས་ལམ་བཅུ་ཆར་ཡང་སོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

They abstain from idle chatter, and give proper responses, speak in a timely fashion, talk about facts, talk about what is real, talk about dharma, speak logically, are disciplined in speech, are patient and speak timely and excellent words. As they even abstain from making any form of unsuitable jokes, there’s no need then to mention words that cause agitation.

They have no covetousness, and do not desire the wealth, pleasures, enjoyments, or goods owned by others. They do not desire, wish for, or have any sense of longing for these things.

They have no malice, and relate to sentient beings with a loving mind, a wish to help, a mind of compassion, a joyous and tender mind, wishing only to be of benefit to all beings. Avoiding aggression, resentment, enmity, grudges, malice and anything that leads to anger, every thought they have is one of love.
They abstain from wrong views, hold correct views and follow the correct path. Avoiding the views of divination, various auspicious signs and faulty discipline,37 they uphold truthful and honest views involving no deception, and remain dedicated to the Buddha, the Dharma and the Sangha.38

Of these, the first three paths of virtuous action are practiced with the body, the middle four with speech, and the last three with mind. In this way they observe the tenfold path of virtuous conduct.

 
དགེ་བའི་ལམ་འདི་ལྟ་ཞིག་བཅུ་ཆར་ཡང་། །
དེ་ལ་ཀླགས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་དག་པར་འགྱུར། །
སྟོན་ཀའི་ཟླ་ལྟར་རྟག་ཏུ་རྣམ་དག་དེ། །
ཞི་འོད་ཆགས་པར་དེ་དག་གིས་རྣམ་མཛེས། ། 
And it is in this tenfold virtuous path
They now excel, becoming purer still.
Forever stainless, like the autumn moon,
It beautifies them with a peaceful glow. (2.2) 
ཡང་ཅི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་རྣམས་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མི་སོག་གམ་ཞེ་ན། དེས་ཀྱང་སོག་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང།
དགེ་བའི་ལམ་འདི་ལྟ་ཞིག་བཅུ་ཆར་ཡང། །
དེ་ལ་ཀླགས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་དག་པར་འགྱུར། །
དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །
སྟོན་ཀའི་ཟླ་ལྟར་རྟག་ཏུ་རྣམ་དག་སྟེ། །
ཞི་འོད་ཆགས་པར་དེ་དག་གིས་རྣམ་མཛེས། །
ཞི་བ་ནི་དབང་པོ་བསྡམས་པའོ། །འོད་ཆགས་པ་ནི་ལྷམ་མེར་གསལ་བའི་ལུས་ཅན་ཉིད་དོ། ། 

Is this path of conduct not then practiced by bodhisattvas of the initial resolve? They too do practice it, but:

And it is in this tenfold virtuous path
They now excel, becoming purer still.

This is not the case for bodhisattvas with the initial resolve.

Forever stainless, like the autumn moon,
It beautifies them with a peaceful glow. (2.2)

Peaceful refers to restrained faculties. Glow describes their radiant physical appearance.

 
གལ་ཏེ་དེ་ནི་ཁྲིམས་དག་རང་བཞིན་ལྟ། །
དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་མི་འགྱུར། །
དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་གསུམ་ཆར་ལའང་། །
གཉིས་བློའི་རྒྱུ་བ་ཡང་དག་བྲལ་བར་འགྱུར། ། 
Believing discipline to be by nature pure
Will in itself deprive it of its purity.
And thus they never harbour any concepts which
Consider a distinction in the threefold sphere. (2.3) 
དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ཡང།
གལ་ཏེ་དེ་ནི་ཁྲིམས་དག་རང་བཞིན་ལྟ། །
དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་མི་འགྱུར། །
ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོ་ལས། འོད་སྲུངས་འདི་ལ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོར་ཐར་བའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཤིང་གནས། ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལ་ཡང་འཇིག་པར་ལྟ་བ། ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་སློབ་ཅིང་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པས་འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་ཀྱང་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ཏེ། འོད་སྲུངས་དེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལྟར་བཅོས་པ་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འོད་སྲུངས་གཞན་ཡང་འདི་ལ་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཀྱང། དམིགས་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི། འོད་སྲུངས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལྟར་བཅོས་པ་བཞི་པ་སྟེ། ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །
དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་གསུམ་ཆར་ལའང། །
གཉིས་བློའི་རྒྱུ་བ་ཡང་དག་བྲལ་བར་འགྱུར། །
སེམས་ཅན་གང་དག་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་གང་ཞིག་བྱེད་པ་དང་གང་གིས་བྱེད་པ་དེ་གསུམ་ཅར་ལའང་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཀྱི་བློ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། ། 

Even having this type of completely pure discipline,

Believing discipline to be by nature pure
Will in itself deprive it of its purity.

As stated in the Heap of Jewels Sutra:

Kāśyapa. There are certain mendicants who uphold moral discipline, abiding strictly by the vows of personal liberation to the extent that they are fearful even of the most subtle transgression in relation to maintaining perfect ritual procedures and a proper environment. Having adopted this way, they follow the foundations of training becoming completely pure in body, speech and mind. But even though they maintain a completely pure way of life, they profess that there is a self. Kāśyapa. This is a mistaken form of moral discipline. It is the first type of feigned moral discipline.

Kāśyapa. There are also some mendicants who adopt the twelve ascetic practices,39 but with a reference point, maintaining their self-clinging and clinging to ownership. Kāśyapa. This is a mistaken form of moral discipline. It is the fourth type of feigned moral discipline.40

And thus they never harbour any concepts which
Consider a distinction in the threefold sphere. (2.3)

They are without a dualistic mind distinguishing entities and non-entities and so forth in relation to the three spheres: a sentient being in relation to which there is abstention, something abstained from and someone abstaining.

 
སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་དག་ནི་འགྲོ་ངན་ནའང་། །
སྐྱེ་བོ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྐང་པ་ཉམས་ལ་འབྱུང་། །
བསྐྱེད་བཅས་དངོས་འདུ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ན། །
ཕྱིན་ཆད་དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་འབྱུང་མི་འགྱུར། ། 
Although a person’s moral footing is corrupt,
To give grants affluence though in the lower realms.
But when the funds and profits have been fully spent,
One can’t expect that there will be a future yield. (2.4) 
དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པར་བརྗོད་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་སྤྱིར་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཉིད་དང། ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་གྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་དག་ནི་འགྲོ་ངན་ན་འང། །
སྐྱེ་བོ་ཚུལ་ཁྲིམས་རྐང་པ་ཉམས་ལ་འབྱུང། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྦྱིན་པ་གང་ཁོ་ན་ལས་སྦྱིན་བདག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ། ལྷ་དང་མི་དག་གི་ནང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྐང་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་ངན་འགྲོའི་འགྲོ་བར་ལྟུང་བ་ཉི་ཚེ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་བ་ལང་དང། རྟ་དང། གླང་པོ་ཆེ་དང་སྤྲེའུ་དང། ཀླུ་ལ་སོགས་པ་དང། ཡི་དགས་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཅན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར།
བསྐྱེད་བཅས་དངོས་འདུ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་ན། །
ཕྱིན་ཆད་དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་འབྱུང་མི་འགྱུར། །
གང་ཞིག་ས་བོན་ཆེས་ཉུང་དུ་བཏབ་ནས་འབྲས་བུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་རྙེད་ཅིང་སླར་ཡང་འབྲས་བུའི་ཆེད་དུ་དེ་བས་ཀྱང་ཆེས་མང་པོའི་ས་བོན་འདེབས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་འབྲས་བུའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དུས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འཕེལ་བས་རིམ་པ་རྣམ་པར་ཆད་པ་མེད་པ་ཡོང་སྲིད་ཀྱི། བྱས་པ་ཆུད་གསོན་པའི་ཚུལ་ཅན་གང་ཞིག་བླུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྔར་གྱི་ས་བོན་ཙམ་ཡང་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དེ་ལ་ནི་སྐྱེད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དངོས་པོ་འདུ་བ་ཡང་ཟད་པའི་ཕྱིར། འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྐྱེ་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གནས་མ་ཡིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་བླུན་པས་སྔ་ན་མེད་པའི་འཕེན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྔར་འཕངས་པ་མ་ལུས་པར་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ལོངས་སྤྱོད་དག་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་རོ། ། 

Having thus stated how it is that bodhisattvas possess perfect moral discipline, the following provides an explanation of how perfect moral discipline, maintained by others in general, is of much greater consequence than being generous and so forth, and that it is the very support for all perfect qualities.

Although a person’s moral footing is corrupt,
To give grants affluence though in the lower realms.

Through generosity, benefactors who uphold moral discipline will find themselves in situations of perfect and lavish affluence among gods or humans. But if lacking the legs of moral discipline, they fall into the lower miserable states, born as ephemeral hell-beings; cows, horses, elephants, or monkeys; nāgas and so on; or deprived spirits with great magical powers and so on; enjoying various types of excellent prosperity in these states of existence. Therefore,

But when the funds and profits have been fully spent,
One can’t expect that there will be a future yield. (2.4)

Someone may plant very few seeds but gain a great harvest, and to further the yield replant many more seeds. In this way they may in due time gain a great profit that can continuously increase. But those who are wasteful will foolishly spend the original seeds, and with that both the capital and potential profit is squandered. How will a truly excellent yield then ever be brought forth? Similarly, when lacking moral discipline, one ends up experiencing affluence in wretched states of being. With such utter foolishness it becomes impossible to continue enjoying prosperity, since one cannot stimulate what might yet come and is spending all that has already been gained.

 
གང་ཚེ་རང་དབང་འཇུག་ཅིང་མཐུན་གནས་པ། །
གལ་ཏེ་འདི་བདག་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ན། །
གཡང་སར་ལྷུང་བས་གཞན་དབང་འཇུག་འགྱུར་བ། །
དེ་ལས་ཕྱི་ནས་གང་གིས་སློང་བར་འགྱུར། ། 
If one is free and in an advantageous state
But makes no further effort to remain therein,
When falling into the abyss, all free will lost,
How will one manage to escape these states again? (2.5) 
ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྐང་པ་དང་བྲལ་བ་འདིའི་ལོངས་སྤྱོད་འབྱུང་བ་རྫོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་འགའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། ངན་འགྲོར་སོང་བས་ངན་འགྲོ་ལས་ལྡང་བ་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
གང་ཚེ་རང་དབང་འཇུག་ཅིང་མཐུན་གནས་པས། །
གལ་ཏེ་འདི་བདག་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ན། །
གཡང་སར་ལྟུང་བས་གཞན་དབང་འཇུག་འགྱུར་བ། །
དེ་ལས་ཕྱི་ནས་གང་གིས་སློང་བར་འགྱུར། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་འདི་དེའི་ཚེ། དཔའ་བོ་མཐུན་པའི་ཡུལ་ན་གནས་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་ལྟར་འདོད་པས་གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པར་འཇུག་ཅིང། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བར་གནས་པ་ན། བདག་ཉིད་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ན། དཔའ་བོ་བཅིངས་ནས་རི་སུལ་ཆེས་ཆེན་པོར་བསྐྱུར་བ་ལྟར། ངན་འགྲོར་སོང་བ་དེ་ཕྱི་ནས་གང་གིས་འདོན་པར་འགྱུར། དེས་ན་གནོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ངན་འགྲོ་ཁོ་ནར་ངེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནས་གལ་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་ན་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཉིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

Not only is it extremely difficult to gain a situation of perfect resources for someone bereft of the legs of discipline, it is also said to be extremely difficult for them to rise again once they have plunged into the lower miserable states. Thus, it was stated:

If one is free and in an advantageous state
But makes no further effort to remain therein,
When falling into the abyss, all free will lost,
How will one manage to escape these states again? (2.5)

If at this point, when dwelling in the states of gods, humans and so forth, and being able to follow one’s own wishes without being reliant on another – like a mighty warrior dwelling in a conducive place free from bondage – one then makes no effort to uphold oneself, one will end up in the lower states – like a warrior captured and thrown into a deep ravine – how will one then ever emerge again? At that point, due to all the harm one causes, one is certain to continue traipsing through lower states of existence. It is taught that due to that, ‘Even if one is born among humans, two consequences will manifest.’41

 
དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་སྦྱིན་པའི་གཏམ་མཛད་ནས༑ །
ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་འགྲོའི་གཏམ་ཉིད་མཛད་པ་ཡིན། །
ཡོན་ཏན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིང་དུ་རྣམ་འཕེལ་ན། །
འབྲས་བུ་ཉེར་སྤྱོད་ཆད་པ་མེད་པར་འགྱུར། ། 
And thus, as soon as generosity was taught,
The Victor then went on to speak of discipline.
If in the field of discipline one’s qualities
Can flourish, yields can be perpetually enjoyed. (2.6) 
གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཉེས་བའི་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོའི་གནས་སུ་གྱུར་པ།
དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་སྦྱིན་པའི་གཏམ་མཛད་ནས། །
ཚུལ་ཁྲིམས་རྗེས་འགྲོའི་གཏམ་ཉིད་མཛད་པ་ཡིན། །
དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ཆོས་མཐའ་དག་ཕམ་པར་མཛད་པའི་རྒྱལ་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྦྱིན་པའི་གཏམ་གྱི་དུས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་ཁོ་ན་མཛད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར།
ཡོན་ཏན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིང་དུ་རྣམ་འཕེལ་ན། །
འབྲས་བུ་ཉེར་སྤྱོད་ཆད་པ་མེད་པར་འགྱུར། །
ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ཀྱི་ཞིང་ངོ། །དེར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བརྒྱུད་པ་གོང་ནས་གོང་དུ་རིམ་པ་རྣམ་པར་མ་ཆད་པའི་སྒོ་ནས་འབྲས་བུའི་ཚོགས་ཉེ་བར་འཕེལ་ཞིང། དུས་རིང་པོར་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱད་པར་ནུས་ཀྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 

Since a great many misdeeds accrue with such faulty discipline,

And thus, as soon as generosity was taught,
The Victor then went on to speak of discipline.

The Victor, who conquered all negative dharmas, therefore gave the teachings on moral discipline directly following the teachings on generosity, in order that positive qualities connected with generosity and so forth not go to waste. Because,

If in the field of discipline one’s qualities
Can flourish, yields can be perpetually enjoyed. (2.6)

Since it is the support for all positive qualities, moral discipline is itself a field. If qualities that come from generosity and so forth can flourish there, the continual and uninterrupted succession of causes and results will lead to a flourishing bounty of good results that one can enjoy for a long time; otherwise not.

 
སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་གསུང་སྐྱེས་དང་། །
རང་བྱང་ཆུབ་ལ་བདག་ཉིད་ངེས་རྣམས་དང་། །
རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་ལེགས་པ་དང་། །
མངོན་མཐོའི་རྒྱུ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་གཞན་མེད། ། 
For ordinary beings, those born from his words,
Those who will self-awaken and the conqueror’s heirs,
It’s discipline and nothing else that is the cause
That brings about true excellence and higher states. (2.7) 
དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་འདིས།
སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་གསུང་སྐྱེས་དང། །
རང་བྱང་ཆུབ་ལ་བདག་ཉིད་ངེས་རྣམས་དང། །
རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་ལེགས་པ་དང། །
མངོན་མཐོའི་རྒྱུ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་གཞན་མེད། །
ཇི་སྐད་དུ་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་བསྟེན་པ་དང། མང་དུ་བྱས་པའི་ཤས་ཆེ་བས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །འབྲིང་གིས་ནི་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །ཆུང་དུས་ནི་གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ། །དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཁྲིད་དོ། །གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཁྲིད་དོ། །དེ་ནས་གལ་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་ན་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཉིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་སྟེ། ཚེ་ཐུང་བ་དང། ནད་མང་བར་འགྱུར་རོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བ་དང། ཐུན་མོང་གི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འཁོར་གཡོག་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་དང་དགྲ་ཟླ་དང་བཅས་པའི་ཆུང་མར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྐུར་པ་མང་བ་དང། གཞན་གྱིས་བསླུ་བར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། ཕྲ་མས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འཁོར་གཡོག་མི་འདུམ་བ་དང། འཁོར་གཡོག་ངན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། ཚིག་རྩུབ་མོས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཐོས་པ་དང་འཐབ་མོའི་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་། ཚིག་འཁྱལ་པས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གཟུང་བར་འོས་པའི་ཚིག་མ་ཡིན་པ་དང། མ་ངེས་པའི་སྤོབས་པར་འགྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང། འདོད་པ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། གནོད་སེམས་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཕན་པ་མི་ཚོལ་བ་དང། གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། ལོག་པར་ལྟ་བས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ཁྲིད་དོ། །དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཁྲིད་དོ། །གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཁྲིད་དོ། །དེ་ནས་གལ་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་ན་ཡང། རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཉིས་མངོན་པར་སྒྲུབ་སྟེ། ལྟ་བ་ངན་པར་ལྟུང་བ་དང། གཡོ་སྒྱུ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། ། 

Accordingly,

For ordinary beings, those born from his words,
Those who will self-awaken and the conqueror’s heirs,
It’s discipline and nothing else that is the cause
That brings about true excellence and higher states. (2.7)

As stated:

Treading these paths of ten non-virtuous actions to a greater degree is a cause for the states of hell; to a middling degree is a cause for the animal states; while to a lesser degree is a cause for the world of Yama. Killing leads to the hell states, leads to the animal states, leads to the world of Yama. And even if one is born among humans, two consequences manifest: one will have a short life and much disease. Taking what is not given leads to the hell states … (and so forth), one will be materially poor and have to share possessions. Sexual misconduct leads to the hell states … (and so forth), one will have an unreliable retinue and an unruly wife. Lying leads to the hell states … (and so forth), one will be denigrated and tricked by others. Slander leads to the hell states … (and so forth), one will have a disharmonious and cruel retinue. Harsh language leads to the hell states … (and so forth), one will hear unpleasant sounds and end up in quarrels. Idle chatter leads to the hell states … (and so forth), one’s words will not be accepted and one will lack eloquence. Covetousness leads to the hell states … (and so forth), one will lack satisfaction and have much desire. Malice leads to the hell states … (and so forth), one will not find help but be harmed by others. Wrong view leads to the hells states, leads to the animal states, leads to the world of Yama. And even if one is born among humans, two consequences manifest: one will be influenced by negative views and be deceptive.

 
 
 
དེ་ལྟར་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པ་སྡུད་པར་འགྱུར་གྱིས། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་རྒྱུས་ནི་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་གོང་དུ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་ཉི་ཚེ་བའི་སེམས་དང། ཁམས་གསུམ་པས་སྐྲག་པའི་ཡིད་དང། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མེད་པ་དང། གཞན་ལས་ཐོས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་སྟེ་སྒྲའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་ན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་གོང་དུ་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པ་དང། རང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དང། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང། ཐབས་མཁས་པ་མེད་བ་དང། རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་ན། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་གོང་དུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཚད་མེད་པའི་སྙིང་བརྩེ་བ་དང། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་དང། ཐབས་ལ་མཁས་པས་བསྡུས་པ་དང། སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་ཤིན་ཏུ་བཏབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་དང། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ལ་དམིགས་པས་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྤྱོད་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་འདིས་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང། ཉན་ཐོས་དང། རང་སངས་རྒྱས་དང། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཅི་རིགས་པར་མངོན་པར་མཐོ་བའི་འཁོར་བའི་བདེ་བ་དང། ངེས་པར་ལེགས་པ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཐར་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཐོབ་པའི་ཐབས་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། ། 

These paths of ten non-virtuous actions thus result in the amassing of boundless stockpiles of suffering42 …, but by taking up the paths of the ten virtuous actions one will take rebirth amongst gods or humans, or even at the very peak of existence. On top of that, if these ten virtuous ways are cultivated with intelligence and a limited attitude, fear of the three realms, without great compassion, following what one has learnt from others and emulating their words, one will succeed in the hearer vehicle. Further, if without relying on others one can reach awakening for oneself, but lacks great compassion and skilful means, and is purified through fully understanding profound interdependence, one will succeed in the solitary buddha vehicle. Even more so, those who train with a truly vast and limitless broad mind, compassion and mastery in skilful means, have made vast aspiration prayers without ever abandoning any sentient being, and aim for the vast wisdom of buddhahood reach purity, will accomplish the utterly pure bodhisattva grounds and the vast utterly pure practices of the perfections.43
Thus, this is clearly indicating that unless one follows these paths of the ten virtuous actions – in conformity with the respective paths of ordinary beings, hearers, solitary buddhas or bodhisattvas – there is no other method for reaching the samsaric happiness of higher states or achieving the excellent goal, the authentic state of liberation naturally beyond both happiness and suffering.

 
ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་རོ་དང་ལྷན་ཅིག་དང་། །
བཀྲ་ཤིས་རྣ་ནག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་བཞིན། །
དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དབང་བྱས་བདག་ཉིད་ཆེ། །
དེ་འཆལ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་མི་འདོད། ། 
Like corpse and sea will not remain in company,
Like luck and mishap are not seen to coexist,
The eminent who are upholding discipline
Will not with those of wayward conduct wish to mix. (2.8) 
གང་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི།
ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་རོ་དང་ལྷན་ཅིག་དང། །
བཀྲ་ཤིས་སྣ་ནག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་བཞིན། །
དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དབང་བྱས་བདག་ཉིད་ཆེ། །
དེ་འཆལ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་མི་འདོད་དོ། །
སྣ་ནག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། ། 

Regarding these bodhisattvas of the second resolve:

Like corpse and sea will not remain in company,
Like luck and mishap are not seen to coexist,
The eminent who are upholding discipline
Will not with those of wayward conduct wish to mix. (2.8)

Mishap is a synonym for misfortune.

 
གང་གིས་གང་ཞིག་གང་ལ་སྤོང་བྱེད་པ། །
གསུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡོད་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ། །
འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བཤད། །
གསུམ་ལ་ཆགས་པས་སྟོང་དེ་འཇིག་རྟེན་འདས། ། 
When keeping discipline with notions of the three –
Abstention with an agent, object and an act –
It’s said to be perfection that is just mundane.
It’s supramundane when not entertaining these. (2.9) 
ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཤད་པ་ནི།
གང་གིས་གང་ཞིག་གང་ལ་སྤོང་བྱེད་པ། །
གསུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡོད་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ། །
འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བཤད། །
ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་གསུམ་དུ་དམིགས་པ་ཡོད་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །
གསུམ་ལ་ཆགས་པས་སྟོང་དེ་འཇིག་རྟེན་འདས། །
ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཉིད་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གསུམ་པོར་དམིགས་པ་མེད་ན་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། 

To explain the distinctions in terms of perfections with respect to the above described moral discipline:

When keeping discipline with notions of the three –
Abstention with an agent, object and an act –
It’s said to be perfection that is just mundane.

If moral discipline is practiced with notions of these three, it is taught to be a mundane perfection.

It’s supramundane when not entertaining these. (2.9)

If this discipline is without the above mentioned three notions, it is taught to be a supramundane perfection.

 
རྒྱལ་སྲས་ཟླ་བ་ལས་བྱུང་སྲིད་མིན་སྲིད་པ་ཡི། །
དཔལ་གྱུར་དྲི་མ་དང་བྲལ་དྲི་མ་མེད་འདི་ཡང་། །
སྟོན་ཁའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བའི་འོད་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། །
འགྲོ་བའི་ཡིད་ཀྱི་གདུང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན། ། 
The moon-born victor’s heir – the glory of this world
While yet transcending it – completely free from stain;
Immaculate, just like a soothing autumn moon
Dispelling all the agonies in beings’ minds. (2.10) 
ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སའི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འཆད་པ་ནི།
རྒྱལ་སྲས་ཟླ་བ་ལས་བྱུང་སྲིད་མིན་སྲིད་པ་ཡི། །
དཔལ་གྱུར་དྲི་མ་དང་བྲལ་དྲི་མ་མེད་འདི་ཡང། །
སྟོན་ཀའི་དུས་ཀྱི་ཟླ་བའི་འོད་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། །
འགྲོ་བའི་ཡིད་ཀྱི་གདུང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །
ཞེས་བྱ་བའོ། །དྲི་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱིས་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གཉིས་པའི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་ངོ། །ཇི་ལྟར་སྟོན་ཀིའི་ཟླ་བའི་འོད་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་སྐྱེ་བོའི་གདུང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ཟླ་བ་ལས་བྱུང་བའི་དྲི་མ་མེད་པ་འདི་ཡང་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་གདུང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་འཁོར་པའི་ཁོངས་སུ་མ་གཏོགས་པས་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཡང་སྲིད་པའི་དཔལ་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང། གླིང་བཞིའི་དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

By way of reiterating the qualities of the ground thus explained, the section on the perfection of moral discipline is concluded with the verse:

The moon-born victor’s heir – the glory of this world
While yet transcending it – completely free from stain;
Immaculate, just like a soothing autumn moon
Dispelling all the agonies in beings’ minds. (2.10)

The word immaculate is used in the sense of being free from stains through the path of the ten virtues, and is the descriptive name of the second bodhisattva ground. Just as the stainless shimmer of the autumn moon clears away the agonies of beings, the immaculate moonlight of the victor’s heirs clears away the agonies created by faulty moral discipline. They cannot be included within cyclic existence, thus are transcending it, but are still the glory of this world, because they exhibit all perfect qualities and possess the cause for the splendour of a lord of the four continents.

 
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པའོ།། །། 
Thus is the second resolve from Entering the Middle Way
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ལས་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་པའོ།། །། 

This concludes the second resolve from the Commentary to Entering the Middle Way.

 
 
The Third Ground: Luminous 
 
The Third Ground: Luminous 
ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་མ་ལུས་སྲེག་པའི་མེའི། །
འོད་འབྱུང་ཕྱིར་ན་ས་ནི་གསུམ་པ་འདི། །
འོད་བྱེད་པ་སྟེ་བདེ་གཤེགས་སྲས་པོ་ལ། །
དེ་ཚེ་ཉི་ལྟར་ཟངས་འདྲའི་སྣང་བ་འབྱུང་། ། 
A fire burning with the fuel of objects known
Produces light; this third ground thus receives its name,
The Luminous, as here for the sugatas’ heir
A copper-glow appears which is just like the sun. (3.1) 
ད་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། །
ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་མ་ལུས་སྲེག་པའི་མེ། །
འོད་འབྱུང་ཕྱིར་ན་ས་ནི་གསུམ་པ་འདི། །
འོད་བྱེད་པ་སྟེ་་་
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འོད་བྱེད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གསུམ་པའི་མིང་ངོ། །ཡང་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་འོད་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་དང་མཐུན་པ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ཤེས་བྱའི་བུད་ཤིང་མ་ལུས་པ་སྲེག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་ཞི་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་འོད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ས་འདི་ལ་འོད་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །སེམས་གསུམ་པ་བསྐྱེད་པའི།
་་་བདེ་གཤེགས་སྲས་དེ་ལ།
དེ་ཚེ་ཉི་ལྟར་ཟངས་འདྲའི་སྣང་བ་འབྱུང། །
ཇི་ལྟར་ཉི་མ་ཤར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྔ་རོལ་དུ་ཟངས་ལྟ་བུའི་སྣང་བ་འབྱུང་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡང་དེར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་འབྱུང་ངོ། ། 

Now, in terms of the third resolve it was said that:

A fire burning with the fuel of objects known
Produces light; this third ground thus receives its name,
The Luminous …,

Luminous is the name of the third bodhisattva ground. Why is it the Luminous? This is a literal description. At this point, the fire of wisdom burns away the fuel of all knowable things without exception, producing a light that has the nature of pacification, and thus this ground is described as luminous. With the third resolve:

… as here for the sugatas’ heir
A copper-glow appears which is just like the sun. (3.1)

Just like the sun at dawn glows like copper, for the bodhisattva there now appears a similar glow of wisdom.

 
གལ་ཏེ་གནས་མིན་འཁྲུག་པ་འགའ་ཡིས་དེའི། །
ལུས་ལས་ཤ་ནི་རུས་བཅས་ཡུན་རིང་དུ། །
སྲང་རེ་རེ་ནས་བཅད་པར་གྱུར་ཀྱང་དེའི་། །
བཟོད་པ་གཅོད་པར་བྱེད་ལ་ལྷག་པར་སྐྱེ། ། 
If out of baseless fury someone were to come
And sever from their body all their flesh and bone,
To torture them, cut piece by piece and take their time,
Towards their butcher tolerance will only grow. (3.2) 
ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་དེ་ལྟ་བུ་རྙེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །
གལ་ཏེ་གནས་མིན་འཁྲུགས་བ་འགའ་ཡིས་དེའི། །
ལུས་ལས་ཤ་ནི་རུས་བཅས་ཡུན་རིང་དུ། །
སྲང་རེ་རེས་ནས་བཅད་པར་གྱུར་ཀྱང་དེའི། །
བཟོད་པ་གཅོད་པར་བྱེད་ལ་ལྷག་པར་སྐྱེ། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་རྗེས་སུ་བསྲུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང། དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གང་གིས་གཞན་དག་གི་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དུས་གསུམ་གྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་དོགས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་འཇུག་པར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ན། གལ་ཏེ་གནས་མིན་འཁྲུགས་པ་འགའ་ཡིས་དེའི། །ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་སོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཅན་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་ལུས་ལས་ཤ་རུས་པ་དང་བཅས་པ་སྲང་རེ་རེ་ནས་སྡོད་ཅིང་སྡོད་ཅིང་ཡུན་རིང་པོར་གཅོད་ཀྱང། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གཅོད་པར་བྱེད་པ་པོ་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། སྡིག་པའི་ལས་དེའི་རྐྱེན་ཅན་དམྱལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷག་བར་དམིགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཆེས་ལྷག་པར་བཟོད་པ་ཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། 

In order to demonstrate the excellent perfection of tolerance of bodhisattvas who have gained such effulgent wisdom:

If out of baseless fury someone were to come
And sever from their body all their flesh and bone,
To torture them, cut piece by piece and take their time,
Towards their butcher tolerance will only grow. (3.2)

Since bodhisattvas are heedful of the minds of others and have such wisdom, they will not physically, verbally or mentally express any misgivings related to injustices of the three times44 when encountering others’ malice, and the verse therefore specifies that, ‘If out of baseless fury…’. If such a sentient being were to cut flesh and bone from the bodhisattva’s body ounce by ounce, pausing and then starting again, over an extended period of time, not only would the bodhisattva not harbour any anger for such a butcher, but being aware that the individual by virtue of this evil act will have to endure the sufferings of hell and so forth, they develop an exceptional level of tolerance.

 
བདག་མེད་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། །
གང་ཞིག་གང་གིས་གང་ཚེ་ཇི་ལྟར་གཅོད། །
གང་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱང་དེ་ཡིས་གཟུགས་བརྙན་ལྟར། །
མཐོང་བ་དེས་ཀྱང་དེ་ཡིས་བཟོད་པར་འགྱུར། ། 
When bodhisattvas see that there exists no self,
What’s cut, the cutter, time of cutting and the mode,
Phenomena like these appear reflection-like,
An insight through which they are able to forbear. (3.3) 
གཞན་ཡང།
བདག་མེད་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། །
གང་ཞིག་གང་གིས་གང་ཚེ་ཇི་ལྟར་གཅོད། །
གང་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱང་དེ་ཡི་གཟུགས་བརྙན་ལྟར། །
མཐོང་བ་དེས་ན་དེ་ཡིས་བཟོད་པར་འགྱུར། །
སྡིག་པའི་ལས་དེའི་རྐྱེན་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་ནས་ཆེས་ལྷག་པར་བཟོད་པར་འགྱུར་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། གང་གི་ཕྱིར་དེས་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བར་མཐོང་ཞིང། བདག་དང་བདག་གི་བའི་འདུ་བྱེད་དང་བྲལ་བ་འདིའི་ཕྱིར་ཡང་ཆེས་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པ་ཉིད་དོ། །ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་བཟོད་པའི་རྒྱུ་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 

Furthermore,

When bodhisattvas see that there exists no self,
What’s cut, the cutter, time of cutting and the mode,
Phenomena like these appear reflection-like,
An insight through which they are able to forbear. (3.3)

Not only are they exceptionally tolerant, seeing how these negative karmic acts serve as conditions for the perpetrator to experience the suffering of the hells and so forth, but since these phenomena are also seen to be like reflections, and since they are free from the concepts of self and mine, they have an extraordinary tolerance. The word also is used to include this among the causes of their tolerance.

 
གནོད་པ་བྱས་པས་གལ་ཏེ་དེར་བཀོན་ན། །
དེ་ལ་བཀོན་པས་བྱས་ཟིན་ལྡོག་གམ་ཅི། །
དེ་ཕྱིར་དེར་བཀོན་ངེས་པར་འདིར་དོན་མེད། །
འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དང་ནི་འགལ་བར་འགྱུར། ། 
If you resent the one who’s caused you injury,
Does your resentment take away the harm that’s done?
To bear a grudge will serve no purpose here and now,
And also brings adversity in lives to come. (3.4) 
བཟོད་པ་འདི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་འཚམ་པའི་ཆོས་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་བསྲུང་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་པས་མི་བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ་ལྟར་ཁྲོ་བ་ལས་ལྡོག་པར་རིག་པར་འཆད་པ་ནི།
གནོད་པ་བྱས་པས་གལ་ཏེ་དེར་བཀོན་ན། །
དེ་ལ་བཀོན་པས་བྱས་ཟིན་ལྡོག་གམ་ཅི། །
དེ་ཕྱིར་དེ་བཀོན་ངེས་པར་འདིར་དོན་མེད། །
འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡང་ནི་འགལ་བར་འགྱུར། །
ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་ཁོང་འཁྲུགས་པའི་སྐབས་སྟེར་བ་འདི་གནོད་པ་བྱས་པ་གཞན་ལ་ཁྲོ་ན་དེའི་ཚེ་གནོད་པ་བྱས་ཟིན་པ་བཟློག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཞེ་འཁོན་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ། རྒྱུ་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་བཀོན་པ་དང་ལྟ་དགོས་པ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྐྱེས་པ་ཡིན་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འཕེན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

Not only is tolerance a suitable way of practice for bodhisattvas, it is also for others the very cause of preserving any type of quality. Therefore, to indicate how it is also sensible for the intolerant to avoid anger:

If you resent the one who’s caused you injury,
Does your resentment take away the harm that’s done?
To bear a grudge will serve no purpose here and now,
And also brings adversity in lives to come. (3.4)

Should an occasion arise for one to become upset and develop anger towards another for a harm inflicted, since this will not serve to reverse the harm done, it is pointless to harbour anger against them, as the act has already been done. Not only does resentment serve no purpose here, it also brings adversity in the next world, because harbouring enmity will lead to a furthering of unwanted consequences.

 
སྔོན་བྱས་པ་ཡི་མི་དགེའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང་། །
ཟད་པར་བྱེད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་བ་དེ་ཉིད་ཀོ། །
གཞན་ལ་གནོད་པ་དང་ནི་ཁྲོ་བས་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར། །
ས་བོན་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟ་བུར་ན་འཁྲིད་པར་བྱེད། ། 
The karmic outcome of non-virtue in the past
Is held to be the thing that brings it to an end.
So why then keep on sowing seeds of suffering
By angrily inflicting harm upon your foe? (3.5) 
གང་ཞིག་རང་གིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་བྱས་བའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་བཞིན་དུ་གཏི་མུག་པས་གཞན་གྱིས་བདག་ལ་གནོད་པ་དེ་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་རྟོག་པ་དེ་ལ་ནི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཁྲོ་བ་ཉེ་བར་སྐྱེ་ལ། ལན་དུ་གནོད་པ་བསྐྱལ་བས་དེའི་གནོད་པ་ཕམ་པར་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ། སྔོན་བྱས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང། ། ཟད་པར་བྱེད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ་ཉིད་ཀོ། ། གཞན་ལ་གནོད་པ་དང་ནི་ཁྲོ་བས་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར། ། ས་བོན་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཁྲིད་པར་བྱེད། ། གང་ཞིག་མཚོན་ཆ་རྣོན་པོའི་སོ་བབས་པས། །དེ་ལ་ལུས་ལ་གནོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཆེས་ཆེ་བ་དགྲ་དག་གིས་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་དེ་ནི། འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཐ་མ་སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་སྔོན་བྱས་པ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་དང། གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དྲག་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་གྱུར་ཅིང། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མར་ལུས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མ་ལུས་པ་ལྡོག་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཇི་ལྟར་སླར་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་པས་སྨན་གྱི་བཏུང་བ་ཐ་མ་ཁོང་ན་ཡོད་པའི་ནད་གསོ་བའི་རྒྱུ་ལྟར་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་དང། གཞན་ལ་གནོད་པ་དག་གིས་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འདས་ཟིན་པ་བས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པར་གནོད་པར་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བཀྲི་བར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་དེས་སྨན་པ་ནད་གསོ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་གཙགས་ཆ་རྣོན་པོའི་ལས་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བ་ལྟར། འཕྲལ་དུ་4 སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་བཟོད་པར་རིགས་སོ། ། 

Some will, when experiencing the particular result of a negative act they themselves committed, entertain the deluded idea that, ‘This other individual is harming me,’ and become angry with the harm doer. In order to counteract the wish to seek revenge, and triumph over their harm:

The karmic outcome of non-virtue in the past
Is held to be the thing that brings it to an end.
So why then keep on sowing seeds of suffering
By angrily inflicting harm upon your foe? (3.5)

When someone is overcome by enemies, suffering greatly as their body is subjected to the harm of sharp weapons, that is the concluding result of acts of killing performed in the past, and is a cause for avoiding experiencing terrifying resultant maturations as hell beings, in animal states, in the world of Yama and so forth, and every concurrent result of remaining afflictions that would result in repugnant physical appearances. Since it is actually like the final draught of medicine that cures an ailment once and for all, and the unpleasantness resulting from one’s fury and mistreatment of others has come to an end, why then further this by doing more harm, bringing upon oneself yet additional causes that will lead to their results? Therefore, it makes sense to relate to this resultant suffering with great tolerance, just as when a doctor uses a sharp instrument in order to cure a certain ailment.

 
གང་ཕྱིར་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ལ་ཁྲོས་པ་ཡིས། །
སྦྱིན་དང་ཁྲིམས་བྱུང་དགེ་བ་བསྐལ་པ་བརྒྱར། །
བསགས་པ་སྐད་ཅིག་གིས་འཇོམས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
མི་བཟོད་ལས་གཞན་སྡིག་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། 
One’s anger for the victor’s heirs will instantly
Destroy the virtue gained from generosity
And discipline throughout a hundred aeons; thus
No evil is there quite like one’s intolerance. (3.6) 
མི་བཟོད་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡང་འཕེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཡུན་རིང་དུ་བསགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཟད་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
གང་ཕྱིར་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ལ་ཁྲོ་བ་ཡིས། །
སྦྱིན་དང་ཁྲིམས་འབྱུང་དགེ་བ་བསྐལ་པ་བརྒྱར། །
བསགས་པ་སྐད་ཅིག་གིས་འཇོམས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
མི་བཟོད་ལས་གཞན་སྡིག་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དེས་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་དུ་ངེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལ། ངེས་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་གོམས་པ་ལ་རག་ལས་ནས་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པར་གྱུར་པ་དང། བདེན་པར་འགྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་ཉེས་པ་ལྷག་པར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་ཁང་ཁྲོ་བའི་བསམ་པ་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཞིག་བསྐྱེད་ན་ཡང། དེ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་བསྐལ་པ་བརྒྱར་བསགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སྔར་བསྟན་པའི་སྦྱིན་པ་དང། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གོམས་པ་ལས་བསྐྱེད་པ་འཇོམས་པར་འགྱུར་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་བསྐྱེད་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུའི་ཚད་སྲང་གྲངས་ཀྱིས་ངེས་པར་མི་ནུས་པ་ལྟར། དེར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མཚམས་ངེས་པར་མི་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འཕེན་པ་དང། དགེ་བ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་སྡིག་པ་ནི་མི་བཟོད་པ་ལས་གཞན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང། འཇམ་དཔལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྐལ་པ་བརྒྱར་བསགས་པའི་དགེ་བ་ཉེ་བར་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

Not only will intolerance as explained above cause a proliferation of unwanted maturing consequences, it will also eradicate stores of merit accumulated over a long period of time. To illustrate this it was said that:

One’s anger for the victor’s heirs will instantly
Destroy the virtue gained from generosity
And discipline throughout a hundred aeons; thus
No evil is there quite like one’s intolerance. (3.6)

If a bodhisattva, a supreme being, were to give rise to even an instance of anger towards those who have made the resolve of awakening, and his reaction was triggered by afflictions – regardless of whether or not there was a sense of certainty about the extraordinary nature of the individual, and regardless of the justifiability of the perceived fault – that alone would destroy the stores of merit created by practicing the perfections of generosity and moral discipline, as previously taught, accumulated throughout a hundred aeons. No need then to mention a non-bodhisattva giving rise to that towards bodhisattvas. The consequences of such an act is just as impossible to ascertain as it is impossible to ascertain the weigh all the water in the great oceans using a scale. Therefore, since it leads to a proliferation of unwanted consequences and is harmful to one’s virtues, there is no evil greater than intolerance. And thus we find stated:

Mañjuśrī. Enmity is called ‘enmity’ since it is the enemy that completely destroys virtues accumulated throughout a hundred aeons. That is why enmity is called ‘enmity’.45

 
མི་སྡུག་གཟུགས་སུ་བྱེད་ཅིང་དམ་པ་མིན་པར་བཀྲི །
ཚུལ་དང་ཚུལ་མིན་ཤེས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་འཕྲོག་བྱེད་ཅིང་། །
མི་བཟོད་པ་ཡིས་མྱུར་དུ་ངན་འགྲོར་སྐྱུར་བར་བྱེད། ། 
It fouls one’s features, steers one to unholy ones.
Deprives one of the means to tell what’s right from wrong.
Intolerance will send one straight to lower states. 
གཞན་ཡང་མི་བཟོད་པ་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་མི་ནུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་འཇོམས་པར་བྱེད་ལ། ནུས་པ་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བདག་དང་གཞན་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་སྐྱེས་བ་ཉིད་ཀྱིས།
མི་སྡུག་གཟུགས་སུ་བྱེད་ཅིང་དམ་པ་མིན་པར་དཀྲི། །
ཚུལ་དང་ཚུལ་མིན་ཤེས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་འཕྲོག་བྱེད་ཅིང། །
དུས་ཕྱིས་རིགས་མཐུན་པ་བཏང་ནས།
མི་བཟོད་པ་ཡིས་མྱུར་དུ་ངན་འགྲོར་སྒྱུར་བར་བྱེད།
 

Furthermore, of the intolerant, those who are not able to cause harm to others only bring destruction upon themselves, while those who are able but have no compassion, bring destruction upon both themselves and others. And when reborn,

It fouls one’s features, steers one to unholy ones.
Deprives one of the means to tell what’s right from wrong.

And later, when having left this conducive state,

Intolerance will send one straight to lower states.

 
བཟོད་པས་བཤད་ཟིན་དང་འགལ་ཡོན་ཏན་རྣམས་བྱེད་དོ། །
བཟོད་པས་མཛེས་ཤིང་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ལ། །
ཕངས་དང་ལུགས་དང་ལུགས་མིན་ཤེས་པ་ལ། །
མཁས་པར་འགྱུར་ཞིང་དེ་ཡི་འོག་ཏུ་ནི། །
ལྷ་མིའི་སྐྱེ་དང་སྡིག་པ་ཟད་པར་འགྱུར། ། 
The qualities of patience are their opposites. (3.7)
Forbearance makes one beautiful, it grants esteem
Among the holy, makes one morally adept;
In future lives one will be human or divine,
And every negativity will disappear. (3.8) 
གལ་ཏེ་མི་བཟོད་པའི་སྐྱོན་དེ་དག་ཡིན་ན་དེ་དང་འགལ་བ་བཟོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན་བཤད་པ།
བཟོད་པས་བཤད་ཟིན་དང་འགལ་ཡོན་ཏན་རྣམས་བྱེད་དོ། །
བཟོད་པས་མཛེས་ཤིང་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་ལ། །
ཕངས་དང་ལུགས་དང་ལུགས་མིན་ཤེས་པ་ལ། །
མཁས་པར་གྱུར་ཞིང་དེ་ཡི་འོག་ཏུ་ནི། །
ལྷ་མིའི་སྐྱེ་དང་སྡིག་པ་ཟད་པར་འགྱུར། །
མི་བཟོད་པ་ལ་སྐྱོན་གང་དག་བསྟན་པ་དེ་དག་དང་འགལ་བའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་བཟོད་པ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། ། 

If these are the faults of intolerance, what are then the qualities of tolerance, its opposite?

The qualities of patience are their opposites. (3.7)
Forbearance makes one beautiful, it grants esteem
Among the holy, makes one morally adept;
In future lives one will be human or divine,
And every negativity will disappear. (3.8)

It should be recognised that these qualities of tolerance are the opposite of the faults of intolerance that were mentioned.

 
སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ནི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས། །
ཁྲོ་དང་བཟོད་པའི་སྐྱོན་ཡོན་རིག་བྱས་ཏེ། །
མི་བཟོད་སྤངས་ནས་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡིས། །
བསྔགས་པའི་བཟོད་པ་རྟག་ཏུ་མྱུར་བསྟེན་བྱ། ། 
The common beings and the victor heirs who see
The faults of enmity and patience’s qualities,
Should shun intolerance and always try to have
Forbearance, something that is praised by noble ones. (3.9) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར།
སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ནི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས། །
ཁྲོ་དང་བཟོད་པའི་སྐྱོན་ཡོན་རིག་བྱས་ཏེ། །
མི་བཟོད་སྤངས་ནས་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡིས། །
བསྔགས་པའི་བཟོད་པ་རྟག་ཏུ་མྱུར་བསྙེན་བྱ། །
ཁྲོ་བ་དང་བཟོད་པ་ནི་ཁྲོ་བ་དང་བཟོད་པའོ། །སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་ནི་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་ཏེ། ཁྲོ་བ་དང་བཟོད་པ་དག་གི་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་གཉིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། །ཁྲོ་བའི་སྐྱོན་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དང་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་བཟོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ཏེ། མི་བཟོད་པ་སྤངས་ནས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བཟོད་པ་ཁོ་ན་བསྟེན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། 

Therefore,

The common beings and the victor heirs who see
The faults of enmity and patience’s qualities,
Should shun intolerance and always try to have
Forbearance, something that is praised by noble ones. (3.9)

Enmity and tolerance refers to having enmity and showing tolerance, and faults and qualities refer to the related faults and qualities respectively.46 Here, the words have been combined in the line the faults and qualities of enmity and tolerance. By appreciating the faults of enmity here described, and their opposites which are the qualities of tolerance, one should strive to avoid intolerance, and at all times maintain only an attitude of tolerance.

 
རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཕྱིར་བསྔོས་ཀྱང་། །
གསུམ་དམིགས་ཡོད་ན་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའོ། །
དམིགས་པ་མེད་ན་དེ་ཉིད་སངས་[2]རྒྱས་ཀྱིས། །
འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བསྟན། ། 
Though dedicated for complete awakening,
It’s still mundane if the three reference points remain.
When free from these three references, the Buddha taught
The same to be perfection that transcends the world. (3.10) 
ད་ནི་བཟོད་པ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཕྱིར་བསྔོས་ཀྱང། །
གསུམ་དམིགས་ཡོད་ན་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའོ། །
སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་སུ་ཟིན་ཀྱང། གང་བཟོད་པ་དང། གང་གིས་བཟོད་པ་དང། སེམས་ཅན་གང་དག་ལ་བཟོད་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལ་དམིགས་པ་ཡོད་ན། བཟོད་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །
དམིགས་པ་མེད་ན་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། །
འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཞེས་བསྟན། ། 

Now, to show the divisions of tolerance as a perfection:

Though dedicated for complete awakening,
It’s still mundane if the three reference points remain.

Even if fully dedicated to buddhahood, if there is a presence of the three parts – a tolerance, someone being tolerant and a sentient being towards whom one is tolerant – that tolerance is labeled a mundane perfection of tolerance.

When free from these three references, the Buddha taught
The same to be perfection that transcends the world. (3.10)

 
ས་དེར་རྒྱལ་སྲས་བསམ་གཏན་མངོན་ཤེས་དང་། །
འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་འགྱུར། །
དེས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ནི། །
འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་འཇོམས་པར་ནུས་པར་འགྱུར། ། 
This ground is where the victor heirs now entertain
Absorptions and the supernormal sense powers.
Attachment, anger – these have been completely spent.
They’re able to subdue mundane desirous love. (3.11) 
ས་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ།
ས་དེར་རྒྱལ་སྲས་བསམ་གཏན་མངོན་ཤེས་དང། །
འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་གྱུར། །
དེས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ནི། །
འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་འཇོམས་པར་ནུས་པར་འགྱུར། །
བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དོན་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། ། 

Just as the bodhisattvas of this ground gain a fully authentic perfection of tolerance, likewise:

This ground is where the victor heirs now entertain
Absorptions and the supernormal sense powers.
Attachment, anger – these have been completely spent.
They’re able to subdue mundane desirous love. (3.11)

When absorptions (dhyāna) are mentioned, the word absorption is illustrative, and also refers to the equilibrium states (samāpatti) and the immeasurables (apramāṇa).

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གསུམ་པ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་བྱེད་པ་འདི་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི། འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་ནང་ཡོངས་སུ་དང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་རྟོག་པ་མེད་པ་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དེ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་བཏང་སྙོམས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། དགའ་བ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ་སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ནུབ་པས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའོ། ། 

As stated in the context of the third bodhisattva ground:

The bodhisattvas dwelling on the bodhisattva ground Luminous are separated from desires, are separated from negative non-virtuous ways, and by virtue of deliberation (vitarka) and judgement (vicāra) attain and abide in the first absorption of joy (prīti) and bliss (sukha), emerging from separation. With the cessation of deliberation and judgement, developing inner serenity, the mind becomes one-pointed and they attain and abide in the second absorption of joy and bliss, emerging from a concentration free from deliberation and judgement. With the cessation of desire for joy, dwelling in equanimity, being mindful and aware, there is physical bliss and they attain and abide in the third absorption beyond joy, expressed by the noble ones as the equanimity of dwelling in the bliss of whatever is thought of. Abandoning bliss, abandoning former suffering, comfort and discomfort disappears and they attain and abide in the fourth absorption of perfectly pure equanimity and awareness that is neither happiness nor suffering.47

These are the four meditative absorptions.

 
 
 
གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ནུབ་པར་གྱུར་ཅིང། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་སོ་སྙམ་ནས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། ཅི་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་སྟེ་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིའོ། ། 

Concerning the four formless equilibria it states:

Passing entirely beyond perceptions of form, perceptions of impediments disappear, they do not entertain perceptions of variety, and the thought ‘infinite space’ occurs, as they attain and abide in the sense field of infinite space. Passing entirely beyond the sense field of infinite space, the thought ‘infinite consciousness’ occurs, as they attain and abide in the sense field of infinite consciousness. Passing entirely beyond the sense field of infinite consciousness, the thought ‘nothing whatsoever’ occurs, as they attain and abide in the sense field of nothing whatsoever. Passing entirely beyond the sense field of nothing whatsoever, the thought ‘neither consciousness nor non-consciousness’ occurs, as they attain and abide in the sense field of neither consciousness nor non-consciousness.48

These are the four formless equilibria.

 
 
 
ཚད་མེད་པ་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་བ་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ། མི་གཉིས་པ། ཚད་མེད་པ། འཁོན་མེད་པ། འགྲན་ཟླ་མེད་པ། སྒྲིབ་པ་མེད་པ། གནོད་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱིས་ཀླས་པ། ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་མཐས་གཏུགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁྱབ་པར་བྱས་ནས་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་དང། དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་དང། བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཡངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། 

Concerning the four immeasurables it states:

They attain and dwell in a broad mind possessed of love that is vast, non-dual, immeasurable and not hostile; that entertains no rivalry, and is without obscurations and malice; that is all-encompassing, extending throughout the expanse of phenomena (dharmadhātu), reaching to the limits of the element of space, spreading throughout the universe.49

The same as above applies to a broad mind possessed of compassion, joy and equanimity.

 
 
 
མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་རྫུ་འཕྲུལ་བྱ་བ་རྣམ་པ་དུ་མ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ་ས་ཡང་གཡོ་བར་བྱེད་དོ། །གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །མང་པོར་གྱུར་ནས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྣང་བར་འགྱུར་ཞིང་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །རྩིག་པ་ལ་ཡང་ཐད་ཀར་འགྲོ། །ར་བ་ལ་ཡང་ཐད་ཀར་འགྲོ། རི་ལ་ཡང་མི་ཐོགས་པར་ཐད་ཀར་འགྲོ་སྟེ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་འགྲོ་སྟེ་དཔེར་ན་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་ནོ། ས་ལ་ཡང་སྟེང་དུ་འབྱུང་བ་དང་བྱིའུ་འཛུལ་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་ཆུ་ལ་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཆུ་ལ་ཡང་མི་ནུབ་པར་འགྲོ་སྟེ། དཔེར་ན་ས་ལ་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དུ་བ་འཐུལ་བར་ཡང་བྱེད་འབར་བར་ཡང་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་མེའི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་བཞིན་ནོ། །བདག་གི་ལུས་ལ་ཆུའི་རྒྱུན་ཆེན་པོ་འབྱིན་ཏེ། དཔེར་ན། སྤྲིན་ཆེན་པོ་བཞིན་ནོ། །ཆུའི་རྒྱུན་དེ་དག་གིས་ཀྱང་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཀུན་ཏུ་འབར་ཞིང་རབ་ཏུ་འབར་ལ། ཀུན་ཏུ་རབ་ཏུ་མཆེད་ཅིང་འབར་ཏེ་མེ་ལྕེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞི་བར་བྱེད་དོ། །ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་འདི་ལྟར་མཐུ་ཆེ་བ་འདི་གཉིས་ལ་ཡང་ལག་པས་འཛིན་ཞིང་ཀུན་དུ་ཉུག་པར་བྱེད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། ། 

Concerning the five supercognitions it states:

They enjoy various types of miraculous abilities. They can make the ground tremble; transform from one to many, and from many to one; appear and disappear; pass directly through walls; pass directly through barriers; even mountains they can pass through without impediment, as if they were empty space. They can move through space in the cross-legged posture, just like a winged bird. They can emerge from and sink into the ground as if it was water. They can move on water without sinking, as if it was solid ground. They can produce smoke or fire as if they themselves were a great bonfire. They can make great torrents of water emerge from their bodies as if they were a great cloud; and with that water they can quell the blazing fires that scorch, burn and incinerate the entire trichiliocosm. They can stretch out their hand and touch the most powerful and mighty moon and sun, and their physical powers reach even up to the world of Brahma.50

Such is their supercognition of miraculous ability.

 
 
 
དེ་ལྷའི་རྣ་བའི་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ་མི་ལས་འདས་པས་ལྷ་དང་མི་གཉིས་ཀའི་སྒྲ་ཡང་ཐོས་སོ། །ཕྲ་བ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་གང་དག་རིང་ཡང་རུང་ཉེ་ཡང་རུང། ཐ་ན་སྦྲང་བུ་དང། ཤ་སྦྲང་དང། བུང་བ་དང། སྲིན་བུ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་ཡང་ཐོས་སོ། །འདི་ནི་ལྷའི་རྣ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་དང་གང་ཟག་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་དང། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་དང། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང། ཆུང་བ་དང་ཡངས་པ་དང། ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་ཚད་མེད་པ་དང། བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པ་དང་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་དང། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་དང། སྐྱོན་ཅན་དང་སྐྱོན་མེད་པ་དང། སེམས་རགས་པ་ལ་ཡང་སེམས་རགས་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །སེམས་རགས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་སེམས་རགས་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་གཞན་དག་དང་གང་ཟག་གཞན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། ། 

Since the purified faculty of their divine ear surpasses the human state, they can hear the sounds of gods and humans alike. They can hear sounds however subtle or vast, far away or near, even those of gnats, mosquitos, bees and flies.51

Such is their supercognition of divine ear.

They mentally, and with precision, gain knowledge of the minds of other sentient beings and people. They know desirous states of mind perfectly as desirous states of mind. They know non-desirous states of mind perfectly as non-desirous states of mind; and the same for those filled with anger and those without anger; those filled with confusion and those without confusion; those filled with afflictions and those without afflictions; the ones who are limited, vast, great or limitless; who are gathered, expanded, concentrated or not concentrated; who are liberated and who are not liberated; who have faults and are without faults. They know with precision the coarse-minded to be coarse-minded. They know with precision that those without coarse minds are not coarse-minded. In this way, they mentally and with precision gain knowledge of the minds of other sentient beings and people.52

Such is their supercognition of knowing the minds of others.

 
 
 
དེ་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ་ཚེ་རབས་གཅིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །ཚེ་རབས་གཉིས་དང། གསུམ་དང། བཞི་དང་ལྔ་དང། བཅུ་དང། ཉི་ཤུ་དང། སུམ་ཅུ་དང། བཞི་བཅུ་དང། ལྔ་བཅུ་དང། བརྒྱ་དང་སྟོང་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །ཚེ་རབས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་ཚེ་རབས་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང། ཚེ་རབས་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་དང། ཚེ་རབས་བྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་དང། ཚེ་རབས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་དང། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དང། འཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དང། འཇིག་པ་དང། འཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །བསྐལ་པ་སྟོང་ཡང་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །བསྐལ་པ་འབུམ་དང། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་དང། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་དང། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་སྟོང་དང། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་འབུམ་ནས་བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་འབུམ་ཕྲག་དུ་མའི་བར་དུ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་བདག་མིང་ནི་འདི་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་རུས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། རིགས་ནི་འདི་ཞེས་བྱ། ཟས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཟ་ཟ། ཚེ་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་ཐུབ། ཡུན་ནི་འདི་སྲིད་ཅིག་གནས་གནས། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མྱོང་ངོ། །བདག་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་སོ། །དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་རྣམ་པ་དང་བཅས་དན་རྟགས་དང་བཅས་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་པར་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྗེས་སུ་དྲན་ནོ། །དེ་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། ། 

They can recall many previous states. They remember one lifetime. They remember two lifetimes, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand. They remember many hundreds of lifetimes, many thousands of lifetimes, many hundreds of thousands of lifetimes, many billions of lifetimes, many hundred quintillions of lifetimes; aeons of destruction, aeons of creation, many aeons of destruction and creation. They remember a hundred aeons. They remember a thousand aeons. They remember a hundred thousand aeons, ten million aeons, a billion aeons, ten billion aeons, a trillion aeons, up to ten quintillion aeons. They remember many previous states, their characteristics, evidence and reasons, thinking, ‘At one point I was named so-and-so, belonged to such-and-such a family, to this or that social class, ate such-and-such types of food, reached such-and-such an age, remained for this or that long, had such-and-such experiences of happiness and suffering, and when I died I took such-and-such a rebirth. Again, when I passed from that state, I was born here.’53

Such is their supercognition of recalling previous states.

 
 
 
དེས་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་མདོག་སྡུག་པ་དང་མདོག་མི་སྡུག་པ་དང་བདེ་བར་སོང་བ་དང་ངན་པར་སོང་བ་དང། བཟང་པོ་དང་ངན་པ་རྣམས་མཐོང་ངོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པར་སྤྱོད་པ་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་དག་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་རྒྱུས་ལུས་ཞིག་སྟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་ངན་འགྲོ་རྣམ་པར་ལྟུང་བ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང། ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྐུར་བ་མི་འདེབས་པ་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ཅན་དག་སྟེ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་རྒྱུས་ལུས་ཞིག་སྟེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ལྷའི་མིག་རྣམ་པར་དག་པ་མི་ལས་འདས་པས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་མདོག་སྡུག་པ་དང་མདོག་མི་སྡུག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་དང་བཅས་དན་རྟགས་དང་བཅས། རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་པར་མཐོང་སྟེ། ལས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་སེམས་ཅན་དག་བྱང་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་བསམ་གཏན་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་དག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་རྣམ་པར་ལྡང་ཡང། གང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བར་མཐོང་བ་དེར་ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པར་དེ་དག་གི་དབང་གིས་མི་སྐྱེའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཐབས་མཁས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ནས་འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལས་བསམ་གཏན་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། 

With their pure divine eye surpassing human capacity, they see sentient beings dying and being born, of good character and negative character, those going to fortunate states and those going to unfortunate states, those who are good and those who are bad. They know with precision the type of karma sentient beings carry: ‘Indeed, these sentient beings engage in negative physical acts, negative verbal acts, negative mental acts. They have wrong views and disparage the noble ones. Having devoted themselves to karmas of wrong view, when their body perishes and they die, they will fall into lower states of misery and be born as hell beings.’ And: ‘Indeed, these sentient beings engage in good physical acts, good verbal acts and good mental acts. They have good views and do not disparage the noble ones. Having devoted themselves to karmas of good view, when their body perishes and they die, they will go to the higher states of happiness and be born among the gods.’ These things they know. Likewise, with their pure divine eye surpassing human capacity, they see sentient beings dying, being born, of good character and negative character … (and so forth), they see all this, their characteristics, evidence and reasons. They know with precision the type of karma sentient beings carry.

Although they enter and emerge from these absorptions, liberations, concentrations and equilibria, if they see a situation where the limbs of awakening may be fulfilled, directing their attention towards that, they are born there by the power of their aspirations. Only then, not under the influence of such states, do they take rebirth there. Why? Because such bodhisattvas possess a stream of mind accomplished in skilful means.54

Hence, at this point the absorptions and supercognitions arise for the bodhisattva.

 
 
 
ཅི་ལྟར་རྟག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དང་གི་སྒྲས་ནི་མ་སྨོས་པ་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་དེའི་གཏི་མུག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ཡང་མདོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྐྱེན་ལ་རྟོན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་འཕོ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང། རྣམ་པར་འཇིག་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་དེ་བས་ཀྱང་ཤས་ཆེར་འདོད་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་བསྲབས་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་དང་སྲིད་པའི་འཆིང་བ་དང་མ་རིག་པའི་འཆིང་བ་བསྲབས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ལྟ་བར་གྱུར་བའི་འཆིང་བ་རྣམས་ནི་སྔ་ནས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་བྱེད་པ་འདི་ལ་གནས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་དང་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་དང། བསྐལ་པ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་དང། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་དུ་མ་ནས་བསྐལ་པ་ཁྲག་ཁྲིག་འབུམ་ཕྲག་དུ་མར་ལོག་པའི་འདོད་ཆགས་འགྲིབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པའི་ཞེ་སྡང་འགྲིབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པའི་གཏི་མུག་འགྲིབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེའི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། ། 

How then, are worldly attachment and aversion permanently and completely exhausted? The word and serves to include what is not explicitly mentioned, meaning that delusion is also completely exhausted. How so? About this the sutra states:

As they realise that there is no transference and no destruction since all dharmas rely on conditions, all the bonds of desire are that much weakened; all the bonds of form, bonds of existence and bonds of ignorance are weakened. The bonds related to view have already been discarded. The bodhisattvas dwelling on the bodhisattva ground Luminous abandon the faults of attachment that would not decrease throughout many hundreds of aeons, many thousands of aeons, many hundred thousands of aeons, many ten millions of aeons, up to many ten quintillion aeons. They abandon the faults of aversion that would not decrease. They abandon faults of delusion that would not decrease.55

In this way, their attachment, aversion and delusion are wholly exhausted.

 
 
 
དེ་ཅི་ལྟར་རྟག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་འཇོམས་པར་ནུས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཇི་སྐད་དུ་ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གསུམ་པ་འོད་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མདོར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕལ་ཆེར་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ལྷའི་བདག་པོ་དབང་པོར་གྱུར་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཐབས་བསྒྲུབ་པ་ལ་བྱང་བ་དང། གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་པའི་འདམ་ནས་འདོན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་འཇོམས་པར་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། ། 

How is it that they are able to permanently destroy worldly desirous attachment? As stated:

O victor heirs. This has been a short presentation of Luminous, the third bodhisattva ground. The bodhisattvas who dwell here mostly become kings of the gods and powerful lords of the gods56 . Refined and foremost when it comes to mastering the means of averting sentient beings’ desirous attachment, they are skilled in extracting beings from the mire of attachment.57

In this way, the victor heirs have the power to overcome the world’s desirous attachment.

 
སྦྱིན་སོགས་ཆོས་གསུམ་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེར། །
བདེ་བར་གཤེགས་པས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བསྔགས། །
བསོད་ནམས་ཞེས་བྱའི་ཚོགས་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད། །
སངས་རྒྱས་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྐུ་ཡི་རྒྱུ། ། 
The Sugata would chiefly recommend these three,
Of giving and so forth, to lay practitioners.
And as they are the merit-type of gathering,
They bring about the buddha in corporeal form. (3.12) 
དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གསུམ་པར། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་ཚད་མེད་པ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ནས། ད་ནི་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཐུག་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་གྱི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
སྦྱིན་སོགས་ཆོས་གསུམ་དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེར། །
བདེ་བར་གཤེགས་པས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བསྔགས། །
བསོད་ནམས་ཞེས་བྱའི་ཚོགས་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད། །
སངས་རྒྱས་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་སྐུ་ཡི་རྒྱུ། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཁོ་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དབྱེ་བས་དེ་རྣམས་ལ་གཉིས་སྲིད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྒྲུབ་པར་སླ་ལ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དང་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ་ཅིག་ཤོས་དག་ལ་གཅིག་མི་སྲིད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཚོགས་ནི་གཉིས་ཡིན་ཏེ། གང་འདི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། །དེ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡིན་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་བོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་གཉིས་ཀའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ །དེ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་བསོད་ནམས་བརྒྱའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སྐུ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡིན་ནོ། ། 

Thus, having indicated how bodhisattvas on the third bodhisattva ground undoubtedly attain the pure perfection of tolerance, the absorptions, immeasurables, equilibria, supercognitions and the complete exhaustion of attachment and so forth, in order to clarify the particular support of the three perfections up to the perfection of tolerance, their nature as accumulations, and the attained result that is established, it was said:

The Sugata would chiefly recommend these three,
Of giving and so forth, to lay practitioners.
And as they are the merit-type of gathering,
They bring about the buddha in corporeal form. (3.12)

Although only bodhisattvas may serve as the support for the generosity and so forth explained here, there is still mention of a twofold division in terms of householders and renunciates. In this regard, the three dharmas of generosity and so forth, being easier to practice, are mainly for householders, while diligence, meditative absorption and great intelligence are for renunciates. Still, it is not the case that one is impossible for the other. The accumulations that lead to buddhahood are two: the accumulation of merit and the accumulation of wisdom. The accumulation of merit is comprised of these three perfections, while the accumulation of wisdom is comprised of meditative absorption and great intelligence. Diligence is held to be the cause for both. The accumulation of merit is the cause for the form body of an illustrious complete buddha, the variegated marvellous and unimaginable form with hundreds of meritorious characteristics. The cause of the body having the nature of dharma, and characterised by being unborn, is the accumulation of wisdom.

 
རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་ཉི་མ་ལ་གནས་འོད་བྱེད་འདི། །
རང་གཏོགས་མུན་རྣམས་དང་པོ་ཡང་དག་བསལ་བྱས་ནས། །
འགྲོ་བའི་མུན་པ་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་མངོན་པར་འདོད། །
ས་འདིར་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བར་གྱུར་ཀྱང་ཁྲོ་མི་འགྱུར། ། 
On Luminous, where bodhisattvas stay like suns,
The murkiness within themselves has been dispelled.
They now intend to shed all beings of their gloom.
But though intense upon this ground, no anger stirs. (3.13) 
ད་ནི་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཆེ་བར་བརྗོད་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གསུམ་པའི་སྐབས་རྫོགས་པར་བཤད་པ། རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་ཉི་མ་ལ་གནས་འོད་བྱེད་འདི། །
རང་གཏོགས་མུན་རྣམས་དང་པོ་ཡང་དག་བསལ་བྱས་ནས། །
འགྲོ་བའི་མུན་པ་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་མངོན་པར་འདོད། །
ས་འོད་བྱེད་པ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྲས་ཀྱི་ཉི་མ་ལ་གནས་པ་འདི་ནི་རང་གི་རྟེན་ལ་ཡོད་པའི་མི་ཤེས་པ་བདག་ཉིད་འབྱུང་བའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་སྐྱེ་བཞིན་པའི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་བསལ་ནས། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་གསུམ་པ་འབྱུང་བའི་གེགས་བྱེད་པའི་མུན་པ་འཇོམས་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི།
ས་འདིར་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བར་གྱུར་ཀྱང་ཁྲོ་མི་འགྱུར། །
དེ་ནི་ཉེས་པའི་མུན་པ་ཡོན་ཏན་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་བཅོམ་པས་ཉི་མ་ལྟར་ཆེས་རྣོ་བར་འཇུག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་སྐྱོན་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་ལ་འཁྲུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། བཟོད་པ་ལ་ཆེས་ལྷག་པར་གོམས་པའི་ཕྱིར་དང་སྙིང་རྗེས་རྒྱུད་སྣུམ་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

Now, having expressed its greatness in terms of the exaltedness of the support and so forth, to provide a conclusion to the section on the third bodhisattva ground:

On Luminous, where bodhisattvas stay like suns,
The murkiness within themselves has been dispelled.
They now intend to shed all beings of their gloom.

The Luminous58 ground is the sun-like state of the sugata heirs, where the unknowing present in their own being, which constituted an obstacle to the arising of this state, has been dispelled. Acting as examples, they now wish to destroy the gloom that blocks the arising of the third ground for others as well. For these bodhisattvas,

But though intense upon this ground, no anger stirs. (3.13)

Although they are as intense59 as the sun when it comes to defeating the gloom of faults that destroy one’s qualities, they never become angry with individuals filled with defects, the reasons being their excellent cultivation of tolerance and a mind saturated with compassion.

 
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། །སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པའོ།། །། 
Thus is the third resolve from Entering the Middle Way
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ལས། སེམས་བསྐྱེད་པ་གསུམ་པའོ།། །། 

This concludes the third resolve from the Commentary to Entering the Middle Way.

 
 
The Fourth Ground: Radiant 
 
The Fourth Ground: Radiant 
ཡོན་ཏན་མ་ལུས་བརྩོན་འགྲུས་རྗེས་འགྲོ་ཞིང་། །
བསོད་ནམས་བློ་གྲོས་ཚོགས་ནི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ། །
བརྩོན་འགྲུས་གང་དུ་འབར་བར་གྱུར་པ་ཡི། །
ས་དེ་བཞི་པ་འོད་ནི་འཕྲོ་བའོ། ། 
Good qualities come in the wake of diligence;
What brings one stores of merit and intelligence.
As this is where their diligence is burning strong,
This ground, the fourth among them, is the Radiant. (4.1) 
ད་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བཤད་པ།
ཡོན་ཏན་མ་ལུས་བརྩོན་འགྲུས་རྗེས་འགྲོ་ཞིང། །
བསོད་ནམས་བློ་གྲོས་ཚོགས་ནི་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ། །
བརྩོན་འགྲུས་གང་དུ་འབར་བར་འགྱུར་བ་ཡི། །
ས་དེ་བཞི་པ་འོད་ནི་འཕྲོ་བའོ། །
དགེ་བའི་ལས་ལ་སྤྲོ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་ལ། སྔར་ཉེ་བར་བཀོད་པའི་ཡོན་ཏན་བསགས་པ་སྤྲོས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་འཕེལ་བ་དང་ཐོབ་པ་སྲིད་པས་ཡོན་ཏན་ཡིན་ནོ་ཅོག་གི་རྒྱུ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ནི་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བརྩོན་འགྲུས་དེ་རང་གི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་སྒོ་ནས་ས་གང་ཞིག་ཏུ་ལྷག་པར་འབར་བ་འཆང་བ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཞི་པ་འོད་འཕྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། 

Now, by way of showing how the perfection of diligence surpasses the perfections of generosity, moral discipline and tolerance, the fourth resolve is explained:

Good qualities come in the wake of diligence;
What brings one stores of merit and intelligence.
As this is where their diligence is burning strong,
This ground, the fourth among them, is the Radiant. (4.1)

If one has no enthusiasm for virtuous ways, one will not apply oneself in all manners to generosity and so forth, thus making it impossible for all the good qualities to arise. With a formerly established keenness for accumulating good qualities, what has been gained will increase and what has not been gained becomes achievable. Thus, diligence is the cause of each and every good quality. That it is the cause of the two accumulations was already explained above. Being the ground where diligence blazes forth as it refines all one’s good qualities, this fourth bodhisattva ground is therefore named Radiant (arciṣmatī).

 
དེར་ནི་བདེར་གཤེགས་སྲས་ལ་རྫོགས་པ་ཡི། །
བྱང་ཆུབ་ཕྱོགས་ལྷག་བསྒོམས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི། །
སྣང་བ་ཟངས་ཀྱི་འོད་པས་ལྷག་འབྱུང་ཞིང་། ། 
There now appears for the sugata heirs a light
More bright than copper, born from cultivation of
The thirty-seven factors of enlightenment – 
ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འོད་འཕྲོ་བ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། མིང་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །
དེར་ནི་བདེ་གཤེགས་སྲས་ལ་རྫོགས་པ་ཡི། །
བྱང་ཆུབ་ཕྱོགས་ལྷག་བསྒོམས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི། །
སྣང་བ་ཟངས་ཀྱི་འོད་པས་ལྷག་འབྱུང་ཞེས། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་འདིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བསྒོམས་པ་ལས་སྔར་བཤད་པའི་ཟངས་ཀྱི་སྣང་བ་པས་ལྷག་པའི་སྣང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེའི་འོད་འབྱུང་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དེ་ལ་འོད་འཕྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང། དབང་པོ་ལྔ་དང། སྟོབས་ལྔ་དང། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། 

Inquiring further into why it is called ‘Radiant’, the purpose for using this name is now explained:

There now appears for the sugata heirs a light
More bright than copper, born from cultivation of
The thirty-seven factors of enlightenment –

On this ground there appears for the bodhisattvas a glow exceeding the lustre of copper previously explained, and this comes from their practice of the thirty-seven factors of awakening. Thus, since the fire of genuine wisdom blazes brightly, this bodhisattva ground is named Radiant. The thirty-seven factors of awakening are the four applications of mindfulness, the four correct abandonments, the four miraculous legs, the five faculties, the five powers, the seven limbs of awakening and the eightfold noble path.

 
 
 
དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ནི། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་འདི་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་བརྟུན་པ་ཅན་དང་ཤེས་བཞིན་དང་དྲན་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། འཇིག་རྟེན་ལ་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཉིད་རྣམ་པར་སྤོངས་ཏེ། ནང་གི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ། །བརྟུན་པ་ཅན་དང། ཤེས་བཞིན་དང་དྲན་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས་འཇིག་རྟེན་ན་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཉིད་རྣམ་པར་སྤངས་ཏེ། ཕྱིའི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ། །ནང་དང་ཕྱིའི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བརྟུན་པ་ཅན་དང་ཤེས་བཞིན་དང་དྲན་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། ནང་གི་ཚོར་བ་རྣམས་དང། ཕྱིའི་ཚོར་བ་རྣམས་དང། ནང་དང་ཕྱིའི་ཚོར་བ་རྣམས་དང། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ནང་གི་སེམས་དང། ཕྱིའི་སེམས་དང། ནང་དང་ཕྱིའི་སེམས་ལ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང། ནང་གི་ཆོས་རྣམས་དང། ཕྱིའི་ཆོས་རྣམས་དང། ནང་དང་ཕྱིའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

The four applications of mindfulness are taught at length:

O victor heirs. The bodhisattva dwelling on the bodhisattva ground Radiant is assiduous, attentively and mindfully remaining with the observation of the inner body, abandoning craving and discomfort relating to the world. He is assiduous, attentively and mindfully remaining with the observation of the outer body, abandoning craving and discomfort relating to the world. … remaining with the observation of the inner and outer body … (and so forth, as before). Likewise, he is assiduous, attentively and mindfully remaining with … inner sensations, outer sensations, and inner and outer sensations; (and, as before) … with inner thinking, outer thinking, and inner and outer thinking; … remaining with inner dharmas, outer dharmas, and inner and outer dharmas.60

 
 
 
ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་བསྐྱེད་དོ། །འབད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། །སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་གོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་མི་ཉམས་པ་དང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དང། ཕྱིར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་རབ་ཏུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་བསྐྱེད་དོ། །འབད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དབེན་པ་ལ་གནས་པ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ། འགོག་པ་ལ་གནས་པ་རྣམ་པར་སྤོང་བས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྒོམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང། དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། 

Concerning the four correct abandonments it is taught:

He sets himself a goal, strives, is diligent, focuses his mind and directs it properly in order not to give rise to negative non-virtuous dharmas that have not yet arisen. Likewise, he … in order to rid himself of negative non-virtuous dharmas that have arisen. Likewise, he … in order to give rise to virtuous dharmas that have not yet arisen. Likewise, he sets himself a goal, strives … in order to stabilise, keep from diminishing, increase, ensure the future arising and complete perfection of virtuous dharmas that have arisen.61

Concerning the four miraculous legs it is taught:

He cultivates the miraculous leg of the concentration of interest, combined with the impulse of abandonment, through relying on isolation, relying on freedom from attachment, relying on extinction and developing renunciation. Likewise, … the miraculous leg of the concentration of diligence, combined with the impulse of abandonment, … ; … the miraculous leg of intention, combined with the impulse of abandonment, … ; … the miraculous leg of investigation, combined with the impulse of abandonment, … .62

 
 
 
དབང་པོ་ལྔ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པའི་དབང་པོ་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་དང། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྟོབས་ལྔ་ནི་དེ་དག་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཕམ་པར་བྱས་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང། དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། 

Concerning the five faculties it is taught:

He cultivates the faculty of faith, relying on isolation … the faculty of diligence … the faculty of mindfulness … the faculty of concentration … the faculty of intelligence, relying on isolation, relying on freedom from attachment … (and so forth, as before).63

The five powers are exactly the same as those when the disharmonious elements have been overcome.

Concerning the seven limbs of awakening it is taught:

He cultivates the limb of true awakening that is mindfulness, relying on isolation … the limb of true awakening that is investigation of dharmas … the limb of true awakening that is diligence … the limb of true awakening that is joy … the limb of true awakening that is pliancy … the limb of true awakening that is concentration … the limb of true awakening that is equanimity, relying on isolation … (and so forth, as before).64

 
 
 
འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དབེན་པ་ལ་གནས་པ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ། འགོག་པ་ལ་གནས་པ་རྣམ་པར་སྤོང་བས་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྒོམ་མོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། ། 

Concerning the eightfold noble path it is taught:

He cultivates correct view, relying on isolation, relying on freedom from attachment, relying on extinction and developing renunciation. He cultivates correct thought … correct speech … correct action … correct livelihood … correct exertion … correct mindfulness … correct concentration, relying on isolation … (and so forth, as before).65

 
རང་དུ་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་ཡོངས་སུ་ཟད། ། 
And any sense of self is now entirely gone. (4.2) 
ས་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སྒོམ་པ་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི།
རང་དུ་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་ཡོངས་སུ་ཟད། །
ས་འདིར་དེའི་རང་དུ་ལྟ་བ་ཟད་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་འོད་འཕྲོ་བ་ཅན་འདི་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བདག་དང། སེམས་ཅན་དང། སྲོག་དང། གསོ་བ་དང་སྐྱེས་བུ་དང། གང་ཟག་དང། ཕུང་པོ་དང། ཁམས་དང། སྐྱེ་མཆེད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལྷག་པར་གཡོ་བ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དང། རྣམ་པར་བརྟགས་པ་རྣམས་དང། རྣམ་པར་དཔྱད་པ་རྣམས་དང། བརྟན་པར་འཛིན་པ་རྣམས་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་རྣམས་དང། ནོར་དུ་འཛིན་པ་རྣམས་དང། འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་དེ་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

Not only do they on this ground gain a cultivation of the factors of awakening:

And any sense of self is now entirely gone. (4.2)

On this ground their view of self is also removed. As stated:

O victor heirs. The bodhisattva dwelling on the bodhisattva ground Radiant is free from all things related to the identity view: he is freed from all sense of stimulation, conceptualisation, analysis, sense of permanence, sense of ownership, sense of wealth and sense of abiding arising through attachment to a self, sentient beings, life, maintenance, a person, an individual, aggregates, elements and sense fields.66

 
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། །སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པའོ།། །། 
Thus is the fourth resolve from Entering the Middle Way
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ལས་འོད་འཕྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞི་པའོ།། །། 

This concludes the fourth resolve from the Commentary to Entering the Middle Way.

 
 
The Fifth Ground: Hard to Conquer 
 
The Fifth Ground: Hard to Conquer 
བདག་ཉིད་ཆེ་དེ་བདུད་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་། །
སྦྱང་དཀའི་ས་ལ་ཕམ་པར་ནུས་མ་ཡིན། ། 
Great beings on this ground so Hard to Overcome
Cannot be conquered even by the demon hordes. 
ད་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལྔ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས།
བདག་ཉིད་ཆེ་དེ་བདུད་རྣམས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང། །
སྦྱང་དཀའི་ས་ལ་ཕམ་པར་ནུས་མ་ཡིན། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལྔ་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ན་གནས་པའི་ལྷའི་བུའི་བདུད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕམ་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་ན། དེ་དག་ལས་གཞན་བདུད་ཀྱི་བཀའ་ཉན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་འདིའི་མིང་སྦྱང་དཀའ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། 

Now, in terms of the fifth resolve:

Great beings on this ground so Hard to Overcome
Cannot be conquered even by the demon hordes.

The Bodhisattvas dwelling on the fifth bodhisattva ground cannot be overcome even by the divine child-demons (devaputramāra) dwelling in all the realms of the world, let alone all other demons subservient to them. That is why this ground receives the name Hard to Conquer.

 
བསམ་གཏན་ལྷག་ཅིང་བློ་བཟང་བདེན་རང་བཞིན། །
ཞིབ་མོ་རྟོགས་ལའང་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་འཐོབ། ། 
With excellent absorption these high-minded ones
Are masters in the subtle nature of the truths. (5.1) 
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི།
བསམ་གཏན་ལྷག་ཅིང་བློ་བཟང་བདེན་རང་བཞིན། །
ཞིབ་མོ་རྟོགས་ལའང་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་ཐོབ་
པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་ལས་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཆེས་ལྷག་པར་འགྱུར་རོ། །བློ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་བདེན་པ་རྣམས་ནི་བློ་བཟང་བདེན་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རང་བཞིན་ནི་རང་གི་ངོ་བོའོ། །ཤེས་པ་ཞིབ་མོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ནི་རང་བཞིན་ཞིབ་མོ་སྟེ། དེ་ནི་བློ་གྲོས་བཟང་པོའི་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཕྲ་མོ་ཤེས་པ་ལ་ཆེར་མཁས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང། ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། 

It should be recognised of the bodhisattvas that:

With excellent absorption these high-minded ones
Are masters in the subtle nature of the truths. (5.1)

Now, from among the ten perfections, it is the perfection of meditative absorption which is foremost. High-minded ones (sumati) is a reference to noble beings (ārya). Their truths are the truths of the high-minded, meaning the noble truths. Nature (svabhāva) refers to its true condition (svarūpa). The nature that is comprehended through exact understanding is the exact nature, and those who have a subtle understanding of the true condition of the truths of the high-minded are supremely wise. The four noble truths referred to here are those of suffering, origin, cessation and path.

 
 
 
གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེན་པ་ནི་གཉིས་ཁོ་ནར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ། ཡབ་སྲས་མཇལ་བའི་མདོ་ལས། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པས་གཞན་ལས་མ་གསན་པར། །བདེན་པ་འདི་གཉིས་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པར་མཛད། །གང་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་དེ་བཞིན་དོན་དམ་སྟེ། །བདེན་པ་གསུམ་པ་འགའ་ཡང་མ་མཆིས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དབུ་མ་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ། །བདེན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང། །དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པའོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་གཉིས་ལས་ཐ་དད་པར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་གཞན་ག་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཡང་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བླང་བར་བྱ་བ་ཡང་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་རེ་རེའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བསྙད་དོ། །དེ་ལ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེའི་འབྲས་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །རྒྱུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །བླང་བར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡིན་ལ། དེའི་འབྲས་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་སོ། །འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རང་གི་ངོ་བོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་གཞན་གང་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པར་བྱའོ། ། 

But the Illustrious One taught that there are only two truths, namely the relative truth and the ultimate truth. As stated:

The knowers of the world themselves declared,
And not by hearsay, that there are two truths:
The relative and the ultimate.
There is no such thing as a third truth.67

And from the Middle Way Treatise:

The dharma teachings of the buddhas
Are based on two truths:
The relative truth of the world
And the ultimate truth.68

Why then, it may be asked, do we have these four noble truths as distinct from the two truths? To explain we would say that, although that is indeed so, it is in order to separately indicate the causal and resultant aspects of what to adopt and what to reject that the four noble truths have been related in this manner. The aspect that needs to be rejected is thorough affliction (saṃkleśa), its result being the truth of suffering and its cause the truth of origin. The aspect that needs to be adopted is complete purification, its result being the truth of cessation and the cause for attaining this being the truth of the path. Among these, the truth of suffering, origin and path are included within the relative truth, while the truth of cessation is the essential condition of the ultimate truth. Any other truths, whatever they may be, would likewise certainly also be included within these two truths.

 
 
 
ཡང་ཅི་བདེན་པ་བཞི་ལས་ཐ་དད་པའི་བདེན་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། བཤད་པ་ཡོད་དེ། ཇི་སྐད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལྔ་པ་ལས། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཕྱེ་སྟེ་རྟོགས་པའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། དངོས་པོའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ལམ་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའི་གོ་རིམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚམས་སྦྱར་བ་སྒྲུབ་པ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའི་བར་གྱི་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཏེ། 

Are there then other truths different from the four truths? Yes, there are. As stated in the context of the fifth bodhisattva ground:

They know with complete accuracy that, ‘This is the noble truth of suffering’. They know with complete accuracy that, ‘This is the noble truth of the origin of suffering, the cessation of suffering, and the path leading to the cessation of suffering.’ They are well-versed in the relative truth, well-versed in the ultimate truth, well-versed in the truth of characteristics, well-versed in the truth of distinctions, well-versed in the truth of examination, well-versed in the truth of substance, well-versed in the truth of production, well-versed in the truth of knowing extinction and non-arising, well-versed in the truth of engaging with the knowledge of the path, and well-versed in the truth of mastering the progression through all the levels of the bodhisattva grounds culminating in the wisdom of a tathāgata.

 
 
 
དེ་ལ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་གི་བསམ་པ་ཤེས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །བགྲོད་པ་གཅིག་པུ་ལ་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཆོས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཕུང་པོ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པས་ཕྱེ་སྟེ་རྟོགས་པའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་ཉམས་སུ་འབབ་པས་དངོས་པོའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འགྲོ་བར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྟོགས་པས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །རིམས་ནད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་ཞི་བས་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །མི་གཉིས་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པས་ལམ་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའི་གོ་རིམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྒྲུབ་པ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའི་བར་གྱི་བདེན་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

Related to these, accurately satisfying the wishes of other sentient beings, they fully know the relative truth. Applying themselves accurately to the sole path, they fully know the ultimate truth. Having realised their own and the shared characteristics, they fully know the truth of characteristics. Having understood the principles of distinguishing dharmas, they fully know the truth of distinctions. Having experienced what harms body and mind, they fully know substances. Having realised the connections involved in migrating, they fully know rebirth. Having fully pacified all the torments of illness, they fully know extinction and non-arising. Having mastered non-duality, they fully know how to engage with the knowledge of the path. Having perfectly assimilated the knowledge of all aspects, they fully know the truth of achieving the connections up through all the levels of the bodhisattva grounds culminating in the wisdom of a tathāgata.69

 
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས། སེམས་བསྐྱེད་པ་ལྔ་པའོ།། །། 
Thus is the fifth resolve from Entering the Middle Way
དབུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་བཤད་པ་ལས། སྦྱང་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལྔ་པའོ།། །། 

This concludes the fifth resolve from the Commentary to Entering the Middle Way.

 
 
The Sixth Ground: Present 
 
The Sixth Ground: Present 
མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་མཉམ་བཞག་སེམས་གནས་ཏེ། །
རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་མངོན་ཕྱོགས་ཤིང། །
འཇིག་རྟེན་འབྱུང་བའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་དེ། །
ཤེས་རབ་གནས་པས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། 
On Presence, with their minds now placed in equipoise,
They’re in the presence of the traits of buddhahood.
Dependent rising is the fact they now perceive –
And reach cessation, resting in intelligence. (6.1) 
ད་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དྲུག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པ།
མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་མཉམ་གཞག་སེམས་གནས་ཏེ། །
རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་མངོན་ཕྱོགས་ཤིང། །
འདི་རྟེན་འབྱུང་བའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་དེ། །
ཤེས་རབ་གནས་པས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལྔ་པར་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐོབ་པས་ས་དྲུག་པར་མཉམ་པར་གཞག་པར་སེམས་ལ་གནས་ཤིང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཟབ་མོའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི་སྔ་རོལ་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ལྷག་པར་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པས་ནི་འགོག་པ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་སོ། །གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་དང། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལྔ་པར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ན་ས་འདི་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། ། 

Now, concerning the sixth resolve, it was explained:

On Presence, with their minds now placed in equipoise,
They’re in the presence of the traits of buddhahood.
Dependent rising is the fact they now perceive –
And reach cessation, resting in intelligence. (6.1)

Having genuinely actualised the perfection of meditative absorption on the fifth bodhisattva ground, on the sixth ground the bodhisattvas place the mind in equipoise and see the reality of profound interdependence. Through genuine actualisation of the perfection of intelligence (prajñā) they now achieve cessation, unlike before. Lacking superior intelligence they were previously unable to reach this cessation through the genuine perfections of generosity and so on. Fully understanding the true nature of reflection-like things, the bodhisattvas have focussed on the truth of the path on the five bodhisattva grounds, and are now in the presence (abhimukha) of the traits of buddhahood. Therefore this ground is called Presence (abhimukhī).70

 
ཇི་ལྟར་ལོང་བའི་ཚོགས་ཀུན་བདེ་བླག་ཏུ། །
མིག་ལྡན་སྐྱེས་བུ་གཅིག་གིས་འདོད་པ་ཡི། །
ཡུལ་དུ་འཁྲིད་པ་དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་བློས། །
མིག་ཉམས་ཡོན་ཏན་བླངས་ཏེ་རྒྱལ་ཉིད་འགྲོ། ། 
A single sighted person may with ease escort
The blind in scores wherever they should need to go.
And likewise, for these virtues that possess no sight,
It’s insight that can shepherd them to victorhood. (6.2) 
ད་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
ཇི་ལྟར་ལོང་བའི་ཚོགས་ཀུན་བདེ་བླག་ཏུ། །
མིག་ལྡན་སྐྱེས་བུ་གཅིག་གིས་འདོད་པ་ཡི། །
ཡུལ་དུ་ཁྲིད་པ་དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་བློས། །
མིག་ཉམས་ཡོན་ཏན་བླངས་ཏེ་རྒྱལ་ཉིད་འགྲོ། །
ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་མིག་དང་ལྡན་པ་གཅིག་གིས་ལོང་བའི་ཚོགས་མཐའ་དག་མངོན་པར་འགྲོ་བར་འདོད་པའི་ཡུལ་དུ་བདེ་བླག་ཏུ་ཁྲིད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཀྱང་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་བླངས་ནས་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ས་ཀུན་ཏུ་འོད་ཅེས་བྱ་བར་འཇོག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་མཐོང་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

To explain how all other stores of qualities depend on the perfection of great intelligence, it was said:

A single sighted person may with ease escort
The blind in scores wherever they should need to go.
And likewise, for these virtues that possess no sight,
It’s insight that can shepherd them to victorhood. (6.2)

Just one sighted person with ease can lead great multitudes of blind people to their destination, when the other perfections are led by the perfection of great intelligence, they will reach the ground of the sugatas, Universal Illumination (samantaprabhā), because of its ability to discern correct and incorrect paths.

 
 
 
འདིར་སྨྲས་པ། འདི་རྟེན་འབྱུང་བའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་དེ། །ཤེས་རབ་གནས་པས་འགོག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་དེ་སྐད་དུ་གང་སྨྲས་ན། ཅི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་ན། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མ་རིག་པའི་ལིང་ཐོག་མཐུག་པོས་བློའི་མིག་མ་ལུས་པར་གཡོགས་པ་བདག་ཅག་གི་ཡུལ་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་གྱི། དྲུག་པ་ལ་སོགས་པ་ས་གོང་མ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ནི་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་དྲི་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི་གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཐོང་བའི་མིག་སྨན་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་ལིང་ཐོག་འཇོམས་པས་བསྐུས་པ་བློའི་སྤྱན་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་ལིང་ཐོག་དང་བྲལ་བ་དྲི་མ་མེད་པ་མངའ་བ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ཉིད་ལ་རྨེད་པར་བྱའོ། ། 

Some may inquire, when it was said here that, ‘… dependent rising is the fact they now perceive, and reach cessation, resting in intelligence,’ how it is that bodhisattvas upon seeing the dependent origination of dharmas come to see the actual reality of interdependence. To this we reply that the real essence of this is not something we can access as long as our mind’s eye is completely veiled by the thick cataracts of ignorance. But it is accessible to the bodhisattvas dwelling on the higher levels, the sixth and so forth, and therefore should not be inquired of us, but rather addressed to the stainless bodhisattvas and illustrious buddhas whose eyes are free from the blurring cataracts of ignorance, as they have applied the ointment that overcomes the blurring cataracts of ignorance and allows one to see emptiness unmistakably.

 
ཇི་ལྟར་དེ་ཡིས་ཆེས་ཟབ་ཆོས་རྟོགས་པ། །
ལུང་དང་གཞན་ཡང་རིགས་པས་ཡིན་པས་ན། །
དེ་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་གཞུང་ལུགས་ལས། །
ཇི་ སྟར་གནས་པའི་ལུགས་བཞིན་བརྗོད་པར་བྱ། ། 
As he was one who reached the deepest dharmic truths
Relying on the scriptures and through reasoning,
By following the system of Nāgārjuna,
As found within his works, I shall proceed to speak. (6.3) 
གལ་ཏེ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་གང་དག་འདོན་པ་དེ་དག་ལས་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཇི་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དེ་ཉིད་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ། དེའི་ཕྱིར་ལུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བཤད་པར་རིགས་སོ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལུང་གི་དགོངས་པ་ངེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་འདྲ་བས་ལུང་ལས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །རང་དབང་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་ཀྱི། བསྟན་བཅོས་ཚད་མར་གྱུར་པའི་སྐྱེས་བུས་བྱས་ཤིང་ལུང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཆད་པ་མཐོང་བ་ལས་ལུང་གི་དགོངས་པ་ངེས་པས་ནི།
ཇི་ལྟར་དེ་ཡིས་ཆེས་ཟབ་ཆོས་རྟོགས་པ། །
ལུང་དང་གཞན་ཡང་རིགས་པས་ཡིན་པས་ན། །
དེ་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་གཞུང་ལུགས་ལས། །
ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ལུགས་བཞིན་བརྗོད་པར་བྱ། །
ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དེ་ལྟར། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ལུང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཁྱེན་ནས་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ལས་རིགས་པ་དང་ལུང་དག་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པ་མཚན་ཉིད་ཅན་ཆེས་གསལ་བར་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་རིགས་པ་དང་ལུང་དག་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་དེ་ཁོ་ན་ལྟར། བདག་གིས་དེས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ལུགས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། 

One may then ask: ‘Are not statements of how bodhisattvas, practicing the perfection of great intelligence, and thus seeing the reality of interdependent origination, recounted in such sutras as the noble Perfection of Intelligence (prajñāpāramitā) and the noble Ten Grounds (daśabhūmika)? Would it not then suffice to explain by quoting from such scriptures?’

This will also not do, because it is hard to ascertain their intent. One such as myself is not able to teach the actual reality from scriptures, or based on my own independent judgement explain what is stated there. But, by utilising treatises written by trustworthy individuals containing their infallible explanations, the intent of the scriptures may be ascertained:

As he was one who reached the deepest dharmic truths
Relying on the scriptures and through reasoning,
By following the system of Nāgārjuna,
As found within his works, I shall proceed to speak. (6.3)

Just like a bodhisattva practicing the perfection of great intelligence sees the nature of dharmas just as it is, the noble Nāgārjuna had an unmistaken understanding of the scriptures, and through the reasoning and scriptural citations in his Middle Way Treatise he explained in lucid detail how all dharmas are in actuality without any intrinsic nature (niḥsvabhāva). Thus, just as the noble Nāgārjuna explained the actual reality of all dharmas using reasoning and scripture, what I shall now say will be in accord with his manner of instruction.

 
 
 
ཅི་སྟེ་རེ་ཞིག་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་དེ་ཉིད་ལ་ལུང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ངེས་པ་ཅི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན། ལུང་ལས་ཤེས་ཏེ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ལྷོ་ཕྱོགས་བེ་ཏའི་ཡུལ་དུ་ནི། །དགེ་སློང་དཔལ་ལྡན་ཆེར་གྲགས་པ། །དེ་མིང་ཀླུ་ཞེས་བོད་པ་སྟེ། །ཡོད་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་འཇིག་པ། །ང་ཡི་ཐེག་པ་འཇིག་རྟེན་དུ། །བླ་མེད་ཐེག་ཆེན་རབ་བསྟན་ནས། །རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་བསྒྲུབས་ཏེ། །བདེ་བ་ཅན་དུ་དེ་འགྲོའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང། ཡང་འཕགས་པ་སྤྲིན་ཆེན་པོ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པ་ལས་ཀྱང། ཀུན་དགའ་བོ་ལི་ཙྪ་བའི་གཞོན་ནུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་ན་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ལོན་པ་ན་ཀླུ་ཞེས་བྱ་བའི་དགེ་སློང་དུ་གྱུར་ནས་ངའི་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ། མཐར་གྱིས་རབ་ཏུ་དང་བའི་འོད་ཅེས་བྱ་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་འོད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་ལུང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ངེས་པར་གྲུབ་བོ། ། 

‘But how,’ some might say, ‘can we be sure that Nāgārjuna unmistakenly ascertained the scriptures?’ This can be gathered from the scriptures. As stated in the noble Descent Onto Langka:

In the south, in the land of Veta,
A mendicant renowned as Śrīmat,
Referred to by the name ‘Nāga’,
Crushing the views of existence and non-existence,

Will teach my vehicle in the world,
The unsurpassed Greater Vehicle,
And accomplishing the Joyous Ground,
He will venture to Sukhavatī.71

And from the noble Great Cloud Twelve Thousand Lines:

Ānanda. Four hundred years after I have passed into transcendence, this young Licchavi named Sarvasattva Priyadarśana72 will become a bhikṣu named Nāga and spread my teachings widely; and eventually, in the world realm called Pure Illumination (prasādābhā), he will become a tathāgata, arhat, true and complete buddha by the name Jñānākaraprabhā.73

Hence, he unmistakenly ascertained the scriptures.

 
 
 
རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྟོན་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཡང་སྔར་གོམས་པས་རྒྱུད་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་བཞག་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་བསྟན་པར་བྱའི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཉན་པར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་མ་ཡིན་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་རེས་འགའ་ནི་མི་མཁས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་སྤངས་ནས་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ངེས་པར་བཟུང་སྟ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ལོག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེད་ནས་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་པོས་ལྷག་པར་མོས་པའི་ཁྱད་པར་ངེས་པར་བྱས་ཏེ། ཉན་པ་པོ་རྣམས་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བཤད་པར་བྱའོ། ། 

The treatises which contain the complete teachings of interdependent origination exactly as it is, should only be taught to those who have the seed of emptiness within their being from prior acquaintance, not to others. This is because when they hear about emptiness, some may develop mistaken ideas which can lead to very unfortunate results. They may give rise to the perverted conviction that emptiness means ‘non-existence’, and end up entertaining and perpetuating mistaken views of denying all entities. The teacher must therefore determine whether they have a good motivation before explaining the view of emptiness to the student.

 
སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་དུས་ནའང་སྟོང་པ་ཉིད་ཐོས་ནས། །
ནང་དུ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང། །
རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལས་བྱུང་མཆི་མས་མིག་བརླན་ཞིང་། །
ལུས་ཀྱི་བ་སྤུ་ལྡང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ། །
དེ་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བློ་ཡིས་ས་བོན་ཡོད། །
དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་སྣོད་ནི་དེ་ཡིན་ཏེ། །
དེ་ལ་དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ། ། 
Some common people, when they hear of emptiness,
Will find that great delight comes surging from within,
A joy so fervent, filling up their eyes with tears,
And causing every single hair to stand on end. (6.4)
Such ones possess the seed of the awakened mind,
Are vessels for the teachings on reality.
They should receive instructions on the ultimate truth, 
ཡང་ཅི་ལྟར་འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པར་འོས་སོ། །འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་ངེས་པར་དཀའ་བ་ངེས་པར་ནུས་ཤེ་ན། དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཚན་མ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་ནུས་པས་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་དུས་ནའང་སྟོང་པ་ཉིད་ཐོས་ནས། །
ནང་དུ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང། །
རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལས་བྱུང་མཆི་མས་མིག་བརླན་ཞིང། །
ལུས་ཀྱི་བ་སྤུ་ལྡང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ། །
དེ་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བློ་ཡི་ས་བོན་ཡོད། །
དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་སྣོད་ནི་དེ་ཡིན་ཏེ། །
དེ་ལ་་་
འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན། །
་་་དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ། ། 

It is difficult to determine, so how can one be certain that they are a suitable recipient for the teachings on emptiness and should be taught emptiness? One can reach certainty through external indications, and to describe what these signs are it was said:

Some common people, when they hear of emptiness,
Will find that great delight comes surging from within,
A joy so fervent, filling up their eyes with tears,
And causing every single hair to stand on end. (6.4)

Such ones possess the seed of the awakened mind,
Are vessels for the teachings on reality.
They should …

as they are qualified to receive teachings,

… receive instructions on the ultimate truth,

 
དེ་ལ་དེ་ཡི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཡོན་ཏན་འབྱུང་། །
རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་བླངས་ནས་གནས་པར་འགྱུར། །
སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་ ཞིང་སྙིང་རྗེ་སྟེན་པར་བྱེད། །
བཟོད་པ་སྒོམ་བྱེད་དེ་ཡི་དགེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཏུ། །
འགྲོ་བ་དགྲོལ་བར་བྱ་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བྱེད་ཅིང་། །
རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གུས་པར་བྱེད། ། 
As they will see related qualities emerge. (6.5)
A person who will always live by discipline,
Who gives in generosity and cultivates
Compassion, trains in tolerance, and dedicates
His virtue to awakening for beings’ sake; (6.6)
Who for the bodhisattvas shows sincere respect, 
དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཉན་པ་པོ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོན་པ་པོའི་འབད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར།
དེ་ལ་དེ་ཡི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཡོན་ཏན་འབྱུང། །
ཉན་པ་པོ་དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཤེས་བསྐྱེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཉན་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཉན་པ་ལ་གཏེར་རྙེད་པ་དང་འདྲ་བར་སེམས་ཤིང་དེ་མི་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།
རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་བླངས་ནས་གནས་པར་འགྱུར། །
སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་ཞིང་སྙིང་རྗེ་བསྟེན་པར་བྱེད། །
བཟོད་པ་སྒོམ་བྱེད་དེ་ཡི་དགེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཏུ། །
འགྲོ་བ་དགྲོལ་བར་བྱ་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་སྡོ་བྱེད་ཅིང། །
རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གུས་པར་བྱེད། །
དེ་ལ་བདག་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ངན་འགྲོར་ལྟུང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་སྙམ་དུ་རིག་ནས་རྟག་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་གནས་སོ། །བདག་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་ཀྱང་དབུལ་པོར་གྱུར་ན་ཟས་དང་སྨན་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཚོལ་བ་ལྷུར་བྱེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཉན་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་སྙམ་ཞིང་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྙིང་རྗེས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྙིང་རྗེ་སྟེན་པར་བྱེད་དོ། །ཁྲོ་བས་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་ཞིང་ཁ་དོག་ངན་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་འཕགས་པ་རྣམས་མཉེས་པར་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་སྟེ་བཟོད་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་མ་བསྔོས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དཔག་ཏུ་མེད་པ། རྣམ་པར་ཆད་པ་མེད་པར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བས། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་ཡང་འགྲོ་བ་དགྲོལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་རབ་ཏུ་སྔོ་བར་བྱེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་གཏོགས་པར་གཞན་དག་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གུས་པར་བྱེད་དོ། ། 

If one teaches these kinds of students the actual reality, one’s efforts will not be fruitless. Why is that? Since,

As they will see related qualities emerge. (6.5)

Not only will these students not give rise to any negative perverted ideas about emptiness, they will also gain the qualities that come from learning the view of emptiness. How so? They will relate to learning about the view of emptiness like finding a treasure, and in order that it may not be lost:

A person who will always live by discipline,
Who gives in generosity and cultivates
Compassion, trains in tolerance, and dedicates
His virtue to awakening for beings’ sake; (6.6)

Who for the bodhisattvas shows sincere respect,

They understand that, ‘If I transgress the moral discipline I will fall into lower realms and the view of emptiness will be interrupted,’ and thus will continuously and correctly uphold moral discipline. With the thought, ‘Even though I will be born in the higher realms through keeping moral discipline, if I am poor I will have to work very hard to get the basic necessities such as food, medicine and dharma robes, and the view of emptiness will be interrupted,’ they give generously. Thinking, ‘It is when the view of emptiness is encompassed by compassion that it will lead to buddhahood, and not otherwise,’ they cultivate compassion. With the thought, ‘Anger leads to the lower states and gives one a poor complexion, which will displease the noble ones,’ they train in tolerance. Since there will not be an immeasurable and uninterrupted causal and resultant link for the attainment of buddhahood if the practices of moral discipline and so forth have not been dedicated towards the state of omniscience, they dedicate these roots of virtue to awakening for the sake of liberating beings. And thinking, ‘Apart from bodhisattvas nobody else is able to genuinely teach the nature of interdependent origination,’ they have respect for the perfect bodhisattvas.

 
ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེའི་ཚུལ་ལ་མཁས་པའི་སྐྱེ་བོས་ནི། །
རིམ་གྱིས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ནི་འཐོབ་འགྱུར་བས། །
དེ་ནི་དོན་དུ་གཉེར་བས་ལམ་འདི་མཉན་པར་གྱིས། ། 
And is insightful in the ways profound and vast;
In due course such a person gains the Joyous ground.
If this is your objective, hearken to this path. (6.7) 
དེ་ལྟར་ཡུན་རིང་པོར་བར་ཆད་མེད་པར་དགེ་བའི་ཚོགས་གདོན་མི་ཟ་བར་བསགས་པར་གྱུར་ནས།
ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེའི་ཚུལ་ལ་མཁས་པའི་སྐྱེ་བོས་ནི། །
རིམ་གྱིས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་ནི་ཐོབ་འགྱུར་བས། །
དེ་ནི་དོན་དུ་གཉེར་བས་ལམ་འདི་མཉན་པར་གྱིས། །
ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། ། 

In this way they will without doubt accumulate an uninterrupted store of virtue for a long time, and then:

And is insightful in the ways profound and vast;
In due course such a person gains the Joyous ground.
If this is your objective, hearken to this path. (6.7)

The last line is saying that, ‘If the Joyous ground is your objective, then ….’ This indicates what is about to be explained.

 
 
 
དེ་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་འདི་ནི་རེ་ཞིག་ལུང་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ས་བཅུ་པ་ལས། ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་ལྔ་པ་ལ་ལམ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲུག་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་བཅུས་འཇུག་གོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་མ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དང། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དང། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང། མ་སྐྱེས་པ་དང། དབེན་པ་དང། གདོད་མ་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་དང། སྤྲོས་པ་མེད་པ་དང། བླང་བ་མེད་པ་དང། དོར་བ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དང། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་དང་མིག་ཡོར་དང་བྲག་ཅ་དང་ཆུ་ཟླ་དང་གཟུགས་བརྙན་དང་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུར་མཉམ་པ་ཉིད་དང། ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ན་རྣོ་ཞིང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དྲུག་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་རྗེས་སུ་ཐོབ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

A quote from the scriptures will serve to illustrate the genuine state of all dharmas. The noble Ten Grounds states:

O victor heirs. The bodhisattvas who have fully completed the path on the fifth bodhisattva ground, enter the sixth bodhisattva ground engaging with the ten equalities of dharmas. Which ten? They are all dharmas’ equality as featureless; all dharmas’ equality as without characteristics; and in the same way their equality in being without arising, unproduced, detached, pure from the outset, unelaborate, without adoption and without rejection; all dharmas’ equality in being like illusions, dreams, optical distortions, echoes, a moon in the water, reflections and apparitions; and all dharmas’ equality in the non-duality of things and non-things. When they realise the nature of all dharmas to be in this way, through their acumen and resultant tolerance they attain the sixth bodhisattva ground, Presence.74

 
དེ་ཉིད་དེ་ལས་འབྱུང་མིན་གཞན་དག་ལས་ལྟ་ག་ལ་ཞིག །
གཉི་ག་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་པར་ནི་ག་ལ་ཡོད། ། 
It can’t come from itself, and how from other things?
Can’t come from both, how could it be without a cause? 
དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཆོས་སྐྱེ་བ་དང་མཉམ་པ་ཉིད་ཁོ་ན་རིགས་པས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་གཞན་བསྟན་པ་སླ་བར་དགོངས་ཏེ་སློབ་དཔོན་གྱིས་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དང་པོར། བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། །གཉིས་ལས་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་མིན། །དངོས་པོ་གང་དག་གང་ན་ཡང། །སྐྱེ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ། །ནམ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞར་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འགར་ཡང་གི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་རྟེན་གྱི་ཚིག་གིས་ནི་ཡུལ་དང་དུས་དང་གྲུབ་པའི་མཐའ་བཤད་དོ། །གང་དག་གི་སྒྲ་བརྟེན་པའི་ཚིག་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་བརྗོད་པའོ། །དེས་ན་ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཡུལ་དང་དུས་དང་གྲུབ་པའི་མཐའ་འགར་ཡང་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདིར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་རང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་སྦྲེལ་གྱི་ཡོད་པ་དང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དགག་པ་དོན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དམ་བཅའ་བ་གསུམ་ཅར་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དམ་བཅའ་བ་བཞི་པོ་དེ་རྗེས་སུ་བརྗོད་ནས་རིགས་པས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
དེ་ཉིད་དེ་ལས་བྱུང་མིན་གཞན་དག་ལས་ལྟ་ག་ལ་ཞིག །
གཉིས་ཀ་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་པར་ནི་ག་ལ་ཡོད། །
བདག་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ་ལས་འབྱུང་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 

Thus, here only the reasoning of the equality of dharmas in being without production75 is explained. The intention being that, by virtue of that, the other types of equality will be easily understood. As master Nāgārjuna sets forth in the beginning of the Middle Way Treatise:

Not from self, not from other,
Not from both, nor without a cause
Are entities ever produced
At any point as anything.76

Ever (jātu) means at any time. The term at any point (kecana) is a locative relative pronoun (‘support’-word) and synonym for somewhere (kvacid), and can indicate location, time, or tenet-system. The word anything is a relative pronoun (‘supported’-word) expressing outer or inner entities. Thus, one could here elaborate the sentence and say, ‘Outer and inner entities are not produced from self with respect to any place, time or tenet-system.’ Here, when it says not (na), this relates to production from self as an argument for existence, and not to being existent, since the refutation of that is implicit. This should likewise be applied to the other three assertions.

Having thus reiterated this fourfold thesis, in order to prove it through reasoning, it was stated:

It can’t come from itself, and how from other things?
Can’t come from both, how could it be without a cause?

The sense of the statement, ‘Not produced from self …’ is as is stated here: ‘It can’t come from self ….’ The remaining statements should be similarly linked.

 
དེ་ནི་དེ་ལས་འབྱུང་ན་ཡོན་ཏན་འགའ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་སླར་ཡང་སྐྱེ་བར་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ཉིད། ། 
If it came from itself there would be nothing gained.
What is produced, produced once more – that makes no sense. (6.8) 
ཡང་འདི་གང་ལས་ངེས་ཤེ་ན་འདི་ལྟར། །
དེ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་ན་ཡོན་ཏན་འགའ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ཉིད། །
དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེ་བའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་སྟེ་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བདག་གི་ངོ་བོ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་དེ་ཉིད་ལས་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་དེ་ཉིད་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིར་དམ་བཅའ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཡོད་པ་ཐོབ་པ་དེ་ཉིད་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཡོད་བཞིན་པ་དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་ལ་ཡོན་ཏན་ལྷག་པ་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པ་ཉིད་སྔར་ཐོབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

How can we be certain of this? As:

If it came from itself there would be nothing gained.
What is produced, produced once more – that makes no sense. (6.8)

It refers to the production, the actor in the act of production, meaning the sprout. From itself means that the production comes from its very own self-identity. Thus, the assertion here is that the sprout’s own identity cannot produce that very sprout’s identity. Why? If that very identity already gained was to come from the same existing identity of that itself, there would be no additional quality achieved at all, since it was existent already.77

 
སྐྱེས་ཟིན་སླར་ཡང་སྐྱེ་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་འགྱུར་ན་ནི། །
མྱུ་གུ་ལ་སོགས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདིར་རྙེད་མི་འགྱུར་ཞིང། །
ས་བོན་སྲིད་མཐར་ཐུག་པར་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །
ཇི་ལྟར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པར་འགྱུར། ། 
To think that what’s produced is then produced again
Would mean that sprouts and such could never be procured.
The seed would be produced until the end of time –
How could what will destroy it ever come to be? (6.9) 
བདག་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ནི་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི། སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ཉིད། །ཅེས་བྱའོ། ། འདི་ན་དམ་བཅའ་བ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཟད་པས་རིགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས།
སྐྱེས་ཟིན་སླར་ཡང་སྐྱེ་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་འགྱུར་ན་ནི། །
མྱུ་གུ་ལ་སོགས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདིར་རྙེད་མི་འགྱུར་ཞིང། །
ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེས་ཟིན་པའི་ས་བོན་ཡང་སྐྱེ་བར་འདོད་ན་ནི། གང་གི་འདི་ཡང་སྐྱེ་བ་བཀག་ནས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་སླར་ཡང་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་དང་སྦུབས་འཆའ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཏན་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང།
ས་བོན་སིད་མཐར་ཐུག་པར་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།
ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྐྱེན་ཆུ་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ས་བོན་རྣམ་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་ཅིང་མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། མྱུ་གུ་དེ་ཡང་བྱེད་པ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་འགལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་བོན་འཇིག་པར་བྱེད་ཅིང་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་ཉེས་པའི་སྐབས་མེད་ཅིང། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བདག་ལས་མི་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། འདི་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར།
ཇི་ལྟར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པར་འགྱུར།
ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མྱུ་གུས་ཀྱང་འདི་འཇིག་པར་བྱེད་པར་མི་རིགས་ཏེ། རང་གི་བདག་ཉིད་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། ། 

To explain how the position of self-production conflicts with reason, it was said, ‘What is produced, produced once more – that makes no sense.’

Immediately following this assertion, logical reasoning is supplied:

To think that what’s produced is then produced again
Would mean that sprouts and such could never be procured.

If one claims that seeds already produced are reproduced, does that imply that its production must stop for the sprout to be produced? What is there to prevent it being produced yet again? The consequence would be that sprouts, stalks, buds and so on would never be produced. Furthermore,

The seed would be produced until the end of time –

… for the very reason already given. If one then thinks, ‘When the conducive conditions such as water, time and so on, are present for the production of a sprout, the seed will transform and the sprout be produced; and since the presence of that agent, the sprout, opposes it, the seed will then be destroyed. Therefore, the mentioned faults do not apply here. And since the seed and the sprout are not really different, it is not the case that it is not produced from self.’ This is untenable, because

How could what will destroy it ever come to be? (6.9)

Since seed and sprout are not really different, it is illogical that the sprout could destroy it – they are thought to be ‘alike in own identity’.

 
བྱེད་རྒྱུ་ས་བོན་གྱི་ལས་ཐ་དད་མྱུ་གུའི་དབྱིབས་དང་ནི། །
ཁ་དོག་རོ་ནུས་སྨིན་པའི་ཐ་དད་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་འགྱུར། ། 
A sprout distinct in shape, hue, taste, strength, ripening,
And different from its cause, could not exist for you. 
གཞན་ཡང།
བྱེད་རྒྱུ་ས་བོན་གྱི་ལས་ཐ་དད་མྱུ་གུའི་དབྱིབས་དང་ནི། །
ཁ་དོག་རོ་ནུས་སྨིན་པའི་ཐ་དད་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་འགྱུར། །
དེ་ལ་དབྱིབས་ནི་རིང་པོ་དང་ཟླུམ་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཁ་དོག་ནི་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །རོ་ནི་མངར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ནུས་པ་ནི་མཐུའི་ཁྱད་པར་ནུས་མཐུའི་བྱེ་བྲག་སྟེ། དཔེར་ན་གཞང་འབྲུམ་གྱི་སྨན་ལུས་དང་ཉེ་བ་ཙམ་གྱིས་གཞང་འབྲུམ་སེལ་བ་དང། རྩི་སྨན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཅངས་པ་ཙམ་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་པི་པི་ལིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མངར་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ས་བོན་གྱི་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ལྟར། མྱུ་གུ་ལ་ཡང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པ་ཐ་མི་དད་པར་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། སྒོག་སྐྱ་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་དག་ལས་ཆུ་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་མྱུ་གུ་རྣམས་ལྟར་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ། ། 

Furthermore,

A sprout distinct in shape, hue, taste, strength, ripening,
And different from its cause, could not exist for you.

Shape refers to being long, round and so on; colour to yellow and so on; taste to sweetness and so on; and potential refers to special powers or particular abilities, such as being a remedy for haemorrhoids which makes haemorrhoids disappear when applied to the body, or the oṣadhi-herb which enables one to travel in the sky by merely holding it. Maturation refers to a substance’s special feature acquired as it transforms, such as the pepper-plant (pippalī) becoming sweet. If the seed and the sprout are indeed indistinct, that which is the identity of seed should likewise be observed without difference as the shape and so forth of the sprout. Since this is not observed, just as seeds from for example garlic, are different from sprouts of for example plantain trees, it is untenable that they are not different.

 
གལ་ཏེ་སྔར་གྱི་བདག་གིས་དངོས་པོ་བསལ་ནས་དེ་ལས་གཞན། །
ངོ་བོར་འགྱུར་ན་དེ་ཚེ་དེ་ཡི་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ། 
Its former likeness left behind as it adopts
Another form, what’s left of its identity? (6.10) 
ཅི་སྟེ་ས་བོན་གྱི་གནས་སྐབས་བཏང་ནས་གནས་སྐབས་གཞན་འཐོབ་པས་ས་བོན་ཉིད་མྱུ་གུར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ན་ཡང།
གལ་ཏེ་སྔར་གྱི་བདག་གི་དངོས་པོ་བསལ་ནས་དེ་ལས་གཞན། །
ངོ་བོར་འགྱུར་ན་དེ་ཚེ་དེ་ཡི་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །
དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དེ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྟོག་པ་འདི་ལས་མྱུ་གུའི་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་སྲིད་པ་མ་ཡིན་པས་འདིའི་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཉམས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་དབྱིབས་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་ཀྱང་རྫས་ཐ་མི་དད་དོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དབྱིབས་ལ་སོགས་པ་མ་བཟུང་ན་དེ་དག་གི་རྫས་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 

One may think that, ‘Since it abandons the seed-phase and attains another phase, the seed can turn into a sprout.’ In that case:

Its former likeness left behind as it adopts
Another form, what’s left of its identity? (6.10)

Its entity means the thing itself and not something other. But since with this way of thinking the non-otherness of the sprout would be an impossibility, its non-otherness is impaired. They may think that, ‘Although the shape and so forth of the seed and sprout are different, the substance is the same.’ But that cannot be so. If one does not perceive their shape and so forth, one cannot perceive their substance.

 
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ས་བོན་མྱུ་གུ་འདིར་གཞན་མ་ཡིན་ན། །
ས་བོན་བཞིན་དུ་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་དེ་གཟུང་མེད་པའམ། །
ཡང་ན་དེ་དག་གཅིག་པས་ཇི་ལྟར་མྱུ་གུ་འདི་བཞིན་དུ། །
དེ་ཡང་གཟུང་དུ་ཡོད་འགྱུར་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་ཁས་མི་བླང། ། 
And if, for you, the seed and sprout are indistinct,
The so-called sprout should like the seed not be observed.
Or, since they are the very same, just as the sprout
They both should then be seen – thus do not make such claims. (6.11) 
གཞན་ཡང།
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ས་བོན་མྱུ་གུ་འདིར་གཞན་མ་ཡིན་ན། །
ས་བོན་བཞིན་དུ་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་དེ་བཟུང་མེད་པའམ། །
ཡང་ན་དེ་དག་གཅིག་པས་ཇི་ལྟར་མྱུ་གུ་འདི་བཞིན་དུ། །
དེ་ཡང་གཟུང་དུ་ཡོད་འགྱུར་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་ཁས་མི་བླང། །
ཇི་ལྟར་མྱུ་གུའི་གནས་སྐབས་ས་བོན་གྱི་བདག་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོས་གཟུང་དུ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ས་བོན་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་བོན་གྱི་རང་གི་བདག་ཉིད་ལྟར་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱང་གཟུང་དུ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་མྱུ་གུ་གཟུང་དུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་ལྟར་ས་བོན་ཡང་གཟུང་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་འདོད་པས་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླང་བར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། 

Furthermore,

And if, for you, the seed and sprout are indistinct,
The so-called sprout should like the seed not be observed.
Or, since they are the very same, just as the sprout
They both should then be seen – thus do not make such claims. (6.11)

When the sprout is present the identity of seed cannot be perceived with its own essence, and likewise since it is not distinct from the seed the identity of sprout should just like the identity of seed not be perceived. Alternatively, when the sprout is perceived, being of the very identity of the sprout the seed should likewise be perceived, since it is not anything other than sprout and so forth. Wanting to avoid the faults of these consequences, one should not assert that the seed and the sprout are indistinct.

 
གང་ཕྱིར་རྒྱུ་ཞིག་ན་ཡང་དེ་ཡི་འབྲས་བུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །
དེ་དག་གཅིག་པ་ཡིན་ཞེས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ཁས་མ་ལེན། ། 
It’s when the cause has ceased that its result is seen,
And thus that they’re the same is not the worldly view. 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་འདོད་པའི་ལུགས་གཞན་དུ་བརྟག་པའི་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་བཟློག་ནས་ལུགས་གཞན་དུ་བློ་མ་སྦྱངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་རྟོག་པ་འདི་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གང་རྒྱུ་ཞིག་ན་ཡང་དེ་ཡི་འབྲས་བུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །
དེ་དག་གཅིག་པ་ཡིན་ཞེས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ཁས་མི་ལེན། །
འདི་ལྟར་རྒྱུ་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་འགགས་ཟིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་བ་མཐོང་བ་དེའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཀྱང་ས་བོན་མྱུ་གུ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མི་མཐོང་སྟེ། གཅིག་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་རྒྱུ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་ཡང་མཐོང་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། 

Having thus refuted production from self imputed in other traditions claiming to understand reality, in order to shown how these ideas are not even tenable when considered in terms of the conventions of worldly people not trained in other traditions, it is said:

It’s when the cause has ceased that its result is seen,
And thus that they’re the same is not the worldly view.

Since it is when the causal seed has disappeared that the resultant sprout is seen, even worldly people do not see seed and sprout as indistinct. If they were the same, then just like the cause one should not be able to see the result, but it is seen. Therefore, it is not the case that they are indistinct.

 
དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདག་ལས་འབྱུང་ཞེས་རབ་ཏུ་བརྟགས་པ་འདི། །
དེ་ཉིད་དང་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 
So, neither in reality nor in the world
Is this imagined self-production reasonable. (6.12) 
གང་གི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་རིགས་པ་དང་འགལ་བ། །
དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདག་ལས་འབྱུང་ཞེས་རབ་ཏུ་བརྟགས་པ་འདི། །
དེ་ཉིད་དང་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །
དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་མ་མཛད་པར། བདག་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་སྤྱིར་སྐྱེ་བ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་དོན་དམ་པར་བདག་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་དེའི་དོན་དམ་པར་ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་དོན་མེད་དོ་ཞེས་བསམ་པར་བྱའོ། ། 

Since production from self is in conflict with reason for both sides:

So, neither in reality nor in the world
Is this imagined self-production reasonable. (6.12)

For this reason, the master did not make any distinctions, but refuted production overall when saying, ‘Not from self….’ Some say that, ‘Entities are ultimately not produced from self since they exist, like a sentient being,’ but making such a distinction by adding ultimately should be considered utterly meaningless.

 
བདག་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་ན་བསྐྱེད་པར་བྱ་དང་སྐྱེད་བྱེད་དང། །
ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ཡང་གཅིག་ཉིད་འགྱུར་ན་དེ་དག་ནི། །
གཅིག་ཉིད་མ་ཡིན་པས་ན་བདག་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་པར། །
བྱ་མིན་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། ། 
If one accepts self-rising, maker and the made,
As well as act and actor, these would be the same.
They’re not, so self-arising I cannot accept –
The faults entailed have been elaborately explained. (6.13) 
གཞན་ཡང།
བདག་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་ན་བསྐྱེད་པར་བྱ་དང་སྐྱེད་བྱེད་དང། །
ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ཡང་གཅིག་ཉིད་འགྱུར་ན་དེ་དག་ནི། །
གཅིག་ཉིད་མ་ཡིན་པས་ན་བདག་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར། །
བྱ་མིན་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །
ཇི་སྐད་དུ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ཉིད་དུ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ཉིད་ན། །སྐྱེ་དང་བསྐྱེད་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཅིག་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕ་དང་བུ་དག་གམ་མིག་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ཤིང་དེ་མེ་ཡིན་ན། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་གཅིག་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་འཇིགས་པ་ལས་ན། བདེན་པ་གཉིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པར་འདོད་པས་དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། ། 

Furthermore,

If one accepts self-rising, maker and the made,
As well as act and actor, these would be the same.
They’re not, so self-arising I cannot accept –
The faults entailed have been elaborately explained. (6.13)

As stated:

It would never make sense
That cause and result are identical.
If cause and result were identical,
The produced and the producer would be the same.78

They cannot be identical, since it would follow that father and son, or the eye and consciousness, would be identical. And thus it was stated:

If the wood were the fire,
Doer and act would be the same.79

Thus, fearing these and other unwanted consequences, and wishing to reach an unmistaken realisation of the two truths, one should not hold that things can be produced from self.

 
 
 
འདིར་དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ལས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ངེས་པ་ཡིན་ལ་ཕྱོགས་འདི་ནི་རིགས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ན། གང་འདི་སྐད་དུ། གཞན་དག་ལས་ལྟ་ག་ལ་ཞིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །འདི་ལྟར་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་རྐྱེན་བཞི་པོ་རྒྱུ་དང་དམིགས་པ་དང་དེ་མ་ཐག་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་བདག་པོ་སྟེ། རྐྱེན་རྣམས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་གསུང་རབ་ལ་ལྟོས་ནས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཡང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ན་རེ། རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་ལྔའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱས་ན་དམིགས་པ་སྟེ། ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནོ། །ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ལས་གཞན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུ་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ལས་གང་ཞིག་གང་གི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་པ་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ལ། སྐྱེས་བུ་རྒན་པོ་ལྡང་བ་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་བཞིན་པ་རྣམས་རྟེན་མཁར་བ་དང་འདྲ་བའི་དམིགས་པ་གང་གིས་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཏེ། སྐྱེ་བཞིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་འགགས་མ་ཐག་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ས་བོན་འགགས་མ་ཐག་པ་མྱུ་གུའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཞིག་ཡོད་ན་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཡང་རྐྱེན་གཞན་གང་དག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་ཕྱི་ནས་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་འདི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར། རྐྱེན་ལྔ་པ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། ། 

‘That entities do not arise from themselves is certainly the case. This position is indeed reasonable. But the words how could it arise from other? do not make sense. Based on the scriptures which state, “The four external conditions are: the causal, the object, the immediately preceding and the dominant; conditions are the creators of entities,” although undesirable, production from other must be upheld.’

Some say: ‘The causal conditions are five excepting the enabling cause. The object condition is any dharma suitable to be an object of the six consciousnesses perceived as an object. The immediately preceding condition is the mind and mental states other than the mind which has entered transcendence without remaining aggregates. The dominant condition is the enabling cause.’ 80

Others say: ‘From the definition which states, “The cause is what accomplishes,” its causal condition is that which is something’s producer, constituting a seed; while the object condition is the object that causes production, similar to a supporting cane, of the causally arisen mind and mental factors, similar to the old person getting up, which is the sense of the statement, “It is the support of the generated dharmas.” That which is like an immediately preceding condition is that as soon as the cause has ceased the condition is there for the production of the result, just as a sprout immediately succeeds the disappearance of the seed. The dominant condition is that which by its presence makes something arise.81

‘Any other conditions, such as the simultaneously produced or subsequently produced, are included within these. Since an almighty god (īśvara) and so on are not conditions, it is ascertained that “There is no fifth condition.”’82

 
གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་ཏེ་གཞན་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་ནི། །
འོ་ན་མེ་ལྕེ་ལས་ཀྱང་མུན་པ་འཐུག་པོ་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང། །
ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་གང་གི་ཕྱིར། །
སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་མ་ལུས་ལ་ཡང་གཞན་ཉིད་མཚུངས། ། 
If something different could give rise to something else,
Then utter darkness should emerge from tongues of flame.
And anything could be produced from everything,
Since in their difference all non-makers are the same. (6.14) 
འདི་ནི་གཞག་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་པ་དང་ལུང་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རིགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ།
གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་ཏེ་གཞན་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་ནི། །
འོ་ན་མེ་ལྕེ་བས་ཀྱང་མུན་པ་མཐུག་པོ་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང་
སྟེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མཐོང་བའམ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་ཉིད་དུ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་ཉིད་ན། །རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང།
ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།
རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུར་མ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
་་་གང་གི་ཕྱིར།
སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་མ་ལུས་པ་ཡང་གཞན་ཉིད་མཚུངས། །
ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སཱ་ལུ་ས་བོན་རང་གི་འབྲས་བུ་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་མེ་དང་སོལ་བ་དང་ནས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་སཱ་ལུའི་ས་བོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལས་སྭ་ལུའི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། མེ་དང་སོལ་བ་དང་ནས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུའི་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ལས་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

This cannot be upheld, since it contradicts reasoning and scripture. To explain this in terms of reasoning:

If something different could give rise to something else,
Then utter darkness should emerge from tongues of flame.

This is neither observed nor logical, and thus not the case. Hence, it is stated:

That cause and result are different
Would never be tenable.
If cause and result were different,
A cause and a non-cause would be identical.83

Furthermore:

And anything could be produced from everything,

… as any cause and non-cause could lead to the production of any result and non-result. Why is that?

Since in their difference all non-makers are the same. (6.14)

The productive rice seed is just as different from its resultant rice sprout as non-productive fire, charcoal, barley seeds and so on are; and just as the rice sprout is produced from the rice seed that is other, the same could then happen from fire, charcoal, barley seeds and so forth. Also, just as a separate rice sprout arises from a rice seed, so should a pot, a piece of cloth and so forth. This however is not what we see. Hence, this cannot be the case.

 
རབ་ཏུ་བྱ་བར་ནུས་པ་དེ་ཕྱིར་འབྲས་བུར་དེས་བརྗོད་ཅིང། །
གང་ཞིག་དེ་སྐྱེད་ནུས་པ་དེ་ནི་གཞན་ནའང་རྒྱུ་ཡིན་ལ། །
རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ནས་ལ་སོགས་ལས་དེ་ལྟ་མིན་ཞེ་ན། ། 
What has potential to be made defines result.
What can produce it is the cause, though something else.
In one continuum, from makers, things arise,
And rice sprouts won’t therefore produce barley and such.’ (6.15) 
འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ལ་གཞན་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་ལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་ཐལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར།
རབ་ཏུ་བྱ་བར་ནུས་པ་དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུར་ངེས་བརྗོད་ཅིང། །
གང་ཞིག་དེས་བསྐྱེད་ནུས་པ་དེ་ནི་གཞན་ནའང་རྒྱུ་ཡིན་ལ། །
རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ནས་ལ་སོགས་ལས་དེ་ལྟ་མིན་ཞེ་ན། །
འདིར་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །ནུས་པའི་དོན་ལ་ཀྲྀཏྱའི་རྐྱེན་ཅན་ཏེ། གང་ཞིག་གང་གིས་བྱ་བར་ནུས་པ་དེ་ཉིད་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་འབྲས་བུ་འདི་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་དེ་ནི་གཞན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་གཞན་ཉིད་ཁྱད་པར་ཅན་ཁོ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་དངོས་པོ་ཡིན་གྱི། གཞན་ཉིད་ཀྱི་སྤྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་རྒྱུད་ཐ་དད་པར་གཏོགས་པ་ནས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་སོགས་པའམ། རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་ཀྱང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ལས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་མ་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར་གང་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུའི་རྒྱུ་ནི་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ལ། སཱ་ལུའི་ས་བོན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཀོ་གང་ལས་ཡིན་ཞེས་རེ་ཞིག་འདི་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྨྲ་བ་འདི་ལ་འདྲི་བར་བྱའོ། །སྨྲས་པ། ངེས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ངེས་པ་མཐོང་ཞེས་བརྒལ་ཞིང་བརྟགས་པ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ངེས་པ་མཐོང་བ་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་སྨྲ་བ་འདིས་ནི་ངེས་པའི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པར་བཤད་ཟིན་པའི་ཉེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྤང་པར་མི་ནུས་སོ། ། 

To this they reply, ‘Although the cause and effect are indeed different, a consequence of this is not that everything may arise from everything, since one may observe that there is a specific order (niyata) to things. This specific order is such that,

What has potential to be made defines result.
What can produce it is the cause, though something else.
In one continuum, from makers, things arise,
And rice sprouts won’t therefore produce barley and such.’ (6.15)

Here, result has a kṛtya-affix84 indicating the sense of potential. ‘That which has the potential to be produced by something is its result, while that which can produce that result, although it is other, is the cause. Therefore, it is only through a specific sense of otherness that entities are related as cause and result, and not a general type of otherness. They are of one continuum, and the producer yields produced – it is not the case that it belongs to a separate continuum, such as for instance a barley seed, nor that it belongs to the same continuum but is not the producer, as is the case for a former instance that cannot come after a latter instance – and therefore it does not follow that everything can arise from everything.’

This too is inadequate. What is it that makes for this specific order? Where does this come from when saying that, ‘The cause of the rice sprout is only the rice seed and nothing other, and the result of the rice seed is only the rice sprout and nothing other’? This is the question that may be asked of those who claim cause and result. If they say, ‘Because we observe a specific order,’ and when further questioned they reply, ‘A specific order is observed,’ that is non-sensical; because by just saying that, ‘Because of observing a specific order, a specific order is observed,’ they provide no reason for the specific order and are not able to even slightly avoid the faults that have been stated.

 
ཇི་ལྟར་ནས་དང་གེ་སར་དང་ནི་ཀེང་ཤུ་ཀ་ལ་སོགས། །
སཱ་ལུའི་མྱུ་གུའི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་འདོད་མིན་ནུས་ལྡན་མིན། །
རྒྱུད་གཅིག་ཁོངས་སུ་གཏོགས་མིན་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཉིད་དེ་བཞིན། །
སཱ་ལུའི་ས་བོན་ཡང་ནི་དེ་ཡི་མིན་ཏེ་གཞན་ཉིད་ཕྱིར། ། 
Take species such as barley, ironwood or dhak:
These can’t produce a rice-sprout, lack that potency,
Don’t share continuum, lack similarity.
With otherness, a rice seed too lacks in these ways. (6.16) 
གཞན་ཡང་གཞན་ཉིད་ཐུན་མོང་པ་ཁྱད་པར་དུ་ཡོངས་སུ་མ་བཅད་པ་ཤིན་ཏུ་གྲགས་པ་འདི་ཉིད་འདིའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་འདོད་པ་ལ་གནོད་བྱེད་དུ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
ཇི་ལྟར་ནས་དང་གེ་སར་དང་ནི་ཀིང་ཤུ་ཀ་ལ་སོགས། །
སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་འདོད་མིན་ནུས་ལྡན་མིན། །
རྒྱུད་གཅིག་ཁོངས་སུ་གཏོགས་མིན་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ཉིད་དེ་བཞིན། །
སཱ་ལུའི་ས་བོན་ཡང་ནི་དེ་ཡི་མིན་ཏེ་གཞན་ཉིད་ཕྱིར། །
ཇི་ལྟར་ནས་དང་གེ་སར་དང་ཀིང་ཤུ་ཀ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་མི་འདོད་ཅིང། སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། །སཱ་ལུའི་ས་བོན་ཡང་དེ་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་གཞན་ལ་གྲགས་པའི་གཞན་ཉིད་གྲུབ་གྲུབ་ལྟར་རྗེས་སུ་བརྗོད་ནས་སུན་འབྱིན་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ། 

Furthermore, to illustrate that the general agreement that there is no separation between common and specific otherness disproves this exact claim, it was said:

Take species such as barley, ironwood or dhak:
These can’t produce a rice-sprout, lack that potency,
Don’t share continuum, lack similarity.
With otherness, a rice seed too lacks in these ways. (6.16)

Just as barley, ironwood85 , dhak tree86 and so forth are other, and are therefore not held to be producers of the rice sprout, and do not have the ability to produce a rice sprout, are not part of the same continuum and have no likeness, the rice seed as well is not special in any of the particular ways just mentioned, because it is just something other. Hence, in this context the refutation is done by reiterating as if established, the otherness that others accept to be established.

 
མྱུ་གུ་ས་བོན་དང་ནི་དུས་མཉམ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །
གཞན་ཉིད་མེད་པར་ལ་བོན་གཞན་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར། །
དེས་ན་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལས་སྐྱེ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་མིན་པས། །
གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་གཏང་བར་བྱོས། ། 
The sprout is never there the same time as the seed,
So how can seed be other without otherness?
Thus since one cannot prove that seeds give rise to sprouts,
Give up this view that things arise from something else. (6.17) 
ད་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་གི་གཞན་ཉིད་མི་སྲིད་པར་བཤད་པ། །
མྱུ་གུ་ས་བོན་དང་ནི་དུས་མཉམ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །
གཞན་ཉིད་མེད་པར་ས་བོན་གཞན་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར། །
དེས་ན་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལས་སྐྱེ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་མིན་ནས། །
གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་གཏང་བར་བྱོས། །
འདི་ན་བྱམས་པ་དང་ཉེར་སྦས་ཡོད་བཞིན་པ་དག་ཁོ་ན་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་གཞན་ཉིད་དུ་མཐོང་གི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་ནི་དེ་ལྟར་ཅིག་ཅར་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ས་བོན་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པར་མྱུ་གུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་ལྟར་ས་བོན་དང་དུས་མཉམ་དུ་མྱུ་གུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་ལ་མྱུ་གུ་ལས་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། གཞན་ཉིད་མེད་ན་གཞན་ལས་མྱུ་གུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་གཏང་བར་བྱའོ། ། 

Now, to explain how cause and result cannot possibly be different:

The sprout is never there the same time as the seed,
So how can seed be other without otherness?
Thus since one cannot prove that seeds give rise to sprouts,
Give up this view that things arise from something else. (6.17)

One can only see a difference between Maitreya and Upagupta based on their correlation, but seed and sprout are not simultaneous objects like that, since without the seed transforming there will be no sprout. Because there is no existence of sprout at the same time as the seed is present, the seed has no otherness in relation to the sprout. And in the absence of otherness one cannot say that, ‘The sprout is produced from something other.’ Therefore, abandon this position of production from other.

 
 
 
དོན་འདི་ནི། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི། །རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །བདག་གི་དངོས་པོ་ཡོད་མིན་ན། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད། །ཅེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་རྐྱེན་ལ་སོགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་འམ་རྐྱེན་དག་གམ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པའམ་དེ་ལས་གཞན་ཡང་རུང་སྟེ། རང་བཞིན་རྣམ་པར་མ་གྱུར་པ་ན་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་སྟེ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་མེད་ན་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡོད་པས་ན་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བདུན་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་གཞི་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ན་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་འཁར་གཞོང་དང་རྒྱ་ཤུག་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་ཞིག་གང་ན་མེད་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བྱེ་མ་དག་ལ་ཏིལ་མར་བཞིན་ཏེ། ཅི་སྟེ་དེ་ནི་མེད་པར་ཡང། །རྐྱེན་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་འགྱུར་ན། །རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ཀྱང། །ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་སྐྱེད་མི་འགྱུར། །ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟེན་གྱི་ཕྱོགས་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྦྱར་བ་ཁོ་ནས་ཆེས་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་ཉེ་བར་མ་བཀོད་དོ། ། 

The meaning of this is as explained:

The nature of existents
Is not in their conditions and the like.
If there is no self-existence,
How can there be other-existence?87

Here, conditions and the like may be causes or conditions, the gathering of causes and conditions, or something different. If their nature does not transform, the nature of results will not exist, since these will not have been produced. When they are non-existent, there can be no sense of difference in relation to the conditions and so forth. The seventh case implies, ‘The existence of which indicates existence.’ In terms of location, the nature of results do not exist in the conditions and so forth, like a vessel and a juniper tree. When something does not exist in something, it cannot be produced from that, like the example of sand and sesame oil. As stated:

If it is non-existent
And arises from those conditions,
Then why can it not arise
Also from non-conditions?88

Thus, this position of support does not hold true when scrutinised in light of this verse of the master.

 
ཇི་ལྟར་སྲང་གི་མདའ་གཉིས་མཐོ་བ་དང་ནི་དམའ་བ་དག །
དུས་མཉམ་མ་ཡིན་པར་ན་མིན་པར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །
བསྐྱེད་པར་བྱ་དང་སྐྱེད་བྱེད་དག་གི་སྐྱེ་འགག་འགྱུར་ཞེ་ན། ། 
‘As when you see the levers of a balance scale
Ascending and descending simultaneously;
Just so producers cease as what’s produced appears.’ 
འདིར་སྨྲས་པ། མྱུ་གུ་ས་བོན་དང་ནི་དུས་མཉམ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཇི་ལྟར་སྲང་མདའི་མཐོན་དམན་དག་དུས་གཅིག་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ས་བོན་འགག་བཞིན་པ་ན་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་གང་ཁོ་ནའི་ཚེ་ས་བོན་འགག་པ་དེའི་ཚེ་ཁོ་ནར་དུས་གཅིག་ཉིད་དུ་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་འགག་པ་དང་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་གཉིས་དུས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་ཀྱང་དུས་མཉམ་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་ནི།
ཇི་ལྟར་སྲང་གི་མདའ་གཉིས་མཐོ་བ་དང་དམའ་བ་དག །
དུས་མཉམ་མ་ཡིན་པར་ནི་མིན་པར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །
བསྐྱེད་པར་བྱ་དང་སྐྱེད་བྱེད་དག་གི་སྐྱེ་འགག་འགྱུར་ཞེ་ན། །
ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། 

‘When you here say, “the sprout cannot exist as the same time as the seed,” this is not reasonable: just as one can see the pans of a balance scale ascending and descending at the same time, the sprout is produced as the seed is being destroyed. Thus, at exactly the same time as the seed is destroyed the sprout is produced, and therefore the destruction of the seed and the production of the sprout are simultaneous, and the seed and sprout are present at the same time. Hence, there is otherness.’ To present this, they say:

‘As when you see the levers of a balance scale
Ascending and descending simultaneously;
Just so producers cease as what’s produced appears.’

‘Hence,’ they claim, ‘we are not at fault.’

 
གལ་ཏེ་གཅིག་ཚེ་ཡིན་ན་འདིར་དུས་གཅིག་མེད་དེ་ཡང་མིན། ། 
If coinciding, yes – they don’t, so this can’t be. (6.18) 
དེ་ལྟ་ན་ཡང།
གལ་ཏེ་གཅིག་ཚེ་ཡིན་ན་འདིར་དུས་གཅིག་མེད་དེ་ཡོད་མིན། །
གལ་ཏེ་སྲང་གི་དཔེས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང། སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་རྟོག་ན་དེ་མི་རུང་ངོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཡང་སྲང་གི་དཔེར་མཐོ་དམན་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དཔེ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་དངོས་པོ་ལ་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་མེད་པས་འདི་མི་རིགས་སོ། ། 

If it was like that:

If coinciding, yes – they don’t, so this can’t be. (6.18)

It is unsuitable to think of the arising and destruction of produced and producer as simultaneous as in the example of a balance scale. Why? Even though the ascending and descending are simultaneous in the example of the scale, there is no such simultaneity in the actual case that example is being linked to, thus it does not make sense.

 
གལ་ཏེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་སྐྱེ་ལ་ཕྱོགས་པས་ཡོད་མིན་ཞིང་། །
འགག་བཞིན་པ་ནི་ཡོད་ཀྱང་འཇིག་ལ་ཕྱོགས་པར་འདོད་གྱུར་པ། །
དེ་ཚེ་འདི་ནི་ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྲང་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། ། 
While made it faces its production, isn’t yet.
While ceasing it still is, but tends towards its end.
So how can this be similar to a balance scale? 
ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གལ་ཏེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེ་སྐྱེ་ལ་ཕྱོགས་པས་ཡོད་མིན་ཞིང། །
འགག་བཞིན་པ་ནི་ཡོད་ཀྱང་འཇིག་ལ་ཕྱོགས་པར་འདོད་གྱུར་པ། །
དེ་ཚེ་འདི་ནི་ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྲང་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། །
དེ་ལ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པས་མ་འོངས་པ་ཡིན་ལ་འགག་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ད་ལྟར་བ་ཡིན་པས་འགག་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་སྲང་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར། སྲང་མདའ་གཉིས་ལ་ནི་ད་ལྟར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཐོན་དམན་གྱི་བྱ་བ་དག་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡོད་ཀྱི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་ད་ལྟར་བ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ལ་ནི་དུས་གཅིག་མེད་པས་འདི་ནི་སྲང་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

To indicate why it is not so, it was said:

While made it faces its production, isn’t yet.
While ceasing it still is, but tends towards its end.
So how can this be similar to a balance scale?

When we say being produced, it is approaching production and is therefore in the future, and when saying ceasing, it is approaching cessation and is present now. Thus, one is not existent since it has not been produced but will be produced, while one is existent now and can therefore cease. How can this instance be similar to a balance scale? Since the two pans of a balance scale both are in the present, the acts of ascending and descending are simultaneous, but as the seed is in the present and the sprout in the future they are not simultaneous, so this is not similar to a balance scale.

 
སྐྱེ་བ་འདི་ནི་བྱེད་པོ་མེད་པར་རིགས་པའི་ངོ་བོའང་མིན། ། 
Arising with no subject doesn’t make much sense. (6.19) 
ཅི་སྟེ་ཆོས་དག་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་མེད་མོད་ཀྱི། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེའི་བྱ་བ་དག་ལ་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡོད་དོ་སྙམ་ན་དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། དེ་དག་གི་བྱ་བ་ཆོས་ལས་ཐ་དད་པར་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་།
སྐྱེ་བ་འདི་ནི་བྱེད་པོ་མེད་པར་རིགས་པའི་ངོ་བོའང་མིན། །
སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའི་བྱེད་པ་པོ་མྱུ་གུ་ནི་མ་འོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་མེད་ན་ཡང་རྟེན་མེད་པར་འདི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འགག་པ་དང་དུས་གཅིག་པར་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བྱ་བ་བདག་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་པ་ཁོ་ནའོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ། །འགའ་ཞིག་གང་ན་ཡོད་གྱུར་ན། །དེ་ནི་སྐྱེ་འགྱུར་དངོས་པོ་དེ། །མེད་ན་ཅི་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ་འགའ་ཞིག་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་འགའ་ཞིག་ན་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་ནི་འགའ་ཡང་འགའ་ཞིག་ན་ཡོད་པར་གཞག་པར་མི་ནུས་ཏེ། །མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་བྱ་བའི་རྟེན་དངོས་པོ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་མེད་ན་སྟེ་མི་བདོག་ན་ཅི་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དངོས་པོའི་ཁྱད་པར་ཡིན་པས་གཞི་མཐུན་ནོ། །དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུན་པའོ། །མེད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོའི་ཁྱད་པར་རོ། །ཅི་ཞིག་གི་སྒྲ་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་དེ་མེད་ན་ཅི་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 

One might then think, ‘Even though they are not simultaneous, there is still simultaneity with respect to the processes.’ But this too is unacceptable, since you would not accept that there is a separation between phenomena and their processes. So, furthermore,

Arising with no subject doesn’t make much sense. (6.19)

Since the sprout, the subject in the process of production, is in the future, it does not exist. Without the existence of that, the unsupported cannot exist; how can that which does not exist be simultaneous with the cessation? Hence, it is certainly illogical that the processes can be simultaneous. As stated:

If an unproduced entity existed somewhere,
It could be under production.
But such an entity being nonexistent,
How can there be production?89

This means that, if the unproduced entity we call ‘sprout’ were to exist somewhere before being produced, it could be said to have production, but one cannot establish this in any way prior to the actual production, because it has as yet not been produced. Hence, since the entity that supports the process of production does not exist before its production, it cannot be endowed with it; so, ‘How is there production?’ Since the word that (tasmin) is referring to the entity (bhāve), they are in case-agreement; entity (bhāve) is in the seventh case, and nonexistent (asati) is a further specification of the entity. The word how (kim) is to be joined with be produced (utpadyate). Hence, the meaning becomes, ‘When that entity is a nonexistent, how can there be production? Not even the slightest thing is being produced.’

 
 
 
གལ་ཏེ་སྲང་མདའི་མཐོན་དམན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སྐད་ཅིག་གང་ཁོ་ན་ལ་ས་བོན་འགག་པ་དེ་ཉིད་ལ་མྱུ་གུ་སྐྱེའོ་ཞེས་འཕགས་པ་སཱ་ལུ་ལྗང་པའི་མདོ་ལས་སྲང་གི་དཔེ་འདི་ཉེ་བར་བཀོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཉེ་བར་བཀོད་པ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི། དེ་གཞན་ལས་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཞིང། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཅིག་ཅར་དུ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་མ་བརྟགས་པར་གྲུབ་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ས་བོན་ཞིག་དང་མ་ཞིག་ལས། །མྱུ་གུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ། །ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི། །སྒྱུ་མ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་གསུངས། །ཞེས་བཤད་དོ། ། 

If one then asks: ‘But isn’t the example of the balance scale presented in the noble Rice Seedling Sutra, where it says, “In the way that the arms of a pair of scales ascend and descend simultaneously, the sprout is produced just as the seed ceases.”?’90 Yes, that is certainly presented there, but not in order to indicate production from other, nor in order to indicate production of inherent characteristics. Why then? It was done in order to clarify how instantaneous dependent arising is like an illusion when left unexamined. As has been explained:

Since sprouts do not originate
From destruction or non-destruction of seeds,
You stated that any production
Is like the appearance of illusions.91

 
 
 
འདིར་སྨྲས་པ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་ཅིག་ཅར་བ་ཉིད་མེད་པས་གཞན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མི་རིགས་ན། གང་དུ་ཅིག་ཅར་བ་ཉིད་ཡོད་པ་དེར་གཞན་ཉིད་ཡོད་པས་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཚོར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །མིག་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་དུས་མཉམ་ཁོ་ནར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་སེམས་ཀྱང་དུས་མཉམ་ཁོ་ནར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ། ། 

To this it may be said: ‘Since seed and sprout are not simultaneous and therefore cannot be other, making production nonsensical, production should then be possible when we have simultaneity since there is then otherness, as is the case with eye consciousness and sensations and so forth that are simultaneous with it. Just as the simultaneous occurrence of eye, form and so on, and sensations and so on, produce a coinciding eye consciousness, the eye and so on, and the mind are also the very conditions for the coinciding sensations and so forth.’

 
གལ་ཏེ་མིག་གི་བློ་ལ་རང་གི་སྐྱེ་བྱེད་དུས་གཅིག་པ། །
མིག་ལ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་ལས། །
གཞན་ཉིད་ཡོད་ན་ཡོད་ལ་འབྱུང་བས་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། །
ཅི་སྟེ་དེ་མེད་ཅེ་ན་འདི་ལ་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། 
Were eye-mentation separate from what’s making it,
Like co-occurring eyes, perceptions and so forth,
What purpose would production serve for what exists?
The problems faced if it does not have been explained. (6.20) 
དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
གལ་ཏེ་མིག་གི་བློ་ལ་རང་གི་སྐྱེད་བྱེད་དུས་གཅིག་པ། །
མིག་ལ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་ལས། །
གཞན་ཉིད་ཡོད་ན་ཡོད་ལ་འབྱུང་བས་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། །
ཅི་སྟེ་དེ་མེད་ཅེ་ན་འདི་ལ་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །
གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དུས་མཉམ་པ་རྣམས་མིག་གི་བློ་དེ་ལྟར་བའི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་འདོད་ན་དེའི་ཚེ་ཡོད་པ་ནི་དེ་ལ་ལྟོས་པའི་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལ་འབྱུང་བས་དགོས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་འདོད་ནས་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་མི་ལེན་ན་ནི། དེའི་ཚེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་བློ་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་པ་ཁོ་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གཞན་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ན་གཞན་ཉིད་སྲིད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་ལ་དེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་མི་སྲིད་ཅིང། སྐྱེ་བ་སྲིད་ཀྱང་གཞན་ཉིད་མི་སྲིད་པ་དེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ཡང་མི་སྲིད་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་སྟོང་པས། སོང་སོང་ནས་སྒྲ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ལུས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྟོགས་པ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ། ། 

That is not the case. Why?

Were eye-mentation separate from what’s making it,
Like co-occurring eyes, perceptions and so forth,
What purpose would production serve for what exists?
The problems faced if it does not have been explained. (6.20)

If you claim that eyes and so forth, and the simultaneous perceptions and so forth, are the very conditions for such an eye consciousness, then being existent at that time it would be an ‘other’ relying on them, but for something existent to be produced serves no purpose at all, hence it would not be produced. Then, if wishing to avoid its non-production, you do not accept that it is existing, saying, ‘At the time in question there is no otherness of the eye and so forth in relation to the non-existent consciousness,’ the faults of such a position have already been explained. Therefore, if you claim such other-production, even if otherness was a possibility, production would be impossible, and since that is impossible both are impossible. Even if production was possible, otherness would be impossible, and since that is impossible both are impossible. Hence, external objects do not exist in any way whatsoever, and with the emptiness of external objects one is left with nothing but mere words, which shows that this way of understanding it is unacceptable.

 
སྐྱེད་པར་འབྱེད་པ་བསྐྱེད་བྱ་གཞན་སྐྱེད་པ་དེ་རྒྱུ་ཡིན་ན། །
ཡོད་པའམ་འོན་ཏེ་མེད་དང་གཉི་ག་གཉིས་བྲལ་ཞིག་སྐྱེད་གྲང་། །
ཡོད་ན་སྐྱེད་བྱེད་ཅི་དགོས་མེད་ལའང་དེས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ། །
གཉིས་ཉིད་ལ་དེས་ཅི་བྱ་གཉིས་དང་བྲལ་ལའང་དེས་ཅི་བྱ། ། 
If separate things are made by a productive cause,
Do they exist or not? Both? Neither of these two?
Why need producing if they do? What’s done if not?
What’s done if both? What’s done if neither of the two? (6.21) 
ད་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ལས་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པའི་དུས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་བསྐྱེད་བྱ་གཞན་བསྐྱེད་པ་དེ་རྒྱུ་ཡིན་ན། །
ཡོད་པ་འམ་འོན་ཏེ་མེད་དང་གཉི་གའི་གཉིས་བྲལ་ཞིག་བསྐྱེད་གྲང། །
ཡོད་ན་སྐྱེད་བྱེད་ཅི་དགོས་མེད་ལའང་དེས་ནི་ཅི་ཞིག་བྱ། །
གཉིས་ཉིད་ལ་དེས་ཅི་བྱ་གཉིས་དང་བྲལ་ལའང་དེས་ཅི་བྱ། །
ཞེས་བྱ་བ་ནི། རེ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་བསྐྱེད་བྱ་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱེད་བྱེད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་སླར་ཡོད་སྐྱེ་བར་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྐྱེན་དག་གིས་དགོས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལ་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། བོང་བུའི་རྭ་ལྟར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། འབྲས་བུ་ཡོད་པར་གང་འདོད་དང། །འབྲས་བུ་མེད་པར་གང་འདོད་ལ། །ཁྱིམ་གྱི་དོན་དུ་ཀ་བ་སོགས། །བརྒྱན་པའི་དོན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་དོ། །དབུ་མ་ལས་ཀྱང། འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །རྒྱུས་ནི་ཅི་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད། །འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །རྒྱུས་ནི་ཅི་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད། །སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །རྒྱུ་ཉིད་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་ཉིད་འཐད་པ་ཡོད་མིན་ན། །འབྲས་བུ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

Now, to explain how from among cause and effect there is no time when there is reliance on a cause, it was said:

If separate things are made by a productive cause,
Do they exist or not? Both? Neither of these two?
Why need producing if they do? What’s done if not?
What’s done if both? What’s done if neither of the two? (6.21)

A producing cause is not the producer of an existent product, because of the faults that have already been explained in such statements as, ‘That the produced is produced once more is senseless;’ there would not then be the slightest purpose to it having conditions. When the produced does not exist, what would the producers do? It is just as non-existent as the horns of a donkey. As stated:

For you who assert the existence of results,
And you who assert their non-existence,92
There would be no point in embellishing
Your house with pillars and such.93

And from the Middle Way Treatise:

If a result has an intrinsic essence,
How can a cause produce it?
If a result does not have an intrinsic essence,
How can a cause produce it?

If there is no production,
Causation becomes unfeasible.
If causation is unfeasible,
What becomes of the result?94

 
 
 
གཉིས་ཉིད་ཡིན་པར་དེ་ལ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། བཤད་ཟིན་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་གཉིས་ཉིད་ཡིན་ཞིང་གཉིས་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ནི་གཉིས་ཉིད་དོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཅན་ཉིད་ནི་དུས་གཅིག་གི་ཚེ་གཅིག་ལ་སྲིད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས། དེའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་བཅོས་ལས། །མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་པོ་དང། །དངོས་མེད་གཉིས་ཀར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །དེ་གཉིས་གཅིག་ལ་ཡོད་མིན་ཏེ། །སྣང་བ་དང་ནི་མུན་པ་བཞིན། །ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ། བྱེད་པ་པོར་གྱུར་མ་གྱུར་དང། །གྱུར་མ་གྱུར་དེ་མི་བྱེད་དོ། །ཡིན་དང་མ་ཡིན་གྱུར་ཅིག་ལ། །ཕན་ཚུན་འགལ་བས་ག་ལ་ཞིག །ཅེས་གསུངས་སོ། ། 

For that which is both, what would conditions do for it? The faults that follow from this are those that have already been explained. A dual entity is both, and when it is both it is in fact two. But since having an essence of existence and non-existent in one thing at the same time is impossible, something having that sort of nature cannot occur. And since it cannot occur, what could producing conditions do for it? As the Treatise states:

How can nirvāṇa be both
An existent and a non-existent?
These two cannot coexist,
Just like light and darkness.95

Likewise,

What both is and is not an agent
Cannot make what both is and is not.
Since they are mutually exclusive,
How could one thing both be and not be?96

 
 
 
གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་གཉིས་ཀ་དང་བྲལ་བ་དེ་ལ་ཡང་རྐྱེན་དེ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་མི་སྲིད་ན་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་དེ་དག་བཀག་པས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་གཉི་ག་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཚེ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་པ། །མྱ་ངན་འདས་པར་གང་སྟོན་པ། །དངོས་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་དག །གྲུབ་ན་དེ་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

If a result could be neither existent nor non-existent, what would be the function of conditions in relation to something which is neither, since a result that defies both existence and non-existence cannot exist? When both existence and non-existence are impossible, to refute them by saying neither existent nor non-existent doesn’t make the slightest difference. When neither are established, to have what is neither existent nor non-existent is impossible. As stated:

Nirvāṇa is taught to be neither
An existent nor a non-existent.
If non-existents and existents were established,
This would be established.97

 
གང་གིས་རང་ལྷ་ལ་གནས་འཇིག་རྟེན་ཚད་མར་འདོད་པས་ན། །
འདིར་ནི་རིགས་པ་སྨྲས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་ཀོ་ཅི་ཞིག་བྱ། །
གཞན་ལས་གཞན་འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་རྟོགས་འགྱུར་ཏེ། །
དེས་ན་གཞན་ལས་སྐྱེ་ཡོད་འདིར་ནི་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་དགོས། ། 
‘What is the point of all these reasoned arguments
When it’s the normal view the world gives credence to.
The world indeed agrees things come from other things,
Which means other-production – what is there to prove?’ (6.22) 
གལ་ཏེ་སྐྱེ་བར་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རིགས་པ་གང་དང་གང་སྨྲས་པ་དེ་དང་དེ་ནི་བུད་ཤིང་སྐམ་པོ་མར་གྱིས་བྲན་པ་ལྟར། ཁྱོད་ཀྱི་བློའི་མེས་མ་ལུས་པར་བསྲེགས་པས། ཁྱོད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མེས་སྤོར་བ་ལྷུར་བྱེད་པའི་རིགས་པའི་བུད་ཤིང་བསྐུལ་བས་ཆོག་གོ། །གལ་ཏེ་རིགས་པ་ཉེ་བར་མ་བསྟན་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དོན་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས། གྲུབ་པ་དེར་ནི་རིགས་པས་ཅི་ཡང་བྱ་བས་མེད་དེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐོང་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ།
གང་གིས་རང་ལྟ་ལ་གནས་འཇིག་རྟེན་ཚད་མར་འདོད་པས་ན། །
འདིར་ནི་རིགས་པ་སྨྲས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་ཀོ་ཅི་ཞིག་བྱ། །
གཞན་ལས་གཞན་འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་རྟོགས་འགྱུར་ཏེ། །
དེས་ན་གཞན་ལས་སྐྱེ་ཡོད་འདིར་ནི་རིགས་པས་ཅི་ཞིག་དགོས། །
འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་རང་གི་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་གནས་པ་ན་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བར་ལྟ་བ་ཡང་ཡིན་ལ། །རིགས་པ་ཉེས་པར་འགོད་པ་ཡང་དངོས་པོ་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ལ་ནི་འོས་ཀྱི་མངོན་སུམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཐད་པ་མེད་པར་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེ་ན། 

If they say, ’Since any sort of reasoning we put forth in order to establish production is completely incinerated by the fire of your intellect, like firewood soaked in oil, we will no longer encourage the blazing fire of your intelligence with any more logical fuel. You may ask, “Will not your theory fail without backing it up with logical reasoning?” It will not. This is something established from the point of view of the world, hence there is no use at all for reasoning, since worldly perception is very powerful.’

‘What is the point of all these reasoned arguments
When it’s the normal view the world gives credence to.
The world indeed agrees things come from other things,
Which means other-production – what is there to prove?’ (6.22)

‘When all worldly people maintain a certain view, that is something very influential, and it is certainly other-production that is this view. When reasoning finds faults with something, it is only relevant when it comes to what is not directly perceived, and not what is within the scope of direct perception. Therefore, even though it is not reasonable, things are still produced from other.’

 
དངོས་ཀུན་ཡང་དག་བརྫུན་པ་(6)མཐོང་བ་ཡིས། །
དངོས་རྙེད་ངོ་བོ་གཉིས་ནི་འཛིན་པར་འགྱུར། །
ཡང་དག་མཐོང་ཡུལ་གང་དེ་དེ་ཉིད་དེ། །
མཐོང་བ་བརྫུན་པ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པར་གསུངས། ། 
The things perceived may either be correct or false.
As such all things convey a dual character.
Correctly seen, the object is reality;
As taught, the truth is relative when falsely seen. (6.23) 
གང་ཞིག་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མ་རྟོགས་ཤིང་ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བར་དངོས་པོའི་བག་ཆགས་གཞག་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ། དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཛའ་བོ་དང་བྲལ་བར་ཐོས་པ་མི་བཟོད་པས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་པའི་རྡོལ་ཐབས་ལ་བརྟེན་པ་འདི་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱུང་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བ་མ་བཤད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པའི་བླ་རྡོལ་ལས་བཟློག་པར་མི་ནུས་པས། འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པའི་ཡུལ་ཁྱད་པར་ཅན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རེ་ཞིག་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པ།
དངོས་ཀུན་ཡང་དག་བརྫུན་པ་མཐོང་བ་ཡིས། །
དངོས་རྙེད་ངོ་བོ་གཉིས་ནི་འཛིན་པར་འགྱུར། །
ཡང་དག་མཐོང་ཡུལ་གང་ཡིན་དེ་ཉིད་དེ། །
མཐོང་བ་བརྫུན་པ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པར་གསུངས། །
འདི་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཁྱེན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས། འདུ་བྱེད་དང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཉེ་བར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའོ། །དེ་ལ་དོན་དམ་པ་ནི་ཡང་དག་པར་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གི་ངོ་བོ་རྙེད་པ་ཡིན་གྱི། རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་ངོ་བོ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་ལིང་ཐོག་གིས་བློའི་མིག་མ་ལུས་པར་ཁེབས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བ་བརྫུན་པའི་སྟོབས་ལས་བདག་གི་ཡོད་པ་རྙེད་པ་ཡིན་ཏེ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་དུ་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་དེ་གཉིས་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །རང་བཞིན་དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་མཐོང་བ་ཡང་དག་པའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་བཤད་པར་བྱའོ། །མཐོང་བ་བརྫུན་པའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། ། 

Those who lack an unmistaken realisation of the sense of the treatise, and are faced with the maturation of habitual tendencies for real existence developed since beginningless cyclic existence, cannot bear to hear about what separates them from their cherished fixation for existence, and therefore resort to nonsense about how the world will invalidate this. Since one cannot counteract their ravings about worldly invalidation without explaining to them the many and vast ways of origination in the world, an explanation is at this point given about the principles of the two truths, in order to clarify the particular cases of worldly invalidation:

The things perceived may either be correct or false.
As such all things convey a dual character.
Correctly seen, the object is reality;
As taught, the truth is relative when falsely seen. (6.23)

In this context, the illustrious buddhas knowing unmistakenly the reality of the two truths taught that all external and internal existent things – compounded phenomena, sprouts and so forth – have a dual nature, namely the relative (saṃvṛti) and the ultimate (paramārtha). The ultimate is the actual nature accessible in the domain of superior wisdom for those with genuine vision, but which is not something established in and of itself – this is one nature. The other is the independent existence perceived owing to the false perception of ordinary beings whose mind’s eye is completely covered by the blurring cataracts of ignorance. The objects that the infantile perceive in this manner are not intrinsically established. All existent things are thereby perceived with these two natures. And with respect to these two natures, that which is the object of genuine seeing is the actual reality, which is the meaning of the term ultimate truth. Its nature will be further explained. That which is the object of false seeing is the relative truth.

 
མཐོང་བ་བརྫུན་པའང་རྣམ་པ་གཉིས་འདོད་དེ། །
དབང་པོ་གསལ་དང་དབང་པོ་སྐྱོན་ལྡན་ནོ། །
སྐྱོན་ལྡན་དབང་(7)ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི། །
དབང་པོ་ལེགས་གྱུར་ཤེས་ལྟོས་ལོག་པར་འདོད། ། 
As faculties may function well or be at fault,
One further reckons two types of the falsely seen.
Compared to knowledge stemming from sound faculties,
What’s known through faulty faculties is held as false. (6.24) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་ནས། མཐོང་བ་བརྫུན་པ་རྣམས་ལ་མཐོང་བ་ཡང་དག་པ་དང་བརྫུན་པ་ཉིད་ལས་གཉིས་ཉིད་ཡོད་པས་དེས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་དང། ཤེས་པ་གཉིས་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
མཐོང་བ་བརྫུན་པའང་རྣམ་པ་གཉིས་འདོད་དེ།
དབང་པོ་གསལ་དང་དབང་པོ་སྐྱོན་ལྡན་ནོ། །
སྐྱོན་ལྡན་དབང་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི། །
དབང་པོ་ལེགས་གྱུར་ཤེས་ལྟོས་ལོག་པར་འདོད། །
དེ་ལ་དབང་པོ་གསལ་བ་ཅན་ནི་རབ་རིབ་དང་བྲལ་ཞིང་མིག་སེར་ལ་སོགས་པས་ཉམས་པར་མ་བྱས་པ་དང། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཛིན་པ་རྣམས་སོ། །སྐྱོན་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཅན་རྣམས་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་ལེགས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྱོན་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལོག་པར་ཤེས་པར་འདོད་དོ། ། 

Then, having in this way presented the principle of two truths, to now demonstrate that in relation to those who see falsely there are two ways of seeing, genuine and false, and hence also a duality in relation to the object and consciousness when perceiving, it was said:

As faculties may function well or be at fault,
One further reckons two types of the falsely seen.
Compared to knowledge stemming from sound faculties,
What’s known through faulty faculties is held as false. (6.24)

Those with clear faculties, free of cataracts and unimpaired by jaundice and so forth, unmistakenly apprehend external objects the way they are. The opposite is the case for those with impaired faculties. Compared to the understanding of those with sound faculties, the understanding of those with impaired faculties is considered mistaken.

 
གནོད་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་དྲུག་རྣམས་ཀྱིས། །
གཟུང་བ་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱིས་རྟོགས་ཏེ། །
འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་བདེན་ཡིན་ལྷག་མ་ནི། །
འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་ལོག་པར་རྣམ་པར་བཞག ། 
Perceptions of the world that happens when
Six faculties have not been compromised
Are true within the world, the rest are all
Considered false according to the world. (6.25) 
ཇི་ལྟར་འདི་དག་གི་ཤེས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཡུལ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གནོད་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་དྲུག་རྣམས་ཀྱིས། །
བཟུང་བ་གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་གྱིས་རྟོགས་ཏེ། །
འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་བདེན་ཡིན་ལྷག་མ་ནི། །
འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་ལོག་པར་རྣམ་པར་གཞག །
དེ་ལ་རབ་རིབ་དང་མིག་སེར་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ད་དུ་ར་ཟོས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་ལ་གནོད་པའི་རྐྱན་ནང་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཏིལ་མར་དང་ཆུ་དང་མེ་ལོང་དང་བྲག་ཕུག་ལ་སོགས་པ་ནས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཡུལ་དང་དུས་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་ལ་གནོད་པའི་རྐྱེན་ཕྱི་རོལ་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་དབང་པོ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནང་ན་ཡོད་པ་དག་མེད་པར། གཟུགས་བརྙན་དང་བྲག་ཅ་དང་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་འཁྲུལ་མཁན་ལ་སོགས་པར་རབ་ཏུ་སྦྱར་བའི་སྔགས་དང་སྨན་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་བྱས་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་སོགས་པ་དག་དང། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལྟར་སྣང་བ་དག་སྟེ། རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་དབང་པོ་ལ་གནོད་པའི་རྐྱེན་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་མེད་པར་དབང་པོ་དྲུག་ཅར་གྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་རྟོགས་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལས་བདེན་པ་ཡིན་གྱི་འཕགས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་དབང་པོ་རྣམས་ལ་གནོད་པ་ཡོད་པ་ན་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྣང་བ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་ལོག་པ་ཡིན་ནོ། ། 

In order to illustrate that, ‘Just as their understanding may be of two types, either mistaken or unmistaken, the same is the case with objects,’ it was explained:

Perceptions of the world that happens when
Six faculties have not been compromised
Are true within the world, the rest are all
Considered false according to the world. (6.25)

Internal conditions that impair the faculties are such things as cataracts, jaundice and so on, and ingesting datura and the like. External conditions that distort the faculties are oil, water and mirrors, sounds and so on made inside a cave and the like, and sunlight under particular conditions of location or time, and so on. These impair the faculties without being internal, causing perceptions such as reflections, echoes and mirages of water. Magical formulas, potions and so on, employed for instance by illusionists, should likewise be included within this category. What impairs the mind are these things, as well as mistaken philosophical systems and so on, and apparently sound inferences. These are explained in terms of the principles of dreams and so on. Therefore, the understanding that the world gains through the sixfold faculties, when none of the mentioned conditions impairing one’s faculties are present, is considered true from the worldly perspective, but not for a noble one. Reflections and so forth, appearing with the nature of objects when the faculties are compromised in a certain way, are mistaken from the worldly point of view.

 
(205b1)མི་ཤེས་གཉིད་ཀྱིས་རབ་བསྐྱོད་མུ་སྟེགས་ཅན། །
རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཇི་བཞིན་བརྟགས་པ་དང་། །
སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་སོགས་ལ་བརྟགས་པ་གང་། །
དེ་དག་འཇིག་རྟེན་ལས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཉིད། ། 
Ideas diverse misguided thinkers have made up
When tossed around within the sleep of ignorance,
And notions from illusions, mirages and such,
Not even worldly folk will think that these are real. (6.26) 
ད་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
མི་ཤེས་གཉིད་ཀྱིས་རབ་བསྐྱོད་མུ་སྟེགས་ཅན། །
རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཇི་བཞིན་བརྟགས་པ་དང། །
སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་སོགས་ལ་བརྟགས་པ་གང། །
དེ་དག་འཇིག་རྟེན་ལས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཉིད། །
མུ་སྟེགས་ཅན་འདི་དག་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པས་སྐྱེ་བོ་མ་བྱང་བ་གནག་རྫི་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཡན་ཅད་ལ་གྲགས་པའི་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡང་དག་པར་ངེས་པར་མ་བཟུང་བར། ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་འགྲོ་བར་འདོད་པས་ཤིང་ལ་འཛེགས་པས་ཡལ་ག་སྔ་མ་བཏང་ནས་ཡལ་ག་ཕྱི་མ་མ་བཟུང་བ་ལྟར་ལྷུང་བ་ཆེན་པོས་ལྟ་བ་ངན་པའི་རིའི་སུལ་དག་ཏུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཞིང། བདེན་པ་གཉིས་མཐོང་བ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གིས་གང་བརྟགས་པ་ཡོན་ཏན་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། ། 

To provide some examples to illustrate the sense of what has just been explained, it was said:

Ideas diverse misguided thinkers have made up
When tossed around within the sleep of ignorance,
And notions from illusions, mirages and such,
Not even worldly folk will think that these are real. (6.26)

The misguided (tīrthika), in their quest to reach the actual reality, fail to properly and unmistakenly comprehend the way of production, cessation and so on of entities well-known even to such uneducated individuals as cowherds, women and so forth. Their search for perfection resembles letting go of the lower branch before having taken hold of the higher branch when climbing a tree: their grave mistakes will send them plummeting into the ravine of faulty views. Not seeing the two truths they fail to reach their goal. Thus, the three properties (guṇa)98 and so on that they conceive of do not exist even in the worldly relative sense.

 
མིག་ནི་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་དམིགས་པ་ཡིས། །
རབ་རིབ་མེད་ཤེས་ལ་གནོད་(2)མིན་ཇི་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དྲི་མེད་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པའི་བློས། །
དྲི་མེད་བློ་ལ་གནོད་པ་ཡོད་མ་ཡིན། ། 
Perceptions of the ones impaired by eye disease
Cannot invalidate what’s known by healthy ones.
Just so, a mind which lacks the wisdom beyond taint
Cannot invalidate a flawless intellect. (6.27) 
དེའི་ཕྱིར་འདིར།
མིག་ནི་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་དམིགས་པ་ཡིས། །
རབ་རིབ་མེད་ཤེས་ལ་གནོད་མིན་ཇི་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དྲི་མེད་ཡེ་ཤེས་སྤངས་པའི་བློས། །
དྲི་མེད་བློ་ལ་གནོད་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །
གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་དགག་པ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་གནས་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟིགས་པ་ཁས་བླངས་ནས་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་བ་དགག་པ་འདི་ཁྱད་པར་དུ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་རབ་རིབ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐྲ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ལ་དམིགས་པས་རབ་རིབ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ལ་མི་གནོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་བྲལ་བ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པས་ཀྱང་གཟིགས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་གནོད་པ་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡུལ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཕ་རོལ་པོ་ནི་དམ་པ་དག་གིས་བཞད་གད་དུ་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཡིན་པ་དང། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

This being the case:

Perceptions of the ones impaired by eye disease
Cannot invalidate what’s known by healthy ones.
Just so, a mind which lacks the wisdom beyond taint
Cannot invalidate a flawless intellect. (6.27)

The refutation of other-production demonstrated here is not a mere worldly viewpoint. What then? It is the accepted vision of noble ones. This refutation of production being extraordinary, just as an undistorted apprehension cannot be invalidated by someone with cataracts disease who perceives hair-strands and the like, undefiled vision cannot be invalidated by the understanding of ordinary beings lacking undefiled wisdom, and worldly ones cannot therefore invalidate that which falls within this sort of domain. They are truly laughable opponents for a noble one. We therefore have two truths, and by distinguishing between a relative and an ultimate, entities are said to have a dual essence.

 
གཏི་མུག་རང་བཞིན་སྒྲིབ་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་སྟེ། །
དེས་གང་བཅོས་མ་བདེན་པར་སྣང་དེ་ནི། །
ཀུན་རྫོབ་བདེན་ཞེས་ཐུབ་པ་དེས་གསུངས་ཏེ། །
བཅོས་མར་གྱུར་པའི་དངོས་ནི་(3)ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། ། 
It’s relative, delusion, when the real is masked.
Regarding as the truth what is in fact contrived
Is relative truth, this is what the sage expressed –
And that which is contrived is simply relative. (6.28) 
དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གཏི་མུག་རང་བཞིན་སྒྲིབ་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་སྟེ། །
དེས་གང་བཅོས་མ་བདེན་པར་སྣང་དེ་ནི། །
ཀུན་རྫོབ་བདེན་ཞེས་ཐུབ་པ་དེས་གསུངས་ཏེ། །
བཅོས་མར་གྱུར་པའི་དངོས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ། །
དེ་ལ་འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་དངོས་པོ་ལྟ་བ་ལ་རྨོངས་པར་བྱེད་པས་ན་གཏི་མུག་སྟེ། མ་རིག་པ་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་རང་བཞིན་མཐོང་བ་ལ་སྒྲིབ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། །ཀུན་རྫོབ་དེས་གང་ཞིག་བདེན་པར་སྣང་ཞིང་རང་བཞིན་མེད་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་དུ་སོ་སོར་སྣང་བ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བདེན་པས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ནི་བཅོས་མ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་ངོ། །བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་གཟུགས་བརྙན་དང་བྲག་ཅ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་བརྫུན་ཡང་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་སྣང་ལ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་དང་སེམས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་བདེན་པར་སྣང་སྟེ། རང་བཞིན་ནི་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྣང་ངོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་གང་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་བརྫུན་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། 

In order to describe the worldly relative truth, it was said:

It’s relative, delusion, when the real is masked.
Regarding as the truth what is in fact contrived
Is relative truth, this is what the sage expressed –
And that which is contrived is simply relative. (6.28)

As it obscures sentient beings’ ability to see things for what they are, it is confusion; and this condition of ignorance superimposing non-factual inherent characteristics to things, concealing the perception of the actual, is the relative (saṃvṛti). This relative causes things to be experienced as real, and that which lacks inherent nature is seen as inherently distinct. As this is relatively true for the mistaken world, it is the worldly relative truth. It is contrived interdependence.

Certain dependently arisen things, like reflections, echoes and so forth, appear as false also to the ignorant, while certain things like blueness and the like, and such things as material form, mind and feelings, appear as true. The actual does not appear in any way whatsoever to the ignorant. The latter, as well those things that also relatively are false, are therefore not the relative truth. As such, the relative truth is a principle relevant as long as one has the afflicted ignorance involved in the links of existence.

 
 
 
དེ་ལ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉོན་མོངས་བ་ཅན་གྱིས་གཟིགས་པ་སྤངས་པ། འདུ་བྱེད་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་འདྲ་བར་གཟིགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་བཅོས་མའི་རང་བཞིན་གྱི་བདེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པར་མངོན་པར་རློམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ནི་སླུ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ལ་ནི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་མ་རིག་པ་ཙམ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། སྣང་བ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་སྣང་གི། །སྣང་བ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མངའ་བ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཕྱིར། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་བ་གཏན་ལོག་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འཕགས་པ་སྣང་བ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་ཡིན་ལ། དེའི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ནི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ཞིང། དེ་ཡང་སླུ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་སླུ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

The hearers, solitary buddhas and bodhisattvas have relinquished afflicted vision, and not entertaining assumptions about truth they experience conditioned things as similar to reflections and such, contrived in nature but not real. For the immature these things are deceptive, while for the others they are dependently originated, like illusions and so forth, and therefore merely relative. Since they relate to this with only cognitively obscured ignorance, it does appear to noble ones in the appearance-associated domain, but not while in the appearance-free domain. Buddhas have fully and perfectly realised phenomena in all their aspects, and it is therefore held that they have arrested the movement of mind and mental factors for good. The Illustrious One thus taught that there is the relative truth and the merely relative.
What is ultimate for ordinary beings is merely relative in the appearance-associated domain of noble ones, while the ultimate for the latter is its emptiness-nature. The buddhas’ ultimate is the very nature itself. As this is undeceiving it is the ultimate truth, and something they have a direct personal experience with. Since the relative truth is deceptive it is not an ultimate truth.

 
རབ་རིབ་མཐུ་ཡིས་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པའི། །
ངོ་བོ་ལོག་པ་གང་ཞིག་རྣམ་བརྟགས་པ། །
དེ་ཉིད་བདག་ཉིད་གང་དུ་མིག་དག་པས། །
མཐོང་དེ་དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་འདིར་ཤེས་ཀྱིས། ། 
That faulty image one presumes – those falling hairs
Which come when one is suffering from an eye disease –
Is seen for what it is by one with proper sight;
At present we may thus deduce reality. (6.29) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་བསྟན་ནས། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པར་འདོད་པས་དེ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དངོས་སུ་བསྟན་པར་མི་ནུས་པས། ཉན་པར་འདོད་པ་སེམས་ལ་རང་གིས་མྱོང་བ་ཉིད་དུ་དེའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་བཤད་པ།
རབ་རིབ་མཐུ་ཡིས་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པའི། །
ངོ་བོ་ལོག་པ་གང་ཞིག་རྣམ་བརྟགས་པ། །
དེ་ཉིད་བདག་ཉིད་གང་དུ་མིག་དག་པས། །
མཐོང་དེ་དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་འདིར་ཤེས་གྱིས། །
རབ་རིབ་ཀྱི་མཐུས་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་རང་གི་ལག་ན་ཐོགས་པའི་བསེ་རུ་ལ་སོགས་སྣོད་ཀྱི་ནང་ན་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བཞིན་པར་མཐོང་བ་དེས་བསལ་པར་འདོད་ནས་སྣོད་དེ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྒྲེ་ཟློག་བྱེད་པའི་ཚེགས་ཐོབ་པར་རིག་སྟེ། འདི་ཅི་བྱེད་པ་ཞིག་སྙམ་ནས་རབ་རིབ་མེད་པས་དེའི་གན་དུ་ཕྱིན་ནས་སྐྲ་ཤད་ལ་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་དེར་མིག་གཏད་ཀྱང་སྐྲ་ཤད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་དམིགས་ཤིང། སྐྲ་ཤད་དེའི་རྟེན་ཅན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་སྐྲ་ཤད་དང་སྐྲ་ཤད་མ་ཡིན་པ་དང་མཐོན་ཀ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དག་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གང་གི་ཚེ་རབ་རིབ་ཅན་རབ་རིབ་མེད་པ་ལ་སྐྲ་ཤད་མཐོང་ངོ་ཞེས་རང་གིས་བསམ་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བསལ་བར་འདོད་པས་རབ་རིབ་ཅན་གྱི་དམིགས་པའི་ངོར་བྱས་ནས་འདི་ན་སྐྲ་ཤད་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགག་པ་ལྷུར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྨྲ་མོད་ཀྱི། སྨྲ་བ་པོ་འདི་ལ་དེ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྲ་ཤད་དག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་གང་ཞིག་རབ་རིབ་མེད་པས་མཐོང་བ་དེ་ཡིན་གྱི་ཅིག་ཤོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་གནོད་པ་བྱས་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་མཐོང་བ་དག་གིས་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཀུན་རྫོབ་པའོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་རབ་རིབ་ཅན་མ་ཡིན་པས་སྐྲ་ཤད་མཐོང་བའི་ཚུལ་དུ་རང་བཞིན་གང་གིས་གཟིགས་པ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། ། 

Having covered the relative truth, the ultimate truth should be described. That, however, is impossible to explicitly indicate because it is ineffable and not a knowable object. To elucidate its nature to those who are interested with something they are familiar with, an example is therefore employed:

That faulty image one presumes – those falling hairs
Which come when one is suffering from an eye disease –
Is seen for what it is by one with proper sight;
At present we may thus deduce reality. (6.29)

Witnessing how someone suffering from cataracts, through the influence of that ailment sees such things as accumulating strands of hair filling for instance the rhinoceros-bowl he is holding, and his struggle to get rid of them by repeatedly upending the bowl, the one without cataracts might wonder, ‘What is he doing?’ and approach him. And even though she directs her eyes to the area of the supposed hair she does not perceive any hairs, and will also not entertain concepts of particular attributes related to these hairs, such as being things or non-things, hairs or not, dark blue and so forth. So, when the cataract-ridden individual relates his thinking to the one without cataracts, saying, ‘I see hairs,’ the other will want to clear away these concepts. And although she will certainly reject the perspective of the one with cataracts, and say, ‘There are no hairs,’ she isn’t actually denying them. The healthy one sees the actual reality of the hair-strands; the other doesn’t.
Similarly, the nature of the aggregates, elements, sense fields and so forth perceived by those impaired by the cataracts of ignorance and unable to see the actual reality, is the relative nature of these things. But like the cataract-free individual looking at the hair-strands, when the illustrious buddhas who are free from the habitual patterns of ignorance view those very aggregates and so forth, they see their real nature, and this is their ultimate truth.

 
 
 
གལ་ཏེ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ནི་མཐོང་བ་མེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ་དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དེ་དག་གིས་གཟིགས་ཤེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་མ་གཟིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་གིས་གཟིགས་སོ་ཞེས་བརྗོད་ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་བདེན་པ་གཉིས་ལ་འཇུག་པ་ལས། ལྷའི་བུ་གལ་ཏེ་དོན་དམ་པར་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་ན་ནི། དེ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལྷའི་བུ་དོན་དམ་པར་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ། བྱེ་བྲག་མེད་པ། མ་སྐྱེས་པ། མ་འགགས་པ། སྨྲ་བར་བྱ་བ་དང། སྨྲ་བ་དང། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང། ཤེས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །ལྷའི་བུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་བར་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྫུན་ཏེ་སླུ་བའི་ཆོས་སོ། །ལྷའི་བུ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གིས་སྟོན་པ་དང། ཅི་སྟོན་པ་དང། གང་ལ་སྟོན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དོན་དམ་པར་རབ་ཏུ་མ་སྐྱེས་པའོ། །རབ་ཏུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རབ་ཏུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་བཤད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་དེའི་ཡུལ་ཅན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དང། རང་གི་དངོས་པོ་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང། བདེན་པ་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང། རྟག་པ་དང་ཆད་པ་དང། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང། གཙང་བ་དང་མི་གཙང་བ་དང། བདག་དང་བདག་མེད་པ་དང། སྟོང་བ་དང་མི་སྟོང་པ་དང། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་དང། གཅིག་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དང། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དག་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསམ་པ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ཚད་མ་ཡིན་གྱི་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 

‘But there couldn’t be any seeing of such a nature, could there? So how do they then see?’ Though that is true, it is said that, ‘It’s by not seeing it that they see.’ As indicated at length in the noble Accessing the Two Truths:

Devaputra. If ultimately the ultimate truth was a physical, verbal or mental object, it couldn’t be considered the ultimate truth; it would be the relative truth. Ultimately, Devaputra, the ultimate truth is beyond all conventions, undifferentiated, unproduced, unceasing, and beyond something expressed and an expressing, something known and a knowing. The ultimate truth, Devaputra, transcends being an object of the omniscient wisdom of those endowed with the most supreme of all aspects, and isn’t expressed by words such as ultimate truth. All phenomena are false; they are deceptive phenomena. The ultimate truth cannot be described, Devaputra. Why? No such phenomena as someone showing, something shown and someone shown to can appear ultimately. And non-apparent phenomena cannot explain non-apparent phenomena.99

Thus, distinctions such as objective entity and non-entity, own-entity and other-entity, truth and non-truth, durability and termination, permanence and impermanence, happiness and suffering, pure and impure, self and non-self, empty and non-empty, characteristics and characterised, oneness and difference, arising and ceasing and so forth cannot be found in the actual reality, because it has no observable nature. Only noble beings therefore have a valid consideration of actual reality – those who are not noble beings do not.

 
གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཚད་མ་ཡིན་ན་ནི། །
འཇིག་རྟེན་དེ་ཉིད་མཐོང་བས་(4)འཕགས་གཞན་གྱིས། །
ཅི་དགོས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། །
བླུན་པོ་ཚད་མར་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། ། 
If worldly standards were correct the world would see
Reality; what need for other noble ones?
Would there be reason to traverse the noble path?
It’s senseless that the standards of a fool are sound. (6.30) 
ཅི་སྟེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐོང་བ་ཡང་ཚད་མ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་ན་དེ་ལྟ་ཡིན་དང་།
གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཚད་མ་ཡིན་ན་ནི། །
འཇིག་རྟེན་དེ་ཉིད་མཐོང་བས་འཕགས་གཞན་གྱིས། །
ཅི་དགོས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། །
བླུན་པོ་ཚད་མར་རིགས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །
འཇིག་རྟེན་ཚད་མ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་པ་དང། དེ་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་སྤངས་པ་ཡིན་པར་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་ན། གང་གི་ཕྱིར་བླུན་པོ་ནི་ཚད་མར་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་གང་གི་ཡུལ་ཅན་གྱི་མི་ཤེས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་ལ་ཚད་མ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་བརྟགས་པ་ལ་དེ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ངེས་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་དང། ཐོས་བ་དང། བསམ་པ་དང། བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྒྲིམ་པ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་པར་ཡང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། 

If one insists that the world can invalidate it, and professes that the worldly perspective is a valid way of analysing actual reality, then:

If worldly standards were correct the world would see
Reality; what need for other noble ones?
Would there be reason to traverse the noble path?
It’s senseless that the standards of a fool are sound. (6.30)

If one were to accept that the worldly perspective is valid knowledge, and that the actual reality is seen by them, one would have to accept that they have relinquished ignorance, because a fool having valid knowledge is unreasonable. Someone who lacks understanding of a certain object is considered unreliable in relation to that thing, such as someone who lacks knowledge of how to examine precious stones. If the eyes and so forth could ascertain the actual reality, then endeavouring in moral discipline, learning, contemplation, meditation and so forth in order to actualise the noble path would be pointless. Hence this cannot be the case.

 
རྣམ་ཀུན་འཇིག་རྟེན་ཚད་མིན་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
དེ་ཉིད་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་གནོད་པ་མེད། །
འཇིག་རྟེན་དོན་ནི་འཇིག་རྟེན་གྲགས་ཉིད་ཀྱིས། །
(5)གལ་ཏེ་སེལ་ན་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་འགྱུར། ། 
Since worldly standards are not valid all the way,
The world cannot disprove what is reality.
But worldly objects are agreed on in the world,
So they’ll disprove you if you do reject these things. (6.31) 
དེའི་ཕྱིར།
རྣམ་ཀུན་འཇིག་རྟེན་ཚད་མིན་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
དེ་ཉིད་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་གནོད་པ་མེད། །
ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་འདི་ལས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཞིང། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཅི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ།
འཇིག་རྟེན་དོན་ནི་འཇིག་རྟེན་གྲགས་ཉིད་ཀྱིས། །
གལ་ཏེ་སེལ་ན་འཇིག་རྟེན་ཀྱིས་གནོད་འགྱུར། །
དཔེར་ན་ཁ་ཅིག་གིས་ངའི་རྫས་ཕྲོགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང། ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྒལ་ཞིང་བརྟགས་པ། རྫས་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན། དེས་བུམ་པའོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། བུམ་པ་ནི་རྫས་མ་ཡིན་ཏེ། གཞལ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་གྱི་བུམ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དེ་དེས་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་དོན་འཇིག་རྟེན་པའི་གྲགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་པར་འགྱུར་གྱི། གང་གི་ཚེ་འཕགས་པའི་གཟིགས་པ་ལ་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མཁས་པ་ཚད་མར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མཁས་པས་ཕྱོགས་འདིས་གཞན་ཡང་དཔྱད་པར་བྱའོ། ། 

Therefore,

Since worldly standards are not valid all the way,
The world cannot disprove what is reality.

As was explained above, at the level of actual reality the worldly perspective is in every respect invalid. Thus, when the context is actual reality, the worldly cannot invalidate it.What can the worldly perspective invalidate? To explain:

But worldly objects are agreed on in the world,
So they’ll disprove you if you do reject these things. (6.31)

For instance, if someone were to say, ‘Something of mine has been stolen,’ and another poses the question, ‘What thing was it?’, and they reply, ‘A vase,’ and the other refutes it, saying, ‘A vase is not a thing, because it is a cognitive object, like a dream-vase;’ denials of objects like this the world can invalidate, since there is worldly consensus about mundane things. But when it comes to the level of the noble ones’ vision and learned individuals making valid analyses, the worldly cannot invalidate these. Learned ones may apply this position also when examining other things.100

 
གང་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ས་བོན་ཙམ་བཏབ་ནས། །
བདག་གིས་བུ་འདི་སྐྱེད་ཅེས་སྨྲ་བྱེད་ཅིང་། །
ཤིང་ཡང་བཙུགས་སོ་སྙམ་དུ་རྟོག་དེས་ན། །
གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་འཇིག་རྟེན་ལས་ཀྱང་མེད། ། 
A worldly person may just sow a seed
But later say, ‘I have produced this child,’
Or else believe that he, ‘did plant this tree.’
No other-rising hence within the world. (6.32) 
དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པས་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཁས་བླངས་ནས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། ད་ནི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཡང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ལྟ་བ་ལ་གནས་ནས་ཀྱང་གཞན་ལས་སྐྱེས་པ་དགག་པར་འདོད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནོད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གང་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ས་བོན་ཙམ་བཏབ་ནས། །
བདག་གིས་བུ་འདི་བསྐྱེད་ཅེས་སྨྲ་བྱེད་ཅིང། །
ཤིང་ཡང་བཙུགས་སོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་དེས་ན། །
གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་འཇིག་རྟེན་ལས་ཀྱང་མེད། །
ཕོའི་དབང་པོས་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱས་པ་འགའ་ཞིག་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ན་བུ་འདི་བདག་གིས་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་རང་གི་ལུས་ལས་བཏོན་ནས་དེའི་མའི་ཁོང་དུ་འཛུད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་མི་གཙང་བ་ཙམ་ཞིག་གོ། །གང་གི་ཕྱིར་འདི་དེའི་རྒྱུ་བླུགས་ནས་རང་གི་བུ་གཏོན་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་དང་བུ་གཉིས་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འཇིག་རྟེན་དུ་གསལ་བར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་གང་ཟག་གཞན་ལྟར་དེ་ཡང་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ས་བོན་དང་ལྗོན་ཤིང་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 

With this, worldly invalidation has been avoided even if it was the case that worldly convention accepted other-production. However, since there is no other-production even from the worldly perspective, also when resorting to the worldly perspective one will not be able to invalidate the refutation of other-production using their view. To show this, it was said:

A worldly person may just sow a seed
But later say, ‘I have produced this child,’
Or else believe that he, ‘did plant this tree.’
No other-rising hence within the world. (6.32)

When it becomes evident that the child is male, a man will say, ‘I produced this boy.’ However, it is not as though a boy having those features is ejected from his body and put into the mother. There is merely an excretion in the form of a seed. But it is clearly the worldly opinion that, since it was due to his depositing the cause that a child then emerged, semen and child are not separate. If they were separate it would be as if they were distinct entities, and one wouldn’t then express it like that. The same may be applied to the seed and the tree.

 
གང་ཕྱིར་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལས་གཞན་(6)མིན། །
དེ་ཕྱིར་མྱུག་ཚེ་ས་བོན་ཞིག་པ་མེད། །
གང་ཕྱིར་གཅིག་ཉིད་ཡོད་མིན་དེ་ཕྱིར་ཡང་། །
མྱུག་ཚེ་ས་བོན་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་མི་བྱ། ། 
Because the sprout and seed are not distinct,
Seeds haven’t been destroyed when sprouts are there.
And since they neither are the very same,
We wouldn’t say the seeds exist with sprouts. (6.33) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་མེད་པར་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཡོན་ཏན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གང་ཕྱིར་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལས་གཞན་མིན། །
དེ་ཕྱིར་མྱུག་ཚེ་ས་བོན་ཞིག་པ་མེད། །
གང་ཕྱིར་གཅིག་ཉིད་ཡོད་མིན་དེ་ཕྱིར་ཡང། །
མྱུག་ཚེ་ས་བོན་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་མི་བྱ། །
གལ་ཏེ་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི། ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་མྱུ་གུ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་ས་བོན་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བ་མེན་ཡོད་པས་བ་ལང་ཤི་བར་གྱུར་ཀྱང་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡོད་པས་འཕགས་པ་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱུ་གུའི་རང་གི་བདག་ཉིད་ལྟར་ས་བོན་ཆད་པར་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཆད་པ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཉིད་མེད་པས་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མྱུ་གུ་མ་ཡིན་པས་ས་བོན་མི་འཇིག་ལ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་བཀག་པར་འགྱུར་རོ། ། 

Thus, to indicate the virtues of interdependence in terms of avoiding permanence and nihilism when explained in the above manner, it was said:

Because the sprout and seed are not distinct,
Seeds haven’t been destroyed when sprouts are there.
And since they neither are the very same,
We wouldn’t say the seeds exist with sprouts. (6.33)

If the sprout was other than the seed, the sprout’s presence would unequivocally mean that the seed was terminated – since the presence of wild oxen does not prevent dead cattle from ceasing to exist, and the presence of ordinary beings does nothing to the transcendence (nirvāṇa) of noble ones. But because they are not distinct, the identity of being a sprout does not terminate the seed, and in this way nihilism is avoided. And because they are not identical the very thing which is seed is not the sprout, and since this prevents imperishability, permanence is avoided.

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ། ས་བོན་ཡོད་ན་མྱུ་གུ་ཇི་བཞིན་ཏེ། །ས་བོན་གང་ཡིན་མྱུ་གུ་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ལས་གཞན་མིན་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ལྟར་རྟག་མིན་ཆད་མིན་ཆོས་ཉིད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ས་བོན་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ས་བོན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་མྱུ་གུ་ཡང་འབྱུང་བ་ནི་ས་བོན་ལས་གཞན་ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ས་བོན་གང་ཡིན་མྱུ་གུ་དེ་ཉིད་མིན། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ས་བོན་དེ་ཉིད་མྱུ་གུ་དེར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་ལས་གཞན་མིན་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་གཉི་གའི་ཕྱོགས་མི་སྲིད་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་ལས་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་ཕྱོགས་གཉིས་ཆར་ཡང་བཀག་པ་ན་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་གཉིས་ལ་རང་བཞིན་འགའ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། །དེ་གཉིས་གཅིག་པའམ་གཞན་པ་ཉིད་དུའང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཚེ་དེ་དག་ལ་རང་བཞིན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རྨི་ལམ་དུ་དམིགས་པའི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དག་ལྟར་གཅིག་པ་ཉིད་དམ་གཞན་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དོན་འདི་ཉིད། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མ་རིག་རྐྱེན་ཅན་ཏེ། །འདུ་བྱེད་དེ་དག་དེ་ཉིད་དུ་ཡོད་མིན། །འདུ་བྱེད་མ་རིག་པ་གཉིས་སྟོང་པ་སྟེ། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་གཡོ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །ཞེས་བྱ་བས་བཤད་པ། བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་། གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་འབྱུང་བ། །དེ་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ལས་གཞན་པའང་མ་ཡིན་པ། །དེ་ཕྱིར་རྟག་མིན་ཆད་པའང་མིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

As taught:

If seed exists, so does sprout;
But seed is not the sprout itself.
It is not other, it is not it – hence,
Dharmatā is neither permanence nor nihilism.101

If seed exists… means that, ‘When there is an existence of seed, then….’ If it is suggested that, ‘A sprout arising with the seed as its cause cannot really be different from the seed,’ it states here: But seed is not the sprout itself. If asking, ‘Doesn’t the seed turn into the sprout?’ Then we have the statement: It is not other, it is not it – …. Since both the positions of sameness and otherness are impossible, neither that it is distinct and nor that it is not distinct will be reasonable. Hence, with both options refuted, that the nature of things (dharmatā) is beyond permanence and nihilism becomes manifestly apparent.

The essential point to be understood here is this: If seed and sprout were endowed with any sense of inherent existence (svabhāva), they would have to be either the same or different. But when they have no such inherent existence, being just like seeds and sprouts appearing in a dream, how can there then be actual oneness or difference. This is the very sense of the following explanation:

Formations are the consequence of ignorance,
But those formations are not present in that itself
Formations and ignorance are empty
By nature, free from fluctuation.102

And as stated in the Treatise:

Whatever is dependently arisen from something
Is not then that exact same thing,
Nor is it other than it –
Hence, no permanence, no annihilation.103

 
གལ་ཏེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་བརྟེན་འགྱུར་ན། །
དེ་ལ་སྐུར་བས་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་ཕྱིར། །
སྟོང་ཉིད་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་རྒྱུར་(7)འགྱུར་ན། །
དེ་ནི་རིགས་མིན་དེ་ཕྱིར་དངོས་ཡོད་མིན། ། 
If things existed with their own identity,
Rejecting this would mean the ruin of these things,
And emptiness would be destroying entities.
This makes no sense, and therefore things do not exist. (6.34) 
ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་གྱིས་འགའ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་སོ། །དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ་ གལ་ཏེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་བརྟེན་གྱུར་ན། །
དེ་ལ་སྐུར་པས་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་ཕྱིར། །
སྟོང་ཉིད་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ན། །
དེ་ནི་རིགས་མིན་དེ་ཕྱིར་དངོས་ཡོད་མིན། །
གལ་ཏེ་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་རང་བཞིན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་གིས་བསྐྱེད་ན་ནི། དེ་གང་གི་ཚེ་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་འདིས་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་ཞིང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེའི་ཚེ་ངེས་པར་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ཐོ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ལ་སྐུར་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་དེ་ནི་རུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། ། 

That, ‘There is no inherent production whatsoever,’ is something one absolutely must accept. If it wasn’t so:

If things existed with their own identity,
Rejecting this would mean the ruin of these things,
And emptiness would be destroying entities.
This makes no sense, and therefore things do not exist. (6.34)

If things such as material form and sensation were produced from causes and conditions with inherent characteristics, with their own essence and nature, when the yogi then sees entities as empty of inherent nature and realises that all dharmas lack inherent nature, his realisation of emptiness would occur through a rejection of an inherent nature that was actually produced like that. Then, just as such things as hammers can cause the destruction of vases and so forth, this emptiness would discard the intrinsic nature of things, which would not be justified. Therefore, that things have inherent characteristics would never be acceptable.

 
 
 
ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོ་ལས། འོད་སྲུངས་གཞན་ཡང་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི། གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་སྟོང་པ་དང། གང་མཚན་མ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་མཚན་མ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་མཚན་མ་མེད་པ་དང། གང་སྨོན་པ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་སྨོན་པ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་སྨོན་པ་མེད་པ་དང། གང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་མངོན་བར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པ་དང། གང་མ་སྐྱེས་པས་ཆོས་རྣམས་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་དང། གང་མ་བྱུང་བས་ཆོས་རྣམས་མ་བྱུང་བར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་མ་བྱུང་བ་དང་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཞིག་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཁས་བླངས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལྟར་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་སེམས་པ་དེའི་ལྟར་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཡིན་གྱི། རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །བཞི་བརྒྱ་པ་ལས། སྟོང་མིན་སྟོང་ལྡན་མཐོང་མིན་ཏེ། །མྱང་འདས་བདག་གིར་གྱུར་ཅིག་ཅེས། །ལོག་ལྟས་མྱ་ངན་མི་འདའ་བར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། །ཞེས་བཤད་ལ། བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང། སྟོང་ཉིད་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ནི། །ངེས་པར་འབྱིན་པར་རྒྱལ་བས་གསུངས། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་དག་སྒྲུབ་ཏུ་མེད་པར་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

As taught at length in the noble Heap of Jewels Sutra:

Furthermore, Kāśyapa, the correct middle way approach to analysing dharmas is the following: It is not emptiness that makes dharmas empty; dharmas themselves are empty. It is not characterlessness that makes dharmas characterless; dharmas themselves are characterless. It is not aimlessness that makes dharmas aimless; dharmas themselves are aimless. It is not fabricationlessness that makes dharmas fabricationless; dharmas themselves are fabricationless. It is not productionlessness that makes dharmas productionless; dharmas themselves are productionless. It is not originationlessness that makes dharmas originationless; dharmas themselves are originationless.104

Some assert a dependent nature, and thinking that its contingent emptiness characterised by a lack of apprehender and apprehended can neither be expressed as same nor different – just as with impermanence and so forth – they are saying that, ‘It is only through emptiness itself that all things are empty, and not by their very nature.’105 As the Four Hundred Verses explains:

One cannot regard the non-empty as empty,
And then think, ‘I shall reach nirvana.’
Mistaken ideas do not lead to nirvana –
That is what the tathāgatas have declared.106

And, as the Treatise states:

The victorious ones spoke of emptiness
As the relinquishment of every view,
And stated that those who take emptiness
As a view accomplish nothing.107

 
གང་ཕྱིར་དངོས་པོ་འདི་དག་རྣམ་དཔྱད་ན། །
དེ་ཉིད་བདག་ཅན་དངོས་ལས་ཚུ་རོལ་ཏུ། །
གནས་རྙེད་མ་ཡིན་དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི། །
ཐ་སྙད་བདེན་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་མི་བྱ། ། 
When analysed there’s nothing that remains of things
Except the very nature of reality.
And thus the things which are conventions of the world
Are not to be subjected to analysis. (6.35) 
འདིར་སྨྲས་པ། །དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་པས་བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེས་པ་དགག་ལ་རག་མོད། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་གིས་དམིགས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་གཞན་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་དེ་ལྟར་མི་འདོད་ན་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཅི་སྟེ་བརྗོད་དེ། བདེན་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་བདེན་མོད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་དག་བདེན་པ་དམ་པ་འདི་ནི་གཅིག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མི་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བདག་དང་གཞན་དག་ལས་སྐྱེ་བ་མ་དཔྱད་པར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལུགས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ།
གང་ཕྱིར་དངོས་པོ་འདི་དག་རྣམ་དཔྱད་ན། །
དེ་ཉིད་བདག་ཅན་དངོས་ལས་ཚུ་རོལ་དུ། །
གནས་རྙེད་མ་ཡིན་དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི། །
ཐ་སྙད་བདེན་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་མི་བྱ། །
འདི་ལྟར་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་ཅི་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་ཞིག་གམ། ཅི་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན། དོན་དམ་པར་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཅན་ལས་ཚུ་རོལ་ཏེ་གཞན་དུ་གྱུར་བའི་ཆ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅན་ལ་གནས་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བདག་དང་གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་འཇུག་པ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པས་ཡོངས་སུ་མཐོང་བ་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཙམ་ཞིག་གཞན་ལ་རག་ལས་པའི་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། 

Here, some say: ‘Indeed there is no production ultimately, based on the refutation of production from self and other. But direct perception and inference shows us that the nature of material form, sensation and so forth are undoubtedly other-produced. If this is not maintained, why say there are two truths? One would end up with just a single truth. And then other-production would be entirely non-existent.’

To this we reply: That is indeed true, and ultimately there aren’t two truths as seen in statements such as, ‘Mendicants. The highest truth is only one, namely: the undeceiving objective is transcendence. All composite phenomena are deceptive false objects.’108 Accordingly, since the relative truth is the means for accessing the ultimate truth, when production from self and other is left unanalysed, the worldly perspective is acknowledged.

Thus:

When analysed there’s nothing that remains of things
Except the very nature of reality.
And thus the things which are conventions of the world
Are not to be subjected to analysis. (6.35)

And so, when material form, sensation and so forth are scrutinised in this manner, asking, ‘Are they produced from self, or are they produced from other?’, since there is ultimately neither production nor cessation, apart from the essential nature nothing other by way of production and so forth remains. Therefore, dispensing with thorough analysis of these things, such as asking, ‘Is it from self or other…?’, one should merely take one’s cue from the other and acknowledge what is observed by the worldly when they say, ‘If this is present, this arises.’ 

 
 
 
འཕགས་པ་ལྟས། ཇི་ལྟར་ཀླ་ཀློ་སྐད་གཞན་གྱིས། །གཟུང་བར་མི་ནུས་དེ་བཞིན་དུ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་མ་རྟོགས་པར། །འཇིག་རྟེན་གཟུང་བར་ནུས་མ་ཡིན། །ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང། །ཐ་སྙད་ལ་ནི་མ་བརྟེན་པར། །དམ་པའི་དོན་ནི་རྟོགས་མི་འགྱུར། །དམ་པའི་དོན་ནི་མ་རྟོགས་བར། །མྱ་ངན་འདས་པ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་དཔྱད་པ་བྱས་ན་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས། དཔེར་ན་ཤིང་དང་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་བྱས་ལ། །ལག་པ་རྩོལ་བ་བྱས་པ་གསུམ་ཚོགས་ན། །སྒྲོག་བྱེད་པི་ཝང་གླིང་བུ་ལ་སོགས་ལས། །དེ་དག་ལས་སྐྱེས་སྒྲ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ནས་མཁས་པ་ལ་ལས་བརྟག་བྱས་ཏེ། །དེ་ནི་གང་ནས་འོངས་ལ་གར་སོང་ཞེས། །ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་དུ་བརྟག་བྱས་ན། །སྒྲ་ཡི་འོང་བ་འམ་འགྲོ་བ་རྙེད་མི་འགྱུར། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་དག་དང་ནི་རྐྱེན་དག་ལས། །འདུ་བྱེད་གྱུར་བ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་སྟེ། །ཡང་དག་མཐོང་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་ནི། །འདུ་བྱེད་སྟོང་པ་གཡོ་བ་མེད་པར་མཐོང། །ཕུང་པོ་དག་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །ནང་ཡང་སྟོང་ལ་ཕྱི་རོལ་སྟོང་པ་སྟེ། །སེམས་ཅན་བདག་གིས་སྟོང་ཞིང་གནས་མེད་ལ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད། །ཅེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

As Āryadeva explained:

Just as through a foreign tongue
Barbarians cannot be brought to understanding,
One will not make the world understand
Unless using the worldly perspective.109

And as stated in the Treatise:

Without relying on the conventional
One cannot realise the ultimate.
Without realising the ultimate
One cannot reach transcendence.110

Worldly conventions collapse when subjected to analysis. As taught at length in the sutras:

If for instance three things are combined,
Some wood, some string and a practiced hand,
Pleasant sounds will issue from
The tūṇa, vīnā, sughoṣaka and such.111

But though a learned person were to explore
Where they are going and whence they came,
Searching the four directions and in-between,
He will fail to find the sounds’ coming and going.

Likewise, from causes and conditions
All composite phenomena are produced;
But the yogi endowed with authentic vision
Sees these composites as empty and fickle.

The aggregates, elements and sensory fields
Are empty within and empty without;
The sentient lacking selfhood have no abode –
Space-like nature is the hallmark of dharmas.112

 
དེ་ཉིད་སྐབས་སུ་རིགས་པ་གང་ཞིག་གིས། །
(206a1)བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་རིགས་མིན་པའི། །
རིགས་དེས་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་རིགས་མིན་པས། །
ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་གང་གིས་ཡིན་པར་འགྱུར། ། 
No reasoning permits production from itself
Or other at the level of reality.
It can’t be justified even conventionally.
So then, by what can your production be sustained? (6.36) 
ཅི་སྟེ་ཡང་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ནས་གཅོད་པ་ན་བྲེད་ཤ་ཐོན་པ་ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འདི་གང་ཞིག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྫས་ཀྱི་བདག་ཉིད་འགའ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་སྨྲ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་ལ་ཚིག་ཙམ་ཞིག་ལྷག་མ་ལུས་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
དེ་ཉིད་སྐབས་སུ་རིགས་པ་གང་ཞིག་གིས། །
བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་རིགས་མིན་པའི། །
རིགས་དེས་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་རིགས་མིན་པས། །
ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་གང་གིས་ཡིན་པར་འགྱུར། །
ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་སྐབས་སུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རིགས་པས་བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་མི་རུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཐ་སྙད་དུ་ཡང། དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་པས་ཁྱོད་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་གང་གིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཆར་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་འདོད་པཞིན་དུ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །གང་དག་བདག་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་བཀག་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་གི་འདོད་པ་འདི་ཡང་གཏན་ཚིག་མེད་པར་མི་གྲུབ་པས། དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། 

One may interject: ‘If every type of adherence to things is to be eliminated, we are perplexed as to what to do with this adherence to a conventional truth; there has to be some sort of substantial nature produced which acts as the cause for thoroughly afflicted and completely purified states.’ This way of expressing it too though is nothing but mere words. Why?

No reasoning permits production from itself
Or other at the level of reality.
It can’t be justified even conventionally.
So then, by what can your production be sustained? (6.36)

Just as on the ultimate level the above explained reasoning does not allow for production from self or other, also conventionally it renders production illogical – how then can your production of entities be maintained? Therefore, though unwilling, one must by necessity accept the statement, ‘In neither of the two truths does production with distinct characteristics (svalakṣaṇa) occur.’

Some look at the statement, ‘Not from self …,’ and think that master Nāgārjuna is only refuting the imputed nature (parikalpitasvabhāva) and not the dependent nature (paratantrasvabhāva). This assertion of theirs is unreasonable and cannot be maintained, and those who speak like this will certainly be disproved.113

 
དངོས་པོ་སྟོང་པ་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པ། །
ཚོགས་ལ་ལྟོས་རྣམས་མ་གྲགས་པ་ཡང་མིན། །
ཇི་ལྟར་དེར་(2)ནི་གཟུགས་བརྙན་སོགས་སྟོང་ལས། །
ཤེས་པ་དེ་ཡི་རྣམ་པ་སྐྱེ་འགྱུར་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་ན་ཡང་། །
སྟོང་ཉིད་དག་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། 
Such empty objects as reflections and the like
Are not unheard of when conditions do convene.
And just as from reflections and such empty things
Cognitions with their aspects are indeed produced, (6.37)
It is the same with every empty entity,
As from these very empty things, things do emerge. 
འོ་ན་ནི་གལ་ཏེ་བདེན་པ་གཉིས་ཆར་དུ་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཅི་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་འཇིག་རྟེན་དུ་དམིགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ།
དངོས་པོ་སྟོང་པ་གཟུགས་བརྙན་ལ་སོགས་པ། །
ཚོགས་ལ་ལྟོས་རྣམས་མ་གྲགས་པ་ཡང་མིན། །
ཇི་ལྟར་དེར་ནི་གཟུགས་བརྙན་སོགས་སྟོང་ལས། །
ཤེས་པ་དེ་ཡི་རྣམ་པར་སྐྱེ་འགྱུར་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་ན་ཡང། །
སྟོང་ཉིད་དག་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །
དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གནས་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་བརྙན་རང་བཞིན་མེད་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་དུ་མཁས་པ་སུ་ཞིག་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་གནས་པ་རྣམས་ཡོད་པ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་དམིགས་པས་རང་བཞིན་དང་བཅས་པར་ངེས་པར་བྱེད། དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པར་དམིགས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ། མེ་ལོང་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་དག་ལ། །ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡི། །གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །ལྗོན་པ་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་གྱིས། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

‘But if there is no production with distinct identities in either of the truths, how is it that their distinct natures are observed in the world?’ To explain:

Such empty objects as reflections and the like
Are not unheard of when conditions do convene.
And just as from reflections and such empty things
Cognitions with their aspects are indeed produced, (6.37)

It is the same with every empty entity,
As from these very empty things, things do emerge.

All phenomena remain inseparable from the workings of cause and effect. So, what learned individual, when considering the causality involved in the appearance of an insubstantial reflection, would perceive this mere existence of nothing other than a causal process involving material form, sensation and so forth, and become convinced of it having a truly existent nature? Therefore, although its existence is perceived, there is no intrinsic production taking place. As stated:

O Druma, though it has no true nature,
A reflection may still appear to be
Within a spotless mirror. This is how
You should come to understand phenomena.114

 
བདེན་པ་གཉིས་སུའང་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར། །
དེ་དག་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཆད་པའང་མིན། ། 
And since true character exists in neither truth,
There’s nothing that’s eternal or that terminates. (6.38) 
དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།
བདེན་པ་གཉིས་སུ་འང་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར། །
དེ་དག་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཆད་པའང་མིན། །
གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་གཟུགས་བརྙན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གཉིས་ཆར་དུ་ཡང་རང་བཞིན་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་བཅོས་ལས། གང་ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ། །དེ་ནི་མེད་པ་མིན་པས་རྟག། །སྔོན་བྱུང་ད་ལྟར་མེད་ཅེས་པ། །དེས་ན་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ། དངོས་པོ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན། །རྟག་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ནི། །ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ་དངོས་དེ་ནི། །རྟག་དང་མི་རྟག་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ། ཇི་ལྟར་སྟོན་པས་སྤྲུལ་པ་ནི། །རྫུ་འཕྲུལ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་སྤྲུལ་ཞིང། །སྤྲུལ་པ་དེ་ཡང་སྤྲུལ་པ་ན། །སླར་ཡང་གཞན་ནི་སྤྲུལ་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་བྱེད་པོ་དེ་ལས་གང། །བྱས་པའང་སྤྲུལ་པའི་རྣམ་པ་བཞིན། །དཔེར་ན་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་གཞན་ཞིག། །སྤྲུལ་པ་མཛད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་ལས་དང་ལུས་རྣམས་དང། །བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲས་བུ་དག །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང། །སྨིག་རྒྱུ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན། །ཞེས་སྤྲུལ་བའི་དཔེས་རང་བཞིན་མེད་པ་ལས་རང་བཞིན་མེད་པ་རྣམས་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏོ། ། 

Hence,

And since true character exists in neither truth,
There’s nothing that’s eternal or that terminates. (6.38)

Because things are empty of an inherent nature, like the appearance of reflections, they are in nature essenceless both in the ultimate and relative truths, and both permanence and nihilism are therefore avoided. As the Treatise for instance states:

‘It is not so that what intrinsically exists
Is non-existent’ – this is eternalism.
To say, ‘It was before, but now is no more,’
Implies that one professes nihilism.115

Likewise:

With the acceptance of existent things
The views of eternalism and nihilism follow,
Because an existent thing must be
Either permanent or impermanent.116

And similarly:

Through mastery of magical emanation
The Teacher can make an emanation appear,
And that emanated emanation again
Can make further emanations appear.

The actor and enacted karmic act
Are similarly a display of emanations –
Like an emanation that emanates
Yet another emanation.

The afflictions, actions, bodies,
Karmic agents and results
Are like the city of gandharvas,
Similar to dreams and mirages.117

This example of magical emanations demonstrates how things lacking inherence produce things lacking inherence.

 
གང་(3)ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་མི་འགག་པ། །
དེ་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་མེད་ཀྱང་འདི་ནུས་ཕྱིར། །
ལ་ལར་ལས་འགགས་ཡུན་རིང་ལོན་ལས་ཀྱང་། །
འབྲས་བུ་ཡང་དག་འབྱུང་བར་རིག་པར་གྱིས། ། 
Because it doesn’t really cease to be,
Though there’s no substrate, still the potency
Of karma stays long after it has ceased,
And will produce effects – this you should know. (6.39) 
དེ་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀར་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པས་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་རྒྱང་རིང་དུ་སྤངས་པ་འགའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། ལས་རྣམས་འགགས་ནས་ཡུན་རིང་དུ་ལོན་ཡང་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པ་ནི་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་དང་ཆུད་མི་ཟ་བ་དང་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་མེད་པར་ཡང་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན།
གང་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་མི་འགག་པ། །
དེ་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་མེད་ཀྱང་འདི་ནུས་ཕྱིར། །
ལ་ལར་ལས་འགགས་ཡུན་རིང་ལོན་ལས་ཀྱང། །
འབྲས་བུ་ཡང་དག་འབྱུང་བར་རིག་པར་གྱིས། །
གང་གི་ལྟར་ན་ལས་འགགས་པ་དེ་ནི་འགགས་ཟིན་པའི་ལས་དེ་ལས་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བརྩད་པའི་ལན་དུ། འགགས་ཟིན་པའི་ལས་ཀྱི་ནུས་པ་གཞག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། བུ་ལོན་གྱི་དབང་རྒྱ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གཞན་ཆུད་མི་ཟ་བའམ། ཐོབ་པའམ། ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །གང་གི་ལྟར་ན་ལས་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་དེ་འགག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང། མ་ཞིག་པ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས། ལས་རྣམས་མི་འཇིག་པས་ལས་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། བསྟན་བཅོས་ལས། གང་ཕྱིར་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་མེད། །འདི་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་དེའི་ཕྱིར། །གང་ཕྱིར་དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པ། །དེ་ཕྱིར་ཆུད་ཟར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མདོ་ལས་ཀྱང། མི་ཡི་ཚེ་ཚད་ལོ་བརྒྱ་སྟེ། །དེ་སྲིད་འཚོ་ཞེས་བརྗོད་མོད་ཀྱི། །ལོ་ལ་ཕུང་པོར་སྤུངས་པ་མེད། །སྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་མཚུངས། །ཟད་པ་མེད་ཅེས་གང་སྨྲས་དང། །ལས་ཟད་ཅེས་ནི་གང་སྨྲས་པ། །སྟོང་པའི་ཚུལ་དུ་ཟད་པ་མེད། །ཐ་སྙད་ཚུལ་དུ་ཟད་པར་བསྟན། །ཞེས་འབྱུང་ངོ། ། 

Since there is therefore no intrinsic nature in either truth, the views of eternalism and nihilism are thoroughly abandoned. In addition, there will be no need to justify the link between the result and the karmic act, even when a long time has passed since the act took place, by resorting to such ideas as a substrate consciousness, karmic indelibility and obtention. How so?

Because it doesn’t really cease to be,
Though there’s no substrate, still the potency
Of karma stays long after it has ceased,
And will produce effects – this you should know. (6.39)

Those for whom karmic acts cease will in response to the critical remark, ‘How can a karmic act that has ceased to be give rise to a result?’, venture to confirm the potential of ceased karmic acts by maintaining a substrate consciousness, a separate indelible dharma similar to a promissory note, obtention, or that there is a continuum of consciousness that takes on the karmic imprints.118 But for those for whom karmic acts are not inherently produced, they also do not cease; and since it is not impossible for a result to manifest from what has not been destroyed, when the karmic acts do not perish the link between the karmic act and its result becomes perfectly tenable. As the Treatise states:

Karma is not produced because
It has no inherent nature at all.
And since it is unproduced,
It also does not cease to be.119

And from the sutras:

A human lifespan is a hundred years,
Thus we call that a lifetime.
But one cannot gather years in a heap.
This is established in a similar way.

When we say, ‘It is not exhausted,’
And when we say, ‘Karma is exhausted,’
The empty aspect is its non-exhaustion,
Conventionally its exhaustion is taught.120

 
རྨི་ལམ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དག་མཐོང་ནས་ནི། །
སད་ཀྱང་བླུན་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེ་(4)འགྱུར་བ། །
དེ་བཞིན་འགགས་ཤིང་རང་བཞིན་ཡོད་མིན་པའི། །
ལས་ལས་ཀྱང་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ཡིན། ། 
The foolish man who has a pleasant dream
Is still desirous when waking up.
And likewise, though the karmic act has ceased
And lacks reality, it has results. (6.40) 
ཇི་སྐད་བསྙད་པའི་དོན་ཉིད་དཔེའི་སྒོ་ནས་བཤད་པ། །
རྨི་ལམ་དམིགས་པའི་ཡུལ་དག་མཐོང་ནས་ནི། །
སད་ཀྱང་བླུན་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེ་འགྱུར་བ། །
དེ་བཞིན་འགགས་ཤིང་རང་བཞིན་ཡོད་མིན་པའི། །
ལས་ལས་ཀྱང་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ཡིན། །
ཇི་སྐད་དུ། སྲིད་པ་འཕོ་བའི་མདོ་ལས། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་ཉལ་བའི་རྨི་ལམ་ན་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་རྨིས་ལ། དེ་ཉལ་བ་ལས་སད་ནས་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་དྲན་ན། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། གང་རྨི་ལམ་གྱི་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་རྨིས་ལ། དེ་ཉལ་བ་ལས་སད་ནས་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་དེ་དྲན་བའི་མི་དེ་མཁས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ནམ། གསོལ་བ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་ཏེ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྨི་ལམ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་ཡང་མ་མཆིས་ཤིང་མི་དམིགས་ལགས་ན། དེ་དང་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ལྟ་ག་ལ་མཆིས་ཏེ། འདི་ལྟར་མི་དེ་ནི་ཕོངས་ཤིང་དུབ་བའི་སྐལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཡང་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ནས་ཆགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཆགས་ནས་འདོད་ཆགས་ལས་བྱུང་བ་དང། ཞེ་སྡང་ལས་བྱུང་བ་དང། གཏི་མུག་ལས་བྱུང་བའི་ལས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །ལས་དེ་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པར་གྱུར་ནས་འགག་གོ། །འགགས་པ་ན་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བརྟེན་ཏེ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་ནས་ཕྱོགས་མཚམས་རྣམས་སུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། དུས་གཞན་ཇི་ཙམ་ཞིག་ན་འཆི་བའི་དུས་དང་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཚེ་དེ་དང་སྐལ་པ་འདྲ་བའི་ལས་ཟད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་འགག་པའི་ཚེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉལ་ཉལ་བ་ལས་སད་པའི་མིའི་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་བཟང་མོ་ལྟ་བུར་ཡིད་ལས་དེ་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་འགག་ཅིང་སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ཡང་ན་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡང་ན་ནི་ཡི་དྭགས་རྣམས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་དེ་འགགས་མ་ཐག་ཏུ་གང་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་མངོན་པ་དེ་དང་སྐལ་བ་འདྲ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་འབྱུང་ངོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཆོས་གང་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འཕོ་བ་ཡང་མེད་ལ་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་མངོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་གང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་འགག་པ་དེ་ནི་འཆི་འཕོ་བ་ཞེས་བྱ། གང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་འགག་པའི་ཚེ་ཡང་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲོའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཆ་ཡང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ངོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་གྱིས་དབེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མས་སྟོང་ངོ། །འཆི་འཕོ་བ་ནི་འཆི་འཕོ་བས་སྟོང་ངོ། །ལས་ནི་ལས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོས་སྟོང་ངོ། །སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བས་སྟོང་ལ་ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བར་ཡང་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

To explain through simile the sense of what was just related:

The foolish man who has a pleasant dream
Is still desirous when waking up.
And likewise, though the karmic act has ceased
And lacks reality, it has results. (6.40)

As stated in the Transmigration Sutra:

Great King. Take for instance a man who is asleep and dreams of having intercourse with a beautiful lady, and on waking keeps yearning for her. What’s your opinion, Great King? Would such a man as this, who first dreams that he has intercourse with a beautiful lady and then having awoken still yearns for her, be a wise man?

He replied: No, Illustrious One, he would not. And why? Illustrious One, that dream-woman is non-existent; she cannot be perceived, let alone be a partner in intercourse. That man has nothing in store for him but misery and fatigue.

The Illustrious One said: It is similar, Great King, for immature and uninformed ordinary beings who on seeing material things crave material enjoyment. Craving these things they become attached. With attachment they bring about physical, verbal and mental karmic actions through desire, anger and confusion. When those karmic acts have been consummated, they cease. Having ceased they do not remain in the east … (and so forth), or in the intermediate directions. At a later time, when the moment of death arrives, the associated karma is activated as the final moment of consciousness ceases. At that time, it is just as in the example of the beautiful lady of he who awoke from sleep: one will tend towards that very mental karma. Thus, Great King, as that final moment of consciousness ceases, the first moment of consciousness belonging to the next birth determines whether one appears among the gods … (and so forth), or among the deprived spirits. As soon as that first moment of consciousness ceases, Great King, a mindstream that accords with the resultant manifest experience arises. While there are no phenomena whatsoever, Great King, that are transferred from this world to the next, death and rebirth are still evident. Great King, the ceasing of the final moment of consciousness is what we call ‘death’, while the initial moment of consciousness belonging to the next birth is what we call ‘rebirth’. But, Great King, as the final moment of consciousness ceases it doesn’t go anywhere. And the initial moment of consciousness belonging to the next birth doesn’t come from anywhere either. How can that be so? Because it is devoid of inherent existence. That final moment of consciousness Great King, is empty of a final moment of consciousness; death is empty of death; karma is empty of karma; the initial moment of consciousness is empty of an initial moment of consciousness; rebirth is empty of rebirth; and karmas do not disappear.121

 
ཇི་ལྟར་ཡུལ་ནི་ཡོད་ཉིད་མིན་མཚུངས་ཀྱང་། །
རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་རྣམ་པར་ནི། །
མཐོང་གི་དངོས་གཞན་རྣམ་པར་མ་ཡིན་ལྟར། །
དེ་བཞིན་(5)སྨིན་ལས་སླར་སྨིན་མིན་ཤེས་ཀྱིས། ། 
Just as with cataracts one will see hairs
And not just any other random thing,
Although as non-existents they’re the same
The ripened won’t be ripening again. (6.41) 
ཅི་སྟེ་གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་ཟད་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འདོད་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་དང། ཇི་ལྟར་མ་འགགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱས་ཟིན་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པ་དང། དེ་ལ་ལས་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་པ་ལས་ཀྱང་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །
ཇི་ལྟར་ཡུལ་ནི་ཡོད་ཉིད་མིན་མཚུངས་ཀྱང། །
རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་རྣམ་པར་ནི། །
མཐོང་གི་དངོས་གཞན་རྣམ་པར་མ་ཡིན་ལྟར། །
དེ་བཞིན་སྨིན་ལས་སླར་སྨིན་མིན་ཤེས་གྱིས། །
དཔེར་ན་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་འདྲ་བཞིན་དུ་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་མཐོང་གི། དེ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་བོང་བུའི་རྭ་དང་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་འགགས་པར་མཚུངས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ། ། 

Some might think: ‘Say one accepts that not being inherently produced it is not spent,122 and this is why there can be a ripening result. In that case, since the ripening manifests without it having ceased, there will likewise be another ripening after the initial ripening has taken place because it hasn’t been spent. And, since after that ripening there will be yet another ripening, this leads to the fault of infinite regress.’ This will not be the case:

Just as with cataracts one will see hairs
And not just any other random thing,
Although as non-existents they’re the same
The ripened won’t be ripening again. (6.41)

As an example, take objects that are similar in that they are nonexistent: someone with cataracts will see nonexistent objects such as strands of hair, but not the appearance of other types of things, such as a donkey’s horns and a barren woman’s child. Likewise, while the natures of karmas are equal in their non-cessation, they have specific ripening results.

 
དེ་ཕྱིར་རྣམ་སྨིན་མི་དགེ་ནག་པོའི་ལས། །
རྣམ་སྨིན་དགེ་ཉིད་དགེ་ལས་ཡིན་མཐོང་ཞིང་། །
དགེ་མི་དགེ་མེད་བློ་ཅན་ཐར་འགྱུར་ཏེ། །
ལས་འབྲས་རྣམས་ལ་སེམས་པའང་དགག་པ་མཛད། ། 
The negative will therefore further woe,
While virtues lead to what is fortunate.
It’s freedom to see neither good nor bad.
To question karmic links was still deterred. (6.42) 
དཔེ་འདིས་ལས་རྣམས་མ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ།
དེའི་ཕྱིར་རྣམ་སྨིན་མི་དགེ་ནག་པོའི་ལས། །
རྣམ་སྨིན་དགེ་ཉིད་དགེ་ལས་ཡིན་མཐོང་ཞིང། །
དགེ་མི་དགེ་མེད་བློ་ཅན་ཐར་འགྱུར་ཏེ། །
ལས་འབྲས་རྣམས་ལ་སེམས་པ་དགག་པ་མཛད། །
གལ་ཏེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་གཉིས་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པའི་མཐོང་བ་ངེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་མི་དགེ་བ་ལས་མ་ཡིན་ལ། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་དགེ་བ་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་དམིགས་པས་ནི་ཐར་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཤིན་ཏུ་ངེས་པར་དཔྱོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ། ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་འཇིག་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་སྙམ་སྟེ། ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་བ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པོ་ཞེས་ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་པ་དགག་པ་མཛད་དོ། ། 

This example not only shows that karma isn’t unspecific, but also that its maturation is specific. To explain:

The negative will therefore further woe,
While virtues lead to what is fortunate.
It’s freedom to see neither good nor bad.
To question karmic links was still deterred. (6.42)

Though virtuous and non-virtuous karmas lack intrinsic essence, still, just as there is a sense of certainty for the one seeing hair strands, non-virtue will not have have a pleasant outcome while virtue will not have an unpleasant outcome. When not apprehending karma as virtuous and non-virtuous one is liberated. The Illustrious One saw that if ordinary beings were to enter into very detailed analyses of it, they could end up denying karmic consequences and demolishing the relative. Stating that, ‘The workings of karmic consequences are inconceivable,’ he thus discouraged speculation about the workings of karmic actions and results.

 
ཀུན་གཞི་ཡོད་ཅིང་གང་ཟག་ཉིད་ཡོད་(6)ལ། །
ཕུང་པོ་འདི་དག་འབའ་ཞིག་ཉིད་ཡོད་ཅེས། །
བསྟན་པ་འདི་ནི་ད་ལྟར་ཆེས་ཟབ་དོན། །
རིག་པར་མི་འགྱུར་དང་ཡིན་དེ་ལའོ། ། 
And so, for those who are not able to
Accommodate the most profound of views,
He taught a substrate, that the person does
Exist, that aggregates alone exist. (6.43) 
གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བ་རྣམ་པར་གཞག་ན། འོ་ན་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་མཐའ་ཡས་པའི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་གཞི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་རྦ་རླབས་རྣམས་ལ་རྒྱ་མཚོ་ལྟར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞིག་གམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཉེ་བར་བསྟན་པས་གདུལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྒྲས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད་ཀྱི་གང་ཟག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེས་འདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་ལ་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཁུར་རོ། །ཁུར་ཁུར་བ་ནི་གང་ཟག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ཕུང་པོ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པ་མཛད་དེ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་འམ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དུས་རིང་པོར་དད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་ཤིང་གོང་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཕྱི་མ་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དགོངས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། འདིར་དགོངས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
ཀུན་གཞི་ཡོད་ཅིང་གང་ཟག་ཉིད་ཡོད་ལ། །
ཕུང་པོ་འདི་དག་འབའ་ཞིག་ཉིད་ཡོད་ཅེས། །
བསྟན་པ་འདི་ནི་དེ་ལྟར་ཆེས་ཟབ་དོན། །
རིག་པར་མི་འགྱུར་གང་ཡིན་དེ་ལའོ། །
གདུལ་བྱ་གང་དག་ཡུན་རིང་པོར་མུ་སྟེགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པས་ཆོས་ཉིད་ཟབ་མོ་ལ་འཇུག་པར་མི་ནུས་ཤིང་བདག་མེད་དོ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ཆོས་ཉིད་ཐོས་ནས་སྐྲག་པ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་སྟོན་པའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལ་གཡང་ས་དང་འདྲ་བར་སེམས་པ་དེ་དག་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པས་དོན་ཆེན་པོ་བསྒྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཆེས་ཐོག་མར་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པས་ནི་མུ་སྟེགས་ཀྱི་ལུགས་བསལ་ནས་དེ་དག་གི་དོན་ཆེན་པོ་འདྲེན་པར་འགྱུར་ཞིང། ཕྱི་ནས་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རིག་པ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་སྤོང་བར་འགྱུར་བས་ཡོན་ཏན་ཁོ་ན་འབྱུང་གི་སྐྱོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ལྷས། གང་ཞིག་གང་གང་ལ་དགའ་བ། དེ་ཡི་དེ་དེ་སྔར་དཔྱད་བྱ། །ཉམས་པར་གྱུར་པ་དམ་ཆོས་ཀྱི། །སྣོད་ནི་ཅིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བཤད་དོ། ། 

‘If this is how the relationship between karmic actions and results is posited, when it is stated in the Descent Onto Lanka123 that the substrate consciousness is the basis of all the unlimited particular potentials, containing the seeds that cause the production of all things, like the ocean is for the waves, can this then be something utterly unproduced in every respect?’

That is not how it is, because the statements presenting this as something existent were given in order to instruct disciples. It should be understood that it is as an approximation of the nature of all things that what is in fact emptiness is described with the term substrate consciousness. Not only is the substrate consciousness then existent, but the person too exists – such statements of their existence are given in order to nurture individuals who need to be trained. It was for instance stated:

O mendicants. The five aggregates are the burden. The carrier of the burden is the person.124

To some it was taught that there are only the aggregates; and terms such as mind, mentation and consciousness were used when explaining that, ‘By immersing oneself with faith, moral discipline and so forth, one will improve, and in future lives take rebirth in the higher realms.’ But all such teachings were given with intentional ambiguity.

If one wonders what the intention behind them was, it is said:

And so, for those who are not able to
Accommodate the most profound of views,
He taught a substrate, that the person does
Exist, that aggregates alone exist. (6.43)

The kinds of students who have previously had prolonged exposure to misguided (tīrthika) views will struggle to assimilate the profound nature of things (dharmatā), and become frightened when hearing statements such as, ‘I am not, nor will I be ….’125 When from the very outset they relate to the instructions of the Teacher like they would the edge of a precipice, backing away from it, they will not accomplish the supreme goal. By initially presenting them with such topics as the substrate consciousness, their misguided beliefs are counteracted as they are steered towards the greater purpose of these instructions. Since they will later, when gaining an unmistaken understanding of the teachings, naturally abandon these, it is definitely a beneficial approach and in no way mistaken. As Āryadeva explained:

One should first of all assess
Their particular inclinations.
If estranged they will never become
Vessels for the sacred Dharma.126

 
འཇིག་ཚོགས་ལྟར་དང་བྲལ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། །
ཇི་ལྟར་ང་དང་ང་ཡི་བསྟན་པ་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དངོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་(7)མོད་ཀྱི། །
ཡོད་ཅེས་དྲང་དོན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན། ། 
He taught by saying I and mine, although
Free from the view of an identity.
And likewise, though things lack inherent truth,
He taught provisionally that they exist. (6.44) 
གཞུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་པོར་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང།
འཇིག་ཚོགས་ལྟ་དང་བྲལ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། །
ཇི་ལྟར་ང་དང་ང་ཡི་བསྟན་པ་ལྟར། །
དེ་བཞིན་དངོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་མོད་ཀྱི། །
ཡོད་ཅེས་དྲང་དོན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན། །
འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་མཐའ་དག་སྤངས་པས་ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་། ང་དང་ངའི་ཞེས་བསྙད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ང་དང་ངའི་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ། དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་མཛད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཤར་གྱི་རི་བོའི་སྡེ་དང་མཐུན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་ལས། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་རྣམ་འདྲེན་རྣམས། །འཇིག་རྟེན་མཐུན་པར་མི་འཇུག་ན། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་དང། །སངས་རྒྱས་སུས་ཀྱང་ཤེས་མི་འགྱུར། །ཕུང་པོ་དག་དང་ཁམས་རྣམས་དང། །སྐྱེ་མཆེད་རང་བཞིན་གཅིག་བཞེད་ལ། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་སྟོན་མཛད་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །མིང་མེད་པ་ཡི་ཆོས་ཀྱི་རྣམས། །བསམ་དུ་མེད་པའི་མིང་དག་གིས། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡོངས་བརྗོད་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །དངོས་མེད་ཉེ་བར་སྟོན་མཛད་ཅིང། །སངས་རྒྱས་རང་བཞིན་ལ་བཞུགས་པས། །དངོས་མེད་འགའ་ཡང་འདིར་མེད་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །དོན་དང་དོན་མེད་མི་གཟིགས་ལ། །འགོག་པ་དང་ནི་དམ་པའི་དོན། །སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གསུངས་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །ཞིག་པ་མེད་ཅིང་སྐྱེ་མེད་ལ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མཉམ་གྱུར་ཀྱང། །བསྲེག་པའི་བསྐལ་པ་བརྗོད་མཛད་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །དུས་གསུམ་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་གྱི། །རང་བཞིན་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ལ། །སེམས་ཅན་ཁམས་ཀྱང་སྟོན་མཛད་པ། །འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐུན་འཇུག་ཡིན། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 

For didactic reasons not only did he teach topics such as the substrate consciousness, but also:

He taught by saying I and mine, although
Free from the view of an identity.
And likewise, though things lack inherent truth,
He taught provisionally that they exist. (6.44)

Although he had relinquished any ego and mine by leaving behind the identity view in its entirety, as worldly convention uses terms such as I and mine as a means of communication, the Illustrious One taught using the expressions I and mine. Similarly, although things do not have an intrinsic nature, teaching that they exist can be a means for leading the worldly to understanding, and thus he taught their existence.

As stated at length in the Verses Agreeing with the Pūrvaśaila School:

If the guides of the world
Did not conform with the world,
Nobody would know about Buddha
Or the Buddhist teachings.

While knowing that the aggregates,
Elements and sense fields are of one nature,
He taught about the three realms
To accord with the world.

Though phenomena are unnameable,
He expressed himself to beings
Using an inconceivable variety of terms
To accord with the world.

He taught the non-existence of things,
While dwelling in the nature of awakening
Where there is no non-existence at all,
To accord with the world.

Though seeing no objects nor non-objects,
The supreme of speakers professed
Cessation and the ultimate truth
To accord with the world.

Though being without destruction and creation
Things are equal in the realm of phenomena,
He taught about the inferno of the aeon
To accord with the world.

Although the nature of sentient beings
Is not observed throughout the three times,
He taught about the characters of beings
To accord with the world.127

 
གཟུང་བ་མེད་པར་འཛིན་པ་མ་མཐོང་ཞིང་། །
སྲིད་གསུམ་རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་རབ་རྟོགས་པས། །
ཤེས་རབ་ལ་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས། །
རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར། ། 
When bodhisattvas dwell within intelligence
They know reality to be just consciousness;
No subject can be seen without the object, thus
They find the triple realm to be the mind alone. (6.45) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་པོ་དབུ་མ་པའི་ལུགས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་མི་བཟོད་ཅིང། རང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྦྱར་བའི་ལུགས་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས། དོན་དག་འཇོག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལུགས་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ།
གཟུང་བ་མེད་པས་འཛིན་པ་མ་མཐོང་ཞིང། །
སྲིད་གསུམ་རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་རབ་རྟོགས་པས། །
ཤེས་རབ་ལ་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས། །
རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར། །
གནས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་བཞུགས་པ་ལ་འཇུག་གོ། །ཤེས་རབ་ལ་གནས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་གནས་ཏེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཤེས་རབ་ལ་གནས་ཏེ། ཤེས་རབ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའོ། །གང་གིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་ལྷག་པར་སྒྲོ་མ་བཏགས་པར་རྟོགས་པ་དང་མཐོང་བ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ནི་དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་མེད་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཙམ་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་འདིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར། གཟུང་བ་མེད་པས་འཛིན་པ་མ་མཐོང་ཞིང། །སྲིད་གསུམ་རྣམ་ཤེས་ཙམ་དུ་རབ་རྟོགས་པས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདིས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་པས་སེམས་ལ་གཟུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་མཐོང་ཞིང། ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཡུན་རིང་པོར་གོམས་པར་བྱེད་ལ། དེ་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་ཞིག་རང་རིག་པས་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རིམ་པ་འདིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། 

The proponents of consciousness cannot accept the teachings of the Middle Way, and therefore express the tradition they themselves have conceptually fashioned regarding how to regard objects in order to dispel what has been explained here, saying:

When bodhisattvas dwell within intelligence
They know reality to be just consciousness;
No subject can be seen without the object, thus
They find the triple realm to be the mind alone. (6.45)

The word established means to dwell. To be established in intelligence is to dwell in intelligence (prajñā); and the one who is there is established in intelligence, is practicing intelligence. The bodhisattvas refers to those who have reached Present. Those who unmistakenly and without any superimposition whatsoever know, see and fully comprehend the actual reality, know reality. This then forms part of the phrase … know reality to be simply consciousness. Since they realise that in the absence of material form the mind and mental states are merely dependently arisen entities, they know reality to be simply consciousness.

One may ask how they know the actual reality to be simply consciousness. That is why it is said, ‘Seeing no subject in the absence of objects, and realising the three realms as mere consciousness….’ Through the presented reasoning the bodhisattvas come to see that, as there are no apprehended objects, there is also no apprehending subject, and then cultivate the thought, ‘…the three realms are mere consciousness…,’ over an extended period of time. Through this cultivation they come to see mere inexpressible entities through self-cognition, and gradually realise the actual reality as mere consciousness.

 
ཇི་ལྟར་རླུང་གིས་(206b1)བསྐུལ་བས་རྒྱ་མཚོ་ནི། །
ཆེ་ལས་ཆུ་རླབས་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །
ཀུན་གྱི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་ལས། །
རང་གི་ནུས་པས་རྣམ་ཤེས་ཙམ་ཞིག་འབྱུང་། ། 
It is just like the waves that will appear
Upon the ocean as by wind it’s stirred,
When from the substrate, seed of all, appears
Just consciousness by self-potential spurred. (6.46) 
གལ་ཏེ་འདི་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་ཉིད་ཡིན་ན། འོ་ན་འདིར་ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ།
ཇི་ལྟར་རླུང་གིས་བསྐུལ་བས་རྒྱ་མཚོ་ནི། །
ཆེ་ལས་ཆུ་རླབས་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །
ཀུན་གྱི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་ལས། །
རང་གི་ནུས་པས་རྣམ་ཤེས་ཙམ་ཞིག་འབྱུང། །
ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་ཆུ་རླབས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཆུའི་ཡན་ལག་རླུང་གིས་ཀུན་ནས་བསྐྱོད་པ་ལས། རླུང་ཙམ་གྱི་རྐྱེན་ཉེ་བར་ལྷགས་པས་གཉིད་ལོག་པ་ལྟ་བུའི་རྦ་རླབས་རྣམས་འགྲན་པའི་སྒོ་ནས་བདག་གི་ལུས་རྙེད་པ་ལྟར་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་རྒྱུག་པར་རྟོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་ཞུགས་པ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཐོབ་པར་འགག་བཞིན་པས། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གང་བག་ཆགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རང་གི་རྣམ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་གཞག་པ་རིམ་གྱིས་རང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རྐྱེན་ལྷགས་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཐོབ་པ་དེ་ལས་གང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཙམ་ཞིག་ཉེ་བར་བསྐྱེད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིས་པ་རྣམས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་གཟུང་བ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་རྒྱུར་སྨྲ་བ་རྣམས། བ་ནི་བ་སྒྲ་(བ་བརྒྱ་?)རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ། །ཆུ་ཤེལ་ཆུ་རྣམས་ཀྱི་བཞིན་དང། །པླག་ཤ་ཡལ་ག་རྣམས་ཀྱི་ལྟར། །དེ་ནི་ལུས་ཅན་ཀུན་གྱི་རྒྱུ། །ཞེས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དངོས་པོ་མཐའ་དག་གི་དམིགས་པའི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་ཉིད་ཀྱིས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། །གང་དབང་ཕྱུག་རྟག་ལ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། 

‘If they are simply consciousness; in the absence of external objects how can a consciousness bearing their aspects arise?’ To this they say:

It is just like the waves that will appear
Upon the ocean as by wind it’s stirred,
When from the substrate, seed of all, appears
Just consciousness by self-potential spurred. (6.46)

When a stretch of water in the ocean, the supporter of waves, is agitated by the wind, through the conditioning wind’s stirrings one can discern the movements of rising waves previously dormant, as if they are competing to assume a physical identity.

Similarly, the continuum of consciousness has been ongoing since beginningless time, and as tendencies for grasping at subject and object ripen things assume particular identities. When these cease they leave particular imprints in the substrate consciousness that serve as causes for later occurrences of consciousnesses with similar features. Eventually the conditions for them to ripen stir, and they reach ripening. It is in relation to these impure merely dependent occurrences that immature beings then impute concepts of subject and object where there are in fact no objects whatsoever apart from consciousness.

As the proponents of an almighty god (īśvara) and so forth will say:

Just as the spider is the cause of the spiderweb,
The water-crystal is for water,
And the fig-tree for its branches,
He is the cause for all things embodied.128

Just as those who profess such things as an almighty god as the creator of the world, the proponents of a substrate consciousness claim that the substrate consciousness is the omnific source (sarvabījaka), since it is the fundamental seed of all things perceived. The only difference between them is that the almighty god is said to be permanent while the substrate consciousness is impermanent.

 
དེ་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་གང་། །
དངོས་པོ་བཏགས་པར་ཡོད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཞིང་། །
ཕྱི་རོལ་གཟུང་(2)བ་མེད་པར་འབྱུང་འགྱུར་ལ། །
ཡོད་དང་སྤྲོས་ཀུན་ཡུལ་མིན་རང་བཞིན་ཡོད། ། 
And this dependent nature is the source
From whence ideas of real things then appear –
Appears without external things, exists,
In nature free from all abstracting thought. (6.47) 
གང་གི་ཕྱིར་གསུང་རབ་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་འདི་ཡིན་པར་གྲགས་པ།
དེ་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་གང། །
དངོས་པོ་བརྟག་པར་ཡོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཞིང། །
ཕྱི་རོལ་གཟུང་བ་མེད་པར་འབྱུང་འགྱུར་ལ། །
ཡོད་དང་སྤྲོས་ཀུན་ཡུལ་མིན་རང་བཞིན་ཡོད། །
གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྟོག་པའི་དྲྭ་བ་མ་ལུས་པའི་གཞིར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྲུལ་དུ་འཁྲུལ་པ་ཐག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ནི་དེ་ལ་མ་ལྟོས་པར་མི་རིགས་ལ། བུམ་པར་འཁྲུལ་པ་ས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ནམ་མཁའི་ཁམས་སུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་ན་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་པ་ཅིའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་གི་ཕྱིར་གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ལ། གང་ཞིག་འདིར་ལྷག་མར་ལུས་པར་གྱུར་པ་དེ་འདི་ན་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ལེགས་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡང་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་བཏགས་པའི་རྣམ་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྲིད་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དངོས་པོ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུ་ན། འདིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ལ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤེས་བྱ་མེད་པར་རང་གི་བག་ཆགས་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བ་དང་ཡོད་པ་ཉིད་དང་སྤྲོས་པའོ། །གཅིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །གདགས་པར་ཡོད་པའི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གསུམ་པོ་ལས་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེའོ། ། 

‘Since this is the way it is clearly presented in the scriptures:

And this dependent nature is the source
From whence ideas of real things then appear –
Appears without external things, exists,
In nature free from all abstracting thought. (6.47)

‘The dependent nature must unquestionably be accepted, since it is held to be the basis for the entire interlacing matrix of thought. One cannot mistake a rope for a snake without the rope as a contingent cause, and one cannot mistake earth and so forth for a vase without the contingent causes of earth and so forth; the latter would not happen in relation to the element of space. Likewise, in the absence of external objects, what would be the rationale for such thoughts as blue and so forth to occur? Hence, one must inevitably accept that the dependent nature is the cause of thoughts; it is the cause for the conditions of thorough affliction and complete purification. In this way, emptiness may be properly understood through statements such as:

“What lacks a certain thing is found to be empty of that, while that which remains is what actually exists.” This is the authentic and precise understanding granting unmistaken access to emptiness.129

‘It is by nature beyond the scope of all elaboration, and since verbal expression relies on designations there is no way to communicate it through the medium of words. Thus, to summarise, the dependent nature is here presented as threefold: (1) it arises solely from its own imprints without knowable objects; (2) it has existence; and (3) it is not within the scope of any mental elaboration. That it is the cause for things having imputed existence is established by the fact of its existence, and this is therefore not a point apart from the aforementioned three.’

 
ཕྱི་རོལ་མེད་སེམས་དཔེ་ནི་གང་དུ་ཡོད། །
རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་ཞེ་ན་དེ་བསམ་བྱ། །
གང་ཚེ་ང་ལ་རྨི་ལམ་ན་ཡང་སེམས། །
ཡོད་མིན་དེ་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ཡོད་མིན། ། 
But how can mind be there without external things?
‘It’s like a dream,’ you say. Well, let’s consider that:
For me, in dreams as well my mind does not exist,
Which means that your example is not relevant. (6.48) 
འདི་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།
ཕྱི་རོལ་མེད་སེམས་དཔེར་ན་གང་དུ་ཡོད། །
ཅེས་འདི་ཉིད་ཡང་དག་པར་དཔྱད་པར་བྱའོ། །སྨྲས་པ།
རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་ཞེ་ན་་་
ཁང་མིག་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ངུའི་ནང་དུ་ཉལ་ཤིང་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པས་ཁང་པའི་ནང་དུ་གླང་པོ་ཆེ་མྱོས་པའི་ཁྱུ་རྨིས་པ་ནི་ཇི་ཞིག་ལྟར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་མེད་བཞིན་དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །འདི་ཡང་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
་་་དེ་བསམ་བྱ།
ཡང་དེ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། བཤད་པ།
གང་ཚེ་ང་ལ་རྨི་ལམ་ན་ཡང་སེམས། །
ཡོད་མིན་དེ་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་དཔེ་ཡོད་མིན། །
གང་བ་གླང་མྱོས་པའི་ཁྱུའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ལྟར་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་ཡང་གཉི་ག་ལ་གྲུབ་པའི་དཔེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཕྱི་རོལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

To this we say:

But how can mind be there without external things?

This should be investigated. They might reply:

‘It’s like a dream,’ you say. …

‘Someone asleep inside a tiny room might dream that the room is filled with a herd of mad elephants, which is not at all the case. That there can be consciousness in the absence of external objects must therefore necessarily be acknowledged.’

To show that this is completely unfounded, it is said:

… Well, let’s consider that:

How? Well,

For me, in dreams as well my mind does not exist,
Which means that your example is not relevant. (6.48)

The cognition appearing as a herd of mad elephants130 is for us as non-existent as the object itself, because it is unproduced. And when consciousness is non-existent, this example will not be applicable for both of us, and therefore there is no existent consciousness in the absence of external things.

 
གལ་ཏེ་སད་ཚེ་རྨི་ལམ་(3)དྲན་ལས་ཡིད། །
ཡོད་ན་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་ཡང་དེ་བཞིན་འགྱུར། །
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ངས་མཐོང་སྙམ་དྲན་པ། །
དེ་འདྲ་ཕྱི་རོལ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན། ། 
If mind exists since dreams can be recalled
When waking, then external things should too,
Since just as you recall the thought ‘I saw,’
You do remember these external things. (6.49) 
ཅི་སྟེ་རྨི་ལམ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནོར་བ་མེད་ན་དེའི་ཚེ་སད་པས་རྨི་ལམ་གྱི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན་འདི་ཡང་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར།
གལ་ཏེ་སད་ཚེ་རྨི་ལམ་དྲན་ལས་ཡིད། །
ཡོད་ན་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་ཡང་དེ་བཞིན་འགྱུར། །
ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ངས་མཐོང་སྙམ་དྲན་པ། །
དེ་འདྲ་ཕྱི་རོལ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན། །
ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་གྱི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པ་ལས་ཡིད་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཡུལ་གྱི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པ་ཡང་ཡོད་པས་ཡུལ་ཡང་ཡོད་བའམ། ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱའོ། ། 

They might think, ’But if the mistaken cognition of the dream does not exist, one shouldn’t then be able to remember one’s dream-experiences when waking up.’ This too is unsound, in that

If mind exists since dreams can be recalled
When waking, then external things should too,

Why?

Since just as you recall the thought ‘I saw,’
You do remember these external things. (6.49)

If the memory of the dream-experience meant that mind exists, the object too would then exist since the experience of the object is also remembered. The unavoidable alternative is to say that consciousness does not exist.

 
གལ་ཏེ་གཉིད་ནང་མིག་བློ་མི་སྲིད་པས། །
ཡོད་མིན་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡོད། །
དེ་ཡི་རྣམ་པ་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་ཞེན། །
(4)རྨི་ལམ་ཇི་ལྟ་དེ་བཞིན་འདིར་འདོད་ན། ། 
You claim, ‘It’s not there when one is asleep, because
There is no visual consciousness, just conscious mind,
Its images believed to be external things.
And as in dreams, the same is taking place right now.’ (6.50) 
འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་རྨི་ལམ་ན་ཡོད་ན་དེ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཉིད་ཀྱིས་དཀྲུགས་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་མི་སྲིད་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར།
གལ་ཏེ་གཉིད་ནང་མིག་བློ་མི་སྲིད་པས། །
ཡོད་མིན་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡོད། །
དེ་ཡི་རྣམ་པ་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་ཞེན། །
རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་དེ་བཞིན་འདིར་འདོད་ན། །
སྟེ་རྨི་ལམ་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་པས་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་བཟློག་ཏུ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་དུ་ཕྱི་རོལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། 

To this they reply: ‘If appearances of such things as elephants in dreams did exist, the eye-consciousness should also be operative then since they are being apprehended; but it is not, since the fivefold collection of consciousness is interrupted by sleep and hence not present.’ Thus,

You claim, ‘It’s not there when one is asleep, because
There is no visual consciousness, just conscious mind,
Its images believed to be external things.
And as in dreams, the same is taking place right now.’ (6.50)

‘When dreaming the eye-consciousness is in every way absent, and with that absent there cannot be an eye sense field (āyatana) apprehending the appearances of such things as elephants; but the mental consciousness is operative. Therefore, it cannot be denied that external forms are absent, and that it is the features of one’s own consciousness that are taken to be external. And just as it is only consciousness appearing in dreams without external things, the same is the case now.’

 
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱི་ཡུལ་རྨི་ལམ་དུ། །
མ་སྐྱེས་དེ་བཞིན་ཡིད་ཀྱང་སྐྱེས་མ་ཡིན། །
མིག་དང་མིག་གི་ཡུལ་དང་དེས་སྐྱེད་སེམས། །
གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་བརྫུན་པ་ཡིན། །
རྣ་སོགས་ལྷག་མ་གསུམ་པོའང་སྐྱེ་བ་མེད། ། 
Just like for you externals are not there
In dreams, the mind as well is not produced.
All three, the eye, the object seen, the mind
Which they engender, each of these are false. (6.51)
The rest, with ears and such, are unproduced. 
དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། རྨི་ལམ་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར།
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱི་ཡུལ་རྨི་ལམ་དུ། །
མ་སྐྱེས་དེ་བཞིན་ཡིད་ཀྱང་སྐྱེས་མ་ཡིན། །
དེའི་ཕྱིར།
མིག་དང་མིག་གི་ཡུལ་དང་དེས་བསྐྱེད་སེམས། །
གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་བརྫུན་པ་ཡིན། །
ཇི་ལྟར་གཟུགས་མཐོང་བ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་དང་ཡིད་དེ་གསུམ་པོ་ཉེ་བར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྨི་ལམ་དུ་ཡང་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ན་གསུམ་འདུས་པར་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་དེར་མིག་དང་གཟུགས་གཉིས་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ།
རྣ་སོགས་གསུམ་པོ་ལྷག་མའང་སྐྱེ་བ་མེད། །
རྣ་སོགས་ཞེས་བྱ་བའི་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སྒྲ་དང་རྣ་བའི་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་བསྡུའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་དུ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་བརྫུན་བ་དེའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་རིགས་སོ། །གང་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཞིག་རྨི་ལམ་ན་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡུལ་མེད་པར་འགར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། རྨི་ལམ་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གསུམ་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་ན་ནི། དེའི་ཚེ་རྨི་ལམ་གྱི་དཔེ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བརྫུན་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དཔེ་ལས་བྱུང་བ་དངོས་ཀྱི་དོན་བརྫུན་པའི་དོན་ཅན་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

That is not so, since it is impossible for the mental consciousness to arise in dreams. So,

Just like for you externals are not there
In dreams, the mind as well is not produced.

Hence,

All three, the eye, the object seen, the mind
Which they engender, each of these are false. (6.51)

The perception of forms happens when the eye, the form and the mind are in proximity. Likewise, when objects are distinguished in dreams, a coming together of these three is observed. And just as in that context eyes and form are found to be non-existent, eye-consciousness too has no existence. And just as with these three, the same is the case for the rest:

The rest, with ears and such, are unproduced.

The words ears and so forth include the rest, from sound and ear consciousness up to and including mentation, mental phenomena and mental consciousness. Thus, since all of these triads are false within the dream, it makes no sense to say that the mental consciousness exists in dreams.
Some think that, ‘The form apprehended by the mental consciousness belongs to the sense field of mental phenomena, and does exist in the dream. Hence, it is not at all the case that consciousness exists without objects.’ But this sentiment is also unreasonable, since the three are utterly unfeasible in dreams. If they say they have accepted this in order disprove the scriptural tradition of the others, the dream example becomes meaningless, because what is deemed not false cannot serve to illustrate things that are considered false.

 
རྨི་(5)ལམ་ཇི་ལྟ་དེ་བཞིན་སད་འདིར་ཡང་། །
དངོས་རྣམས་བརྫུན་ཡིན་སེམས་དེ་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྤྱོད་ཡུལ་མེད་ཅིང་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་མེད། ། 
The same holds true awake as when you dream
Since all things are deceptive; there’s no mind,
There are no objects and no faculties. (6.52) 
གང་གི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་ན་གསུམ་ཅར་ཡང་མི་བདེན་པ་དེའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་མ་གྲུབ་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སད་པའི་ཚེ་ན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ།
རྨི་ལམ་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་སད་འདིར་ཡང། །
དངོས་རྣམས་བརྫུན་ཡིན་སེམས་དེ་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྤྱོད་ཡུལ་མེད་ཅིང་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་མེད། །
ཇི་ལྟར་རྨི་ལམ་དུ་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བརྫུན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སད་པ་ན་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མའི་སེམས་ཅན་དམིགས་པ་ལྟར། །སྣང་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་ན་ཡང་དག་མིན། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བ། །དེ་ལྟའི་ཆོས་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པས་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། སྲིད་པའི་འགྲོ་བ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྟེ། །འདི་ལ་སུ་ཡང་མི་སྐྱེ་འཆི་བ་མེད། །སེམས་ཅན་མིང་དང་སྲོག་ཀྱང་མི་རྙེད་དེ། །ཆོས་འདི་རྣམས་ནི་ལྦུ་བ་ཆུ་ཤིང་འདྲ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ལེགས་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། 

To explain that, since the three are unreal in dreams, this may be used as a proof to confirm unsubstantiality, and that therefore in the waking state as well all phenomena are shown to be without intrinsic nature, it was said:

The same holds true awake as when you dream
Since all things are deceptive; there’s no mind,
There are no objects and no faculties. (6.52)

It should be acknowledged that, just as in dreams objects, faculties and consciousness are false, the same is the case in the waking state. Hence:

As when perceiving illusory beings
That appear while not really there,
The Sugata taught that these phenomena
Are like illusions, similar to dreams.131

Similarly,

Existence as a being is like a dream –
None are born, there are none who die.
The labels and lives of beings are not found;
These dharmas are like bubbles and plantain trees.132

These and similar statements clearly express this.

 
འདི་ན་ཇི་ལྟར་སད་བཞིན་ཇི་སྲིད་དུ། །
མི་སད་དེ་སྲིད་དེ་ལ་གསུམ་པོ་ཡོད། །
སད་པར་གྱུར་ན་གསུམ་ཆར་ཡོད་མིན་ལྟར། །
(6)གཏི་མུག་གཉིད་ཟད་ལས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། ། 
But just as one may see them when asleep,
The three are still here now when we’re awake.
And just as when awake the three are gone,
They’re gone when from delusion’s sleep we wake. (6.53) 
དེའི་ཕྱིར་སད་པའི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གསུམ་ཆར་ཡང་མ་སྐྱེས་པར་བཤད་ལ། རྨི་ལམ་ན་རྨི་ལམ་རྨི་བཞིན་པའི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ནི།
འདི་ན་ཇི་ལྟར་སད་བཞིན་ཇི་སྲིད་དུ། །
མ་སད་དེ་སྲིད་དེ་ལ་གསུམ་པོ་ཡོད། །
ཇི་ལྟར་མི་ཤེས་པའི་གཉིད་ཡོད་ཀྱང་དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་གཉིད་དང་བྲལ་བས་སད་པ་འགའ་ཞིག་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་ཀྱང་མ་རིག་པའི་གཉིད་ཀྱིས་རྨི་ལམ་རྨི་བཞིན་པས་དམིགས་པར་གསུམ་ཆར་ཡང་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། གཉིད་དང་མ་བྲལ་བ་རྨི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ལས་མ་ལངས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གསུམ་ཆར་ཡང་ཡོད་དོ། །
སད་པར་གྱུར་ན་གསུམ་ཆར་ཡོད་མིན་ལྟར། །
གཏི་མུག་གཉིད་སད་ལས་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །
ཇི་ལྟར་གཉིད་ཟད་པས་སད་པར་གྱུར་པ་རྨི་ལམ་དུ་དམིགས་པ་གསུམ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། མ་རིག་པའི་གཉིད་མ་ལུས་པར་དྲུངས་ཕྱུང་བ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་གསུམ་ཆར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། ཕྱི་རོལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

Thus, these three are explained to be unproduced both with regard to the cognition of waking life and the dream state:

But just as one may see them when asleep,
The three are still here now when we’re awake.

While the sleep of unknowing remains, for those who have emerged from the sleep state and are awake, these three parts continue to be present – even though not produced in and of themselves – as dream perceptions caused by the sleep of ignorance. The same is the case for those who are asleep and have not emerged from the state of dreaming; this triad exists with the same type of nature also then.

And just as when awake the three are gone,
They’re gone when from delusion’s sleep we wake. (6.53)

When sleep ends and one is awake, the dream perceptions involving the three do not persist. Likewise, for those who have fully eradicated the sleep of ignorance and directly perceive the dharma expanse (dharmadhātu), these three do not exist. Hence, consciousness does not exist in the absence of external phenomena.

 
དབང་པོ་རབ་རིབ་བཅས་པ་བློ་གང་གིས། །
རབ་རིབ་མཐུ་ལས་སྐྲ་རྣམས་གང་མཐོང་བ། །
དེ་བློ་ལ་ལྟོས་གཉིས་ཆར་བདེན་པ་སྟེ། །
དོན་གསལ་མཐོང་ལ་གཉིས་ཀའང་བརྫུན་པ་ཡིན། ། 
The hairs an eye disease will make appear;
The mind which the afflicted sense affects;
His intellect will see them both as real.
With healthy sight they are both seen as false. (6.54) 
འོ་ན་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་མེད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
དབང་པོ་རབ་རིབ་བཅས་པས་བློ་གང་གིས། །
རབ་རིབ་མཐུ་ལས་སྐྲ་རྣམས་གང་མཐོང་བ། །
དེ་བློ་ལ་ལྟོས་གཉིས་ཆར་བདེན་པ་སྟེ། །
དོན་གསལ་མཐོང་ལ་གཉི་གའང་བརྫུན་པ་ཡིན། །
རྨི་ལམ་ཁོ་ན་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། །རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་མཐོང་བ་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྲ་ཤད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། རབ་རིབ་མེད་པའི་མཐོང་བ་ལ་ལྟོས་ནས་གཉི་ག་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དོ། ཡུལ་མེད་པར་ཤེས་པ་ངེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 

They might argue: ’Someone with cataracts does perceive things that are non-existent, such as hairs. Therefore consciousness must exist without external things.’ This is also untenable. Why?

The hairs an eye disease will make appear;
The mind which the afflicted sense affects;
His intellect will see them both as real.
With healthy sight they are both seen as false. (6.54)

This is to be regarded exactly as with dreams. From the perspective of the one with cataracts the appearance of hairs exists, while from the perspective of the one without cataracts both are unproduced, since one can hardly confirm consciousness in the absence of objects.

 
གལ་ཏེ་ཤེས་བྱ་མེད་པར་བློ་(7)ཡོད་ན། །
སྐྲ་དེའི་ཡུལ་དང་མིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་པའི། །
རབ་རིབ་མེད་ལའང་སྐྲ་ཤད་བློར་འགྱུར་ན། །
དེ་ལྟ་མ་ཡིན་དེ་ཕྱིར་དེ་ཡོད་མིན། ། 
If there could be cognition without something known,
One would expect that healthy vision too should know
These hairs when gazing at the spot where hairs appear.
This doesn’t happen, hence this cannot be the case. (6.55) 
འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འདོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ་
གལ་ཏེ་ཤེས་བྱ་མེད་པར་བློ་ཡོད་ན། །
སྐྲ་དེའི་ཡུལ་དང་མིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་བའི། །
རབ་རིབ་མེད་ལའང་སྐྲ་ཤད་བློར་འགྱུར་ན། །
དེ་ལྟ་མ་ཡིན་དེ་ཕྱིར་དེ་ཡོད་མིན། །
གལ་ཏེ་རབ་རིབ་ཅན་ལ་སྐྲ་ཤད་དག་མེད་པར་སྐྲ་ཤད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་ན་ཡུལ་གང་དུ་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་དག་མཐོང་བ་དེར་མིག་གཏད་པའི་རབ་རིབ་མེད་པ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་སྐྲ་ཤད་ཀྱི་བློ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡུལ་མེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། ། 

This must necessarily be agreed to. Otherwise,

If there could be cognition without something known,
One would expect that healthy vision too should know
These hairs when gazing at the spot where hairs appear.
This doesn’t happen, hence this cannot be the case. (6.55)

If a cognition having the features of hair strands could arise for the one with cataracts without existing hair strands, then someone without cataracts directing their gaze to the same place where the one with cataracts is seeing hairs should also have a mental experience of them, since they are equally non-existent for both. Hence it is illogical to say that consciousness arises in the absence of objects.

 
གང་ཕྱིར་མཐོང་བ་དག་ལ་བློ་ནུས་ནི། །
སྨིན་མེད་དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་བློ་མི་འགྱུར། །
ཤེས་བྱ་ཡོད་དངོས་བྲལ་བས་མིན་ཞེ་ན། །
ནུས་དེ་མེད་(207a1)པས་འདི་ནི་འགྲུབ་མ་ཡིན། ། 
‘There is no ripe potential for the healthy one,
And therefore he does not have this experience;
It’s not because there’s nothing there that can be known.’
But since potential is unreal this doesn’t work. (6.56) 
འདིར་གལ་ཏེ་ཡུལ་གྱི་ཡོད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ནི་འདི་དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་སྔར་གཞག་པ་དེ་སྨིན་པ་དང་མ་སྨིན་པ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་སྐྲའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་གཞག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཡོད་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་འབྱུང་གི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྨྲའོ། །འདི་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བཤད་པ། །
གང་ཕྱིར་མཐོང་བ་དག་ལ་བློ་ནུས་ནི། །
སྨིན་མེད་དེ་ལྟར་དེ་ལ་བློ་མི་འབྱུང། །
ཤེས་བྱ་ཡོད་དངོས་བྲལ་བས་མིན་ཞེ་ན། །
ནུས་དེ་མེད་པས་འདི་ནི་འགྲུབ་མ་ཡིན། ། ཤེས་བྱ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཤེས་བྱ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ནུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི། །དེའི་ཚེ་སྨིན་པ་དང་མ་སྨིན་པ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་མི་འབྱུང་བ་དག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ །དེའི་ཕྱིར་འདི་མི་འགྲུབ་བོ། ། 

They might say: ’This would be the case if an existent object was the cause for the arising of consciousness. So how is it? It is the ripening or non-ripening of former imprints deposited in the consciousness that determines whether a particular consciousness arises or not. Hence, only when an imprint of another cognition in the form of hair strands left there ripens, does a cognition having these features occur; otherwise not.’ To then explain how this too is unfeasible:

‘There is no ripe potential for the healthy one,
And therefore he does not have this experience;
It’s not because there’s nothing there that can be known.’
But since potential is unreal this doesn’t work. (6.56)

… such a knowable object is lacking means that the knowable thing does not exist. Only if a so-called potential was something existent would there be the occurrence or non-occurrence of consciousness related to its ripening or non-ripening. Therefore this doesn’t prove it.

 
སྐྱེས་ལ་ནུས་པ་སྲིད་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །
མ་སྐྱེས་ངོ་བོ་ལ་ཡང་ནུས་ཡོད་མིན། །
ཁྱད་པར་མེད་པར་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་མིན། །
མོ་གཤམ་བུ་ལའང་དེ་ནི་ཡོད་པར་ཐལ། ། 
Potential for what has arisen cannot be,
Nor can it be for what in fact is unproduced.
With no distinction one cannot distinguish it,
Or else the barren woman’s son would be a fact. (6.57) 
ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ།
སྐྱེས་ལ་ནུས་པ་སྲིད་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །
མ་སྐྱེས་ངོ་བོ་ལ་ཡང་ནུས་ཡོད་མིན། །
འདིར་ནུས་པ་འདི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཞིག་གམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་བའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྲང། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་བ་ལ་ནུས་པ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ནུས་པའི་ཞེས་དྲུག་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་ནི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡིན་ན་ནི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཞིང་མྱུ་གུ་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་ས་བོན་མི་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པ་མི་སྲིད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ནུས་པ་ལས་ཞེས་ལྔ་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ནུས་པ་ལས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ཏེ། ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སྐྱེས་པ་ལ་ནུས་པ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར།
ཁྱད་པར་མེད་པར་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་མིན། །
མོ་གཤམ་བུ་ལའང་དེ་ནི་ཡོད་པར་ཐལ། །
ཁྱད་པར་མེད་པར་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནུས་པ་ཞེས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ལ། ནུས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་གཞི་ཡིན་ནོ། །གང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་དགག་པ་དང་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོས་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་འདི་ནི་འདིའི་ནུས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གང་གི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར། གང་གི་ཚེ་དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་འདི་ནི་འདི་ལས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་མ་སྨྲས་པ་འདིས་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྟན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་གལ་ཏེ་མ་སྐྱེས་པ་ལ་ནུས་པ་འདོད་ན། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་ཡང་འདོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་ལ་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

So why can’t potential exist? To explain:

Potential for what has arisen cannot be,
Nor can it be for what in fact is unproduced.

Is this assumed potential something connected with a present consciousness, or with a past or future consciousness? In the case of a produced present consciousness, there cannot be potential. When we talk of the potential’s we are using the sixth case,133 and to say that the essentially resultant consciousness is itself the very cause is illogical. If it were, we would have a causeless result, and once the sprout is produced the seed would also not be destroyed. Therefore it is impossible for a produced consciousness to have potential.

When we say from the potential we are using the fifth case,134 and as has already been explained, since it is existent it would be illogical for a produced consciousness to then originate from a potential. Hence there cannot be potential for that which is already a product.

Nor can that consciousness, when by nature unproduced, have potential. Because

With no distinction one cannot distinguish it,
Or else the barren woman’s son would be a fact. (6.57)

Without something distinct one cannot make distinctions. How so? When referring to consciousness potential, consciousness distinguishes the potential, and potential is the basis distinguished. But a thing yet to be produced cannot be used to indicate negation or affirmation in relation to something, saying it is a consciousness such-and-such or non-consciousness such-and-such. That being the case, what sort of distinction would one then actually be making by saying it is the potential for that? And when it can’t be distinguished as such, to say that will come from it won’t serve to identify it, and one isn’t actually indicating anything at all.

If one still insists that something unproduced can have potential, one would have to agree that a barren woman can have a son. Therefore, potential for something unproduced cannot exist.

 
གལ་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་བསྙད་འདོད་ན། །
(2)ནུས་པ་མེད་པར་འདི་ཡི་འབྱུང་འགྱུར་མེད། །
ཕན་ཚུན་དོན་ལ་བརྟེན་པའི་འགྲུབ་པ་ནི། །
གྲུབ་མིན་ཉིད་ཅེས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། ། 
You may suggest that in the future it will be.
But lacking in potential it cannot spring forth.
And mutual dependence used to prove something,
The wise will say this fails to prove establishment. (6.58) 
ཅི་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞིག་ནུས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་སྙིང་ལ་བསམས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིའི་ནུས་པ་འདི་ཡིན་ཞིང་འདི་ལས་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་གྱི་གཞིའི་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་འབྲས་ཆན་ཚོས་ཤིག་སྣལ་མ་འདི་ལ་རས་ཡུག་ཐོགས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་ལ། བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང། མངལ་དུ་འཇུག་པ་གསུམ་དག་སྟེ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་དང་རང་འབྱུང་གཉིས། །ཞེས་བཤད་དོ་སྙམ་ན། དེ་ཡང་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གལ་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་བསྙད་འདོད་ན། །
ནུས་པ་མེད་པ་འདི་ཡི་འབྱུང་འགྱུར་མེད། །
རེས་འགའ་གང་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ན་ནི་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི། རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་ངེས་པ་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པའམ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་གལ་ཏེ་ནུས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནུས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ནུས་པ་མེད་པར་དེའི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་འབྲས་ཆན་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ནུས་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་འགྱུར་ལ་རག་མོད། དེ་ལྟ་ན་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར།
ཕན་ཚུན་དོན་ལ་བརྟེན་པའི་གྲུབ་པ་ནི། །
གྲུབ་མིན་ཉིད་ཅེས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། །
རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་ནི་དེའི་ནུས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་གྱི་དོན་ལ་བརྟེན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་འགྱུར་མོད་ཅེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན་རིང་པོ་ཡོད་ན་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ལ་ཐུང་དུ་ཡོད་ན་རིང་པོར་འགྱུར་ཞིང། ཕ་རོལ་ཡོད་ན་ཚུ་རོལ་དུ་འགྱུར་ལ་ཚུ་རོལ་ཡོད་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྱུར་བ་ལྟར་བཏགས་པར་འགྱུར་གྱི་དེ་དག་ལ་གྲུབ་པ་རང་བཞིན་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་གི་སྨྲ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། བཞི་བརྒྱ་པ་ལས། འབྲས་བུ་མེད་པར་རྒྱུ་ཡི་ནི། །རྒྱུ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་འབྲས་བུ་ཀུན། །རྒྱུ་ཉིད་དུ་ནི་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་ལ། བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གང་ལྟོས་འགྲུབ། །དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ལྟོས་ནས་ནི། །ལྟོས་བྱ་གང་ཡིན་དེ་འགྲུབ་ན། །གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་འགྲུབ། །ཅེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནས་འགྲུབ་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ལྟོས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བདག་ཉིད་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལྟོས་པར་བྱ་བ་དངོས་པོ་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེ་འགྲུབ་ན། དེ་ནི་གཉི་ག་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། ། གཞན་ཡང། དངོས་པོ་ལྟོས་འགྲུབ་གང་ཡིན་པ། །དེ་མ་གྲུབ་ན་ཅི་ལྟར་ལྟོས། །ཅི་སྟེ་འགྲུབ་པ་ལྟོས་ཤེ་ན། །དེ་ནི་ལྟོས་པར་མི་རིགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིའི་དོན་ཡང་འདི་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནུས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འགྲུབ་ན། དེ་གྲུབ་པའམ་མ་གྲུབ་པ་ཞིག་ནུས་པ་ལ་ལྟོས་གྲང། གལ་ཏེ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ན་ནི། །མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་བོང་བུའི་རྭ་ལྟར་ནུས་པ་ལ་མི་ལྟོས་སོ། །འོན་ཏེ་གྲུབ་པ་ལ་ལྟོས་ན་ནི། གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟོས་པར་མི་རུང་ངོ། །དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་དོན་ལ་བརྟེན་པའི་གྲུབ་པ་ནི་གྲུབ་པ་མིན་ཞེས་མཁྱེན་རབ་མངའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མ་འོངས་པ་ལ་ཡང་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

They might then think: ‘The consciousness in question is an anticipated consciousness that will arise by virtue of this potential, and as it is the potential for that consciousness we can say, “It arises from this.” In this way the entities of distinguisher and basis distinguished are established, just as in everyday language one might say, “Please make some boiled rice,” or “Please weave a garment from this yarn.” This is explained in a treatise as well:’

‘There are three that enter the womb,
The cakravartin and the two self-manifest ones,
….’135

To explain how this is empty rhetorics:

You may suggest that in the future it will be.
But lacking in potential it cannot spring forth.

Things that may occur at certain times can arise, but what is certain never to arise – such as a barren woman’s son or things such as space – will not. Thus in this context, if the potential did exist, consciousness could certainly come into being. But when the future consciousness does not exist, and its potential therefore doesn’t exist, as is the case for such things as a barren woman’s son, the absence of its potential means that it certainly can’t arise. This also applies when explaining boiled rice and so forth.

And although it is indeed the case that consciousness and potential are mutually reliant, a thing that is dependent does not in fact have existence. Thus,

And mutual dependence used to prove something,
The wise will say this fails to prove establishment. (6.58)

To say, ‘When consciousness exists, its potential is a fact; and consciousness arises from that,’ describes a case of mutual dependence. If they say, ‘That is exactly the way of things,’ they are effectively saying that consciousness does not inherently exist. For example, only when there is long can there be short, and when there is short can there be long; only when there is there can here exist, and when there is here can there exist. These are all nominal imputations lacking any intrinsic establishment. So if that is the case, they are in fact agreeing with us. As explained:

A cause in the absence of an effect
Has no existence as a cause.
Hence, it necessarily follows
That every effect is also a cause.136

And from the Treatise:

If a thing is dependently established,
And that upon which it depends
Is established only in dependence on it,
What is then established in dependence on what?137

Meaning that, if a thing such as consciousness were established in dependence on a particular potential, and that particular potential the consciousness relies on to establish its nature in turn depends on it; in establishing these two it must then be asked which is established in dependence on which? It continues:

How can a dependently established entity
Depend when it is not established?
And if you say the established depends,
Its dependence makes no sense.138

Meaning that, if consciousness is established in dependence on a potential, is it established or not as it depends on that potential? If it is not established it can’t rely on that potential, because it is as unestablished as the horns of a donkey. On the other hand, if it is established while depending, its establishment would mean that it cannot be dependent.

The wise have thus stated that, ‘Things that are established in mutual dependence are not established.’ A future phenomenon cannot therefore have potential.

 
གལ་ཏེ་འགགས་པའི་ནུས་སྨིན་ལས་འགྱུར་ན། །
གཞན་གྱི་ནུས་པ་ལས་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
རྒྱུན་ཅན་རྣམས་དེར་(3)ཕན་ཚུན་ཐ་དད་ཡོད། །
དེ་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། 
If it comes from a ceased potential’s ripening,
A separate potential then brings forth something.
As parts of a continuum must be distinct,
One could have everything come from just anything. (6.59) 
ད་ནི་འདས་པ་ལ་ཡང་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
གལ་ཏེ་འགགས་པའི་ནུས་སྨིན་ལས་འགྱུར་ན། །
གཞན་གྱི་ནུས་པ་ལས་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
གལ་ཏེ་སྐྱེས་ནས་འགགས་བཞིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་འབྲས་བུའི་དོན་དུ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་གཞག་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པའི་ནུས་པ་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ན་ནི་དེའི་ཚེ་གཞན་གྱི་ནུས་པ་ལས་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །གང་གི་ཕྱིར།
རྒྱུན་ཅན་རྣམས་དེར་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་ཡོད། །
ཏ་ནུ་ནི་རྒྱས་པ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་ལྟར་ན། བརྒྱུད་པས་ན་རྒྱུན་ཏེ་ཆུ་ཀླུང་གི་རྒྱུན་ལྟར་རྒྱུན་ཆགས་པ་རྒྱུན་ལུགས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བར་འཇུག་པ་ན་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་བརྒྱུད་པས་བར་མེད་པར་རིམ་པ་རྣམ་པར་མ་ཆད་པར་གནས་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དུས་གསུམ་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཅན་ལ་བྱ་ལ། དེ་རྒྱུན་གྱི་ཆ་ཤས་རྫས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རྣམས་ལ་ཡོད་པས་ན་རྒྱུན་གྱི་ཡན་ལག་རྫས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རྣམས་ལ་རྒྱུན་ཅན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཏེ་གཞན་དང་གཞན་དུ་ཐ་དད་ཅིང་གཞན་ཉིད་དུ་གཞན་གྱིས་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་བག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བ་ལ་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་བག་ཆགས་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ལས་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གཞན་གྱི་ནུས་པ་ལས་གཞན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་འདོད་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱོན་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་འདོད་ན། ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི།
དེ་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ནི་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་འགོག་པ་བཤད་ཟིན་པས་སླར་ཡང་མི་བརྗོད་དོ། ། 

To explain that past potential likewise cannot be, it was said:

If it comes from a ceased potential’s ripening,
A separate potential then brings forth something.

If it is so that, as a result of a produced consciousness having ceased a particular potential is left in the substrate consciousness, and through the ripening of this ceased consciousness’s potential a consciousness arises, this would be an instance of something other arising from an extraneous potential. How so? Because:

As parts of a continuum must be distinct …,

Tan- means to extend’.139 Accordingly, a continuum (saṃtāna) implies a succession, like the continuum of a river, and means that there is a continuous flow, a continuous transmission, with a connection between cause and result. In its usage in the case of the succession of birth and death, there is a sense of a sustaining of the conditioned moments of the three times in a continuous and unbroken sequential state, and as the parts of this continuum exist in substantial instances, the branches of the continuum being instances of substance are what is spoken of as the continuity. These are mutually other and separate things, and our opponents accept their otherness. Hence, when caused by these imprints a latter resultant moment occurs, it is different from the causal moment during which the imprints were set in place, and as such this will be a case of something distinct coming from a separate potential. If they think, ‘This is what we assert, and it is unmistaken,’ that is not so. What one is in fact saying by this assertion is that anything can be produced from anything, as explained in the line:

One could have everything come from just anything. (6.59)

The refutation of other-production has already been covered, and will not be reiterated here.140

 
གལ་ཏེ་དེར་ནི་རྒྱུན་ཅན་ཐ་དད་ཀྱི། །
དེ་དག་ལ་རྒྱུན་ཐ་དད་མེད་དེའི་ཕྱིར། །
ཉེས་མེད་ཅེ་ན་་་ 
‘The parts of a continuum are separate,
But their continuum is an unbroken whole,
Hence there’s no fault.’ ... 
འདིར་སྨྲས་པ།
གལ་ཏེ་དེར་ནི་རྒྱུན་ཅན་ཐ་དད་ཀྱི། །
དེ་དག་ལ་རྒྱུན་ཐ་དད་མེད་དེའི་ཕྱིར། །
ཉེས་མེད་ཅེ་ན་་་
གལ་ཏེ་ཡང་དེར་རྫས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རྒྱུན་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་གཞན་ཉིད་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱུན་འདི་ནི་གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་ཐམས་ཅད་ལས་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། 

To this they reply:

‘The parts of a continuum are separate,
But their continuum is an unbroken whole,
Hence there’s no fault.’ …

‘The substantial moments of the sequence are indeed mutually distinct but the continuum is a singular thing, so it does not follow that everything can be produced from everything.’

 
་་་འདི་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ཞིག །
ཐ་མི་དད་རྒྱུན་སྐབས་མི་རིགས་ཕྱིར་རོ། །
བྱམས་པ་ཉེར་སྦས་ལ་བརྟེན་ཆོས་རྣམས་(4)ནི། །
གཞན་ཉིད་ཕྱིར་ན་རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་མིན་ཏེ། །
གང་དག་རང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོ་བ། །
དེ་དག་རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་པ་རིགས་མ་ཡིན། ། 
...Well that will be a feat to prove:
Inseparable continua make little sense. (6.60)
What makes for Upagupta’s and Maitreya’s traits
Are different, and not part of one continuum.
And when distinct things keep their separate character,
It’s nonsense to believe they’re one continuum. (6.61) 
གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་ཉེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། འདི་ཉིད་མ་གྲུབ་པས་ན།
་་་འདི་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ཞིག་གོ། །
ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཐ་མི་དད་རྒྱུན་སྐབས་མི་རིགས་ཕྱིར་རོ། །
སྐབས་ནི་གོ་སྐབས་སོ། །བདག་གི་དངོས་པོ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུན་ཐ་མི་དད་པའི་རྟེན་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་མི་འོས་ཏེ། གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་བཞིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།
བྱམས་པ་ཉེར་སྦས་ལ་བརྟེན་ཆོས་རྣམས་ནི། །
གཞན་ཉིད་ཕྱིར་ན་རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་མིན་ཏེ། །
གང་དག་རང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོ་བ། །
དེ་དག་རྒྱུད་གཅིག་གཏོགས་པར་རིགས་མ་ཡིན། །
དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རྒྱུད་གཅིག་པ་ཉིད་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དེ་ལ་ནུས་པ་སྨིན་པ་ཡོད་པ་དང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ཡིན་གྱི། ཤེས་བྱ་ཡོད་པ་དང་མེད་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ནུས་པ་མི་སྲིད་པར་བརྗོད་པས་ཚུལ་འདིས་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གནས་པ་ཡིན་ནོ། ། 

If there was such a thing there would be no fault. But being unsubstantiated,

… Well that will be a feat to prove:

Why?

Inseparable continua make little sense. (6.60)

Possible means that something is feasible. It is not credible that mutually distinct existent identities constitute an inseparable continuum, because they are different, just like things that are separate. To show this, it was said:

What makes for Upagupta’s and Maitreya’s traits
Are different, and not part of one continuum.
And when distinct things keep their separate character,
It’s nonsense to believe they’re one continuum. (6.61)

The idea is similar here: that a singular continuum does not hold up to reason.

It was suggested that, ‘It is the fact of a potential ripening or not that determines whether there will be a consciousness of something or not, and not whether a knowable object is present or not.’141 This has hereby been refuted by explaining how potential is an impossibility; and we are therefore left with the position that, ‘Without a knowable object there can be no consciousness.’

 
མིག་བློ་སྐྱེ་བ་རང་ནུས་གང་ཞིག་ལས། །
དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཀུན་ནས་སྐྱེ་འགྱུར་ཞིང་། །
རང་གི་རྣམ་ཤེས་རྟེན་གྱི་ནུས་དེ་ལ། །
(5)དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་མིག་གཅེས་བྱ་བར་རྟོགས། ། 
‘Promoted by its own potential there appears
A ceaseless rising of the visual consciousness,
And this potential which supports its consciousness
Is taken as the physical eye faculty.’ (6.62) 
དེ་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་དང། སླར་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བས་རང་གི་ལུགས་བརྗོད་པ་ལྷུར་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པར་བསམས་ཤིང་སྨྲས་པ།
མིག་བློའི་སྐྱེ་བ་རང་ནུས་གང་ཞིག་ལས། །
དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཀུན་ནས་སྐྱེ་འགྱུར་ཞིང། །
རང་གི་རྣམ་ཤེས་རྟེན་གྱི་ནུས་དེ་ལ། །
དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་མིག་ཅེས་བྱ་བར་རྟོགས། །
མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་གང་ཞིག་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་འཇོག་བཞིན་པ་ན་གཞག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་དུས་ཕྱིས་དེའི་རྣམ་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནུས་པའི་སྐད་ཅིག་བར་མེད་པར་གང་ཞིག་ལས་སྐྱེ་བའི་ནུས་པའི་སྐད་ཅིག་བར་མེད་པ་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལ་གཏི་མུག་གིས་འཇིག་རྟེན་ན་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་མིག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་གཞན་ཡང་ངེས་པར་བྱའོ། ། 

Having given this explanation, the proponents of consciousness will still insist that their own presentation is sound, and say:

‘Promoted by its own potential there appears
A ceaseless rising of the visual consciousness,
And this potential which supports its consciousness
Is taken as the physical eye faculty.’ (6.62)

‘An imprint of eye-consciousness is deposited in the substrate consciousness by another moment of consciousness, and as this later ripens, a consciousness with corresponding features is created. The uninterrupted instants of potential that have the uninterrupted potential to produce this consciousness, acting as its support, are what through ignorance is taken by the world to be the physical eye faculty; but there is in fact no eye faculty present apart from consciousness. The same applies to the other faculties.’

 
འདི་ན་དབང་པོ་ལས་བྱུང་རྣམ་པར་རིག །
ཕྱི་གཟུང་མེད་པར་རང་གི་ས་བོན་ལས། །
སྔོ་སོགས་སྣང་ཉིད་འབྱུང་བར་མ་རྟོགས་ནས། །
སྐྱེ་བོས་ཕྱི་རོལ་བཟུང་བར་སེམས་ཁས་ལེན། ། 
‘But people cannot see that without outer forms
These sense-produced cognitions clearly manifest
As blue and such, originating from their seeds,
Instead they take the mind to be external things.’ (6.63) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་མིག་གི་དབང་པོ་མེད་པར་བསྟན་ནས། གཟུགས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་མི་དད་པར་གནས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ།
འདི་ན་དབང་པོ་ལས་བྱུང་རྣམ་པར་རིག །
ཕྱི་གཟུང་མེད་པར་རང་གི་ས་བོན་ལས། །
སྔོ་སོགས་སྣང་ཉིད་འབྱུང་བར་མ་རྟོགས་ནས། །
སྐྱེ་བོས་ཕྱི་རོལ་གཟུང་བར་སེམས་ཁས་ལེན། །
ཇི་ལྟར་བན་དྷུ་ཛི་བ་ཀ་དང་ཀིང་ཤུ་ཀ་ལ་སོགས་པ་དག་དམར་པོའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྐྱེ་བ་ན། ནོར་བུ་དག་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་ཚོན་ལ་མི་ལྟོས་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་རང་གི་ས་བོན་གྱིས་འཕངས་པའི་ནུས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེའི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོར་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། དཔེར་ན་མཚོ་ཆུ་ཤིན་ཏུ་དངས་པས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ངོགས་ཀྱི་མཐར་སྐྱེས་པའི་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ལ་བཏགས་པའི་པད་མ་ར་གའི་གཟུགས་བརྙན་ཆུ་ནང་ན་ཡོད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཆུའི་ནང་ན་ཕྱི་རོལ་ལྟ་བུར་དམིགས་མོད་ཀྱི། དེ་དེའི་ནང་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། 

Thus, having explained how there is no eye-faculty apart from consciousness, they proceed to assert that material form is not something apart from consciousness either, saying:

‘But people cannot see that without outer forms
These sense-produced cognitions clearly manifest
As blue and such, originating from their seeds,
Instead they take the mind to be external things.’ (6.63)

‘When the bandhujivaka142 and kiṅśuka flowers appear with a reddish hue, like gems they do not need to adopt their colour from something external. Nevertheless, the continua of sprouts and so forth are perceived as arising with their particular aspects in connection with the propelling potential of their own seeds. Similarly, colours such as blue appear as experiences of consciousnesses of blue and so forth without any external physical forms, and in relation to their appearance as blue and such, worldly people become convinced that they are external things. For example, say that on the branches of the trees surrounding a lake of clear water one were to hang red rubies (padmarāga) that would then be reflected in the water. Although there are external appearances of gems perceived in the water, it is not as if they are actually in there. This example may then be applied to consciousness. As such, there are no objects external to consciousness.’

 
རྨི་ལམ་ན་ནི་གཟུགས་དོན་གཞན་(6)མེད་པར། །
རང་ནུས་སྨིན་ལས་དེ་ཡི་རྣམ་ཅན་སེམས། །
འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་དེ་བཞིན་སད་ལའང་འདིར། །
ཕྱིར་རོལ་མེད་པར་ཡིད་ནི་ཡོད་ཅེ་ན། ། 
‘The images in dreams are not external things
But mind that is assuming shapes resulting from
Potentials present. When awake it is the same:
There’s nothing on the outside, just the thinking mind.’ (6.64) 
རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན།
རྨི་ལམ་ན་ནི་གཟུགས་དོན་གཞན་མེད་པར། །
རང་ནུས་སྨིན་ལས་དེ་ཡི་རྣམ་ཅན་སེམས། །
འབྱུང་བ་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་སད་ལའང་འདིར། །
ཕྱི་རོལ་མེད་པར་ཡིད་ནི་ཡོད་ཅེ་ན། ། 

‘Or, said differently:

‘The images in dreams are not external things
But mind that is assuming shapes resulting from
Potentials present. When awake it is the same:
There’s nothing on the outside, just the thinking mind.’ (6.64)

 
ཇི་ལྟར་མིག་མེད་པར་ནི་རྨི་ལམ་དུ། །
སྔོ་སོགས་སྣང་བའི་ཡིད་སེམས་འབྱུང་དེ་ལྟར། །
མིག་དབང་མེད་པར་རང་གི་ས་བོན་ནི། །
(7)སྨིན་ལས་ལོང་བ་ལ་འདིར་ཅིས་མི་སྐྱེ། ། 
If in the dream such blueness may present itself
To mind even without the function of the eyes,
Then why do these things not appear now to the blind
From seeds that ripen though they cannot use their eyes? (6.65) 
དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཇི་ལྟར་མིག་མེད་པར་ནི་རྨི་ལམ་དུ། །
སྔོ་སོགས་སྣང་བའི་ཡིད་སེམས་འབྱུང་དེ་ལྟར། །
དམིགས་དབང་མེད་པར་རང་གི་ས་བོན་ནི། །
སྨིན་ལས་ལོང་བ་ལ་འདིར་ཅིས་མི་སྐྱེ། །
གལ་ཏེ་འདིར་ཇི་ལྟར་སད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལྟ་བ་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆེས་གསལ་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྨི་ལམ་དུ་ཡང་མིག་མེད་པར་རང་གི་བག་ཆགས་སྨིན་པ་ལས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྐྱེ་ན། སད་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ལོང་བ་ལ་ཡང་གང་གིས་ན་འདིས་མ་ལོང་པ་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་རང་གི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལས་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། །གཉི་ག་ཡང་མིག་མེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

That is not how it is. How so?

If in the dream such blueness may present itself
To mind even without the function of the eyes,
Then why do these things not appear now to the blind
From seeds that ripen though they cannot use their eyes? (6.65)

Now, while we are awake, a clear visual consciousness comes about through the visual perception of forms. If this is exactly the same as what happens in a dream – and without the eyes being active the mental consciousness itself appears from the ripening of its imprint and takes on concordant features as an eye-consciousness – then why cannot a blind person see the same features when awake as someone who is not blind, when these are supposed to appear as such when their imprints ripen? In as much as the eyes are not operating, these two cases are exactly the same.

 
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལྟར་རྨི་ལམ་དྲུག་པ་ཡི། །
ནུས་པ་སྨིན་ཡོད་སད་པར་མེད་གྱུར་ན། །
དྲུག་པའི་ནུས་སྨིན་ཇི་ལྟ་འདིར་མེད་པ། །
དེ་ལྟར་རྨི་ཚེ་མེད་ཅེས་ཅིས་མི་རིགས། ། 
And if you say it is when sleeping that the sixth’s
Potential ripens, and not while one is awake,
Then why not say that just as now it isn’t ripe,
The sixth’s potential neither ripens in the dream? (6.66) 
ཅི་སྟེ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ནི་མིག་མེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནུས་པ་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཡོད་པ་དེ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གཉིད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྨི་ལམ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི་སད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལྟར་རྨི་ལམ་དྲུག་པ་ཡི། །
ནུས་པ་སྨིན་ཡོད་སད་པར་མེད་འགྱུར་ན། །
དྲུག་པའི་ནུས་སྨིན་ཇི་ལྟར་འདིར་མེད་པ། །
དེ་ལྟར་རྨི་ཚེ་མེད་ཅེས་ཅིས་མི་རིགས། །
དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཚིག་གི་ཚུལ་ཙམ་ཁོ་ནས་རྨི་ལམ་དུ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནུས་པ་སྨིན་པར་འདོད་ཀྱི། །སད་པ་ལ་མ་ཡིན་ན་ངེད་ཅག་གི་ཚིག་གིས་ཀྱང་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་སད་པ་ལ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནུས་པ་སྨིན་པ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྨི་ལམ་ན་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་འདོད་པར་བྱ་དགོས་སོ། ། 

They might then think: ‘That the eye is inoperative is not the reason the mental consciousness appears in that manner; rather it is the ripening of a potential that mental consciousness has for those features. Hence, when that potential is ready to ripen, the mental consciousness appears with those features, but this only happens in dreams on the condition of sleep, and not while one is awake.’
This does not make sense. How so?

And if you say it is when sleeping that the sixth’s
Potential ripens, and not while one is awake,
Then why not say that just as now it isn’t ripe,
The sixth’s potential neither ripens in the dream? (6.66)

Sixth refers to the mental consciousness. If words are all it takes to claim that the mental consciousness potential ripens in that manner in dreams but not in the waking state, then we might as well verbally claim that, just as in the waking state the consciousness potential does not ripen in that manner, it will likewise not ripen in dreams.

 
ཇི་ལྟར་མིག་མེད་འདི་ཡི་རྒྱུ་མིན་ལྟར། །
རྨི་ལམ་དུ་ཡང་གཉིད་ནི་(207b1)རྒྱུ་མ་ཡིན། །
དེ་ཕྱིར་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་དེ་དངོས་མིག །
བརྫུན་པའི་ཡུལ་ཅན་རྟོགས་པའི་རྒྱུར་ཁས་བླང་། ། 
For just as lack of eyesight cannot be its cause,
When dreaming it is not the sleep that is the cause.
We therefore grant that there are things as well as eyes
That cause our false perceptions seen when in a dream. (6.67) 
ཇི་ལྟར་མིག་མེད་འདི་ཡི་རྒྱུ་མིན་ལྟར། །
རྨི་ལམ་དུ་ཡང་གཉིད་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་
པར་བརྗོད་པར་ནུས་སོ། །རྨི་ལམ་མཐོང་བ་ནི་སད་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ལོང་བ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་རྟེན་དབང་པོ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་གི་དབང་པོ་ནུས་པའི་མིང་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནུས་པ་སྨིན་པའི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིག་མེད་པས་སད་པའི་ལོང་བ་འདི་ལ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། གཉིད་ཀྱང་རྨི་ལམ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡིན་ལ།
དེ་ཕྱིར་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་དེ་དངོས་མིག །
བརྫུན་པའི་ཡུལ་ཅན་རྟོགས་པའི་རྒྱུར་ཁས་བླང། །
དེའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་དུ་ཡང་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་གྱི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་བ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། ། 

This enables us to say:

For just as lack of eyesight cannot be its cause,
When dreaming it is not the sleep that is the cause.

Dream perceptions are, like the waking state of a blind person, a instance where an operative consciousness-supporting faculty is lacking, and therefore it is not so that a mental eye faculty named potential is there to act as a support for the features the mental faculty takes on as its mental faculty potential ripens. Thus, just as lacking eyes is not its cause for a waking blind man, neither should sleep be the cause for the ripening of imprints of consciousness in dreams.

Therefore, since that is the case,

We therefore grant that there are things as well as eyes
That cause our false perceptions seen when in a dream. (6.67)

Therefore one must accept that in dreams as well there are such objects that are known in such a such a way and there is such a support for the eye-consciousness.

 
འདི་ཡིས་ལན་ནི་གང་དང་གང་བཏབ་པ། །
དེ་དང་དེ་ནི་དམ་བཅའ་མཚུངས་མཐོང་བས། །
རྩོད་འདི་སེལ་བྱེད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །
འགར་ཡང་དངོས་(2)པོ་ཡོད་ཅེས་མ་བསྟན་ཏོ། ། 
It seems that every counterargument they have
Is nothing more than repetition of their claim.
Their case is thus rejected – nowhere will one find
The Buddha stating that there are existent things. (6.68) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན།
འདི་ཡིས་ལན་ནི་གང་དང་གང་བཏབ་པ། །
དེ་དང་དེ་ནི་དམ་བཅའ་མཚུངས་མཐོང་བས། །
རྩོད་འདི་སེལ་བྱེད་་་
སད་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་གསུམ་པོ་འདི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་དང། ཕ་རོལ་པོ་གང་ཞིག་སད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དོན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང། སད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་བརྫུན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་གྱི་ཡུལ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་མེད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རུས་སྦལ་གྱི་སྤུའི་གོས་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རབ་རིབ་ཀྱི་དཔེ་དག་གིས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་འདིས་ལན་གང་དང་གང་བཏབ་པ་དེ་དང་དེ་ནི་མཁས་པ་དབུ་མ་པས་དམ་བཅའ་བ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ན་རྩོད་པ་འདི་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་ཟློག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུང་གིས་གནོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་ཡང་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར།
་་་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི།
འགར་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་ཅེས་མ་བསྟན་ཏོ། །
ཇི་སྐད་དུ། སྲིད་པ་གསུམ་ནི་བཏགས་པ་ཙམ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་མེད། །བཏགས་པ་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་ནི། །རྟོག་གེ་བ་དག་རྟོག་པར་འགྱུར། །རང་བཞིན་མེད་ཅིང་རྣམ་རིག་མེད། །ཀུན་གཞི་མེད་ཅིང་དངོས་མེད་ན། །བྱིས་པ་ངན་པ་རྟོག་གེ་བ། །རོ་དང་འདྲ་བས་འདི་དག་བརྟགས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་ཤལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལུང་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བ་ལང་རྟ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པ་ནི་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། 

As this is so,

It seems that every counterargument they have
Is nothing more than repetition of their claim.
Their case is thus rejected – …

It is shown that, this triad taking place in the waking state is empty of inherent existence, because it too is a perception, as in a dream. Our opponents then claim that, ‘Waking consciousness is empty of sense objects, because they are consciousness, like the experience of dream appearances;’ ‘The object apprehended while awake is by nature false, because it is an object, like dream objects;’ and also, ‘Without a dependent nature the thoroughly afflicted and fully purified states could not exist, because they would be as unfounded tortoise fur.’ They also use the example of cataracts to this effect. In these and other ways, the proponents of consciousness give various replies which the competent middle way proponent sees through as mere claims, the arguments of the proponents of consciousness are discredited.

Being at odds with scripture and so forth, it is similarly inadmissible; since,

… nowhere will one find
The Buddha stating that there are existent things. (6.68)

As stated:

The threefold world is mere imputation,
Not something essentially existent.
Theoreticians, however, believe that
This imputation is the essence of things.143

There is no nature, no cognition,
There is no substrate, no entities;
But the base and immature theoreticians,
Like corpses, imagine these to be.144

To take entitylessness as the emptiness of one thing in another is senseless, as the scriptures also state:

Mahāmati. The emptiness of one thing in another is the crudest form of emptiness.145

To this one may say, ‘That a cow does not exist because it is not a horse makes no sense, because they have their own identity,’ and so forth.

 
 
 
དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་དབང་པོ་ལ་འཇུག་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་འཇུག་པ་ནི་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཏེ་མིག་གི་དབང་པོ་དང། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང། སྣའི་དབང་པོ་དང། ལྕེའི་དབང་པོ་དང། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང། མོའི་དབང་པོ་དང། ཕོའི་དབང་པོ་དང། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་དུས་གསུམ་དུ་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །གང་དུས་གསུམ་དུ་མི་དམིགས་པ་དེ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་མ་ལགས་སོ། །གང་མིག་གི་དབང་པོ་མ་ལགས་པ་དེ་དེའི་ཐ་སྙད་ཇི་ལྟར་འཚལ་བར་བགྱི། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཆང་པ་སྟོང་པ་ནི་བརྫུན་པ་ཡང་དག་པ་མ་ལགས་པ་མ་མཆིས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མིང་དུ་གདགས་པར་བས་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ནི་སྟོང་པ་མི་དམིགས། ཆང་པ་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་དབང་པོ་ཡང་ཆང་པ་སྟོང་པ་ལྟར་བརྫུན་ཞིང་མ་མཆིས་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ལགས་པ་སྟེ། ལོག་པར་བསླུ་བའི་ཆོས་ཅན་བྱིས་པ་འདྲིད་པ་མ་མཆིས་པ་ཡང་དག་པ་མ་ལགས་པ། འདི་ལྟར་མིང་དུ་གདགས་པར་བས་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ནི་མིག་དང་དབང་པོ་མི་དམིགས་སོ། །དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་ནས་ཅི་ཙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གཟུང་པའི་སླད་དུ་མིག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བཏགས་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ལགས་སོ། །དབང་པོ་ནི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་ཞིང་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་སྟེ། དེ་ལ་མིག་ནི་མིག་ཉིད་དུ་མཆིས་པ་མ་ལགས་ལ། དབང་པོ་ནི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་མཆིས་པ་མ་ལགས་སོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། མིག་ནི་མིག་གི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བ་ལགས་ཏེ། ཆོས་གང་ལ་རང་བཞིན་མཆིས་པ་མ་ལགས་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མ་ལགས་སོ། །གང་དངོས་པོ་མ་ལགས་པ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པའོ། །དེ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཞེས་གདགས་པར་བགྱི་བ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མི་ཞིག་གི་རྨི་ལམ་ན་དགོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་རྩེ་བ་དག་ཉལ་ཉལ་བ་ལས་སད་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་ལ་དེ་དྲན་ཡང་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། རྨི་ལམ་ན་ཡང་དེས་དེ་དག་མ་རྙེད་ན་ཉལ་བ་ལས་སད་པའི་ཚེ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་འཚལ་ཏེ་འདིའི་གནས་མ་མཆིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་པ་སྟེ། དེའི་སླད་དུ་དེ་དག་ནི་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བགྱི་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་ངོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་དང། །ཁམས་དང། སྐྱེ་མཆེད་དང། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་དག་དབང་པོ་ལྟར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དེ་དག་ལ་རང་བཞིན་ཀོ་ག་ལ་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་མ་དཔྱོད་པ་དག་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩལ་མེད་པར་སྦྱར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་འདི་བསལ་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། 

Likewise,

O Illustrious One. They access the dharmadhātu by using their faculties. The twenty-two faculties are: the eye faculty, ear faculty, nose faculty, tongue faculty, body faculty, mind faculty, female faculty, male faculty, life force faculty, the faculty of happiness, faculty of suffering, faculty of pleasure, faculty of displeasure, faculty of neutrality, faculty of faith, faculty of diligence, faculty of attention, faculty of concentration, faculty of intelligence, the faculty of making the unknown known, the faculty of full knowing, and the faculty of possessing full knowledge.

Regarding these, the eye faculty can’t ever be determined throughout the three times. Not being determinable throughout the three times, there is no such eye faculty. The eye faculty being non-existent, how can there be a conventionally designated eye faculty? It is similar to a hollow fist; a falsehood, inauthentic, there is nothing there.146 It may be nominally indicated, but ultimately neither hollow nor fist can be ascertained. The eye faculty is just like a hollow fist; a falsehood, nothing there, something inauthentic. A feigned, deceptive phenomenon that can fool a child. There is nothing there, it is inauthentic. It may, in the same way, be nominally indicated, but ultimately neither an eye nor a faculty can be observed.

The Illustrious One gained the wisdom of omniscience and used the designation eye faculty in order to communicate with the many beings who remain perverted, but ultimately there is no such thing. The faculty is without inherent existence; it is devoid of facultyness. The eye does not exist as eyeness; the faculty does not exist as facultyness. How so? The eye does not have an eye nature; and a phenomenon that has no nature is not an existent thing. Not being an existent thing it is not established. It is unproduced and unceasing. It cannot be designated as something past or future.

Illustrious One, it is just like someone having a dream where he is laughing, joyous and playing, who remembers this when waking up. Even though he is able to bring it to mind, it is not something that can be ascertained. How is that so? These things can’t even be found in the dream, not to mention when waking up – they are nowhere. The faculties are just like this dream; one cannot determine an essence to any phenomenon whatsoever. Hence they are said to be inexpressible.147

The aggregates, elements, sense fields, interdependence and so forth are all explained to be like the faculties. How could these ever then have any inherent nature? The proponents of consciousness who haven’t properly explored the intent of the Teacher’s words are therefore unable to apply their intelligence to good ends, and will surely be defeated.

 
རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་བླ་མའི་མན་ངག་ལས། །
ཀེང་རུས་ཀྱིས་གང་ས་གཞི་མཐོང་བ་གང་། །
དེར་ཡང་གསུམ་ཆར་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མཐོང་། །
ལོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་ཕྱིར་རོ། ། 
When yogis train according to their guru’s words
And see that skeletons are covering the earth,
The three are still considered unproduced, because
It’s guidance utilising false mind images. (6.69) 
འདིར་སྨྲས་པ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་གང་བླ་མའི་མན་ངག་ལས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ས་གཞི་ཀེང་རུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གང་བར་མཐོང་བ་དེ་ཅི་ལྟར་བཤད་པ།
རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིས་བླ་མའི་མན་ངག་ལས། །
ཀེང་རུས་ཀྱིས་གང་ས་གཞི་མཐོང་བ་གང། །
དེར་ཡང་གསུམ་ཆར་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མཐོང། །
སྟེ་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི།
ལོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བསྟན་ཕྱིར་རོ། །
འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 

‘But,’ they may say, ‘if in the absence of objects there is no consciousness, how can one then explain that yogis following their guru’s instructions perceive the ground completely covered in skeletons?’

When yogis train according to their guru’s words
And see that skeletons are covering the earth,
The three are still considered unproduced, because …

… that is to say, the object, faculty and consciousness. Why? It is a meditative concentration:

It’s guidance utilising false mind images. (6.69)

The reason is that it is described as a mental exercise involving non-reality.

 
ཁྱོད་ཀྱི་དབང་བློའི་ཡུལ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ། །
དེ་ལྟར་མི་(3)སྡུག་ཡིད་ཀྱི་ཡང་འགྱུར་ན། །
དེ་བཞིན་ཡུལ་དེར་བློ་གཏད་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས། །
རྟོགས་འགྱུར་དེ་ནི་བརྫུན་པར་ཡང་མི་འགྱུར། ། 
And if you think that these repulsive images
Are just like any object that the mind conceives,
When other people turn their minds towards such things
They should discern them, and these wouldn’t then be false. (6.70) 
འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་ལྟར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།
ཁྱོད་ཀྱི་དབང་བློའི་ཡུལ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ། །
དེ་ལྟར་མི་སྡུག་ཡིད་ཀྱི་ཡང་འགྱུར་ན། །
དེ་བཞིན་ཡུལ་དེར་བློ་གཏད་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས། །
རྟོགས་འགྱུར་དེ་ནི་བརྫུན་པར་ཡང་མི་འགྱུར། །
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཟློས་གར་གྱི་ལྟད་མོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་ན། ཡུལ་དེར་མིག་གཏད་པ་རྣམས་ལས་ཇི་ལྟར་གཅིག་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པ་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་མ་ཡིན་པ་ཀེང་རུས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡང་ལ་བྱེད་པར་ཡིད་མི་འགྱུར་རོ། ། 

One must necessarily accept that this is the case. Otherwise,

And if you think that these repulsive images
Are just like any object that the mind conceives,
When other people turn their minds towards such things
They should discern them, and these wouldn’t then be false. (6.70)

When you witness such things as a theatrical performance, among those who are watching, the image present to the eye consciousness of one will similarly be so also for others. If the present case was similar, then non-yogis should be able to perceive exactly the same images as the yogi when directing their gaze towards objects such as these skeletons, their being the same as consciousness of blue and so forth. This meditative concentration would then no longer be a mental application involving non-reality.

 
རབ་རིབ་དང་ལྡན་དབང་པོ་ཅན་མཚུངས་ལ། །
ཆུ་འབབ་ཀླུང་ལ་ཡི་དྭགས་རྣག་བློ་ཡང་། །
མདོར་ན་ཇི་ལྟར་ཤེས་བྱ་མེད་དེ་བཞིན། །
བློ་(4)ཡང་མེད་ཅེས་དོན་འདི་ཤེས་པར་གྱིས། ། 
It’s similar to cataract-inflicted eyes
When spirits see a river’s water being pus.
In short, please understand that, just as what you know
Has no existence, neither does the mind itself. (6.71) 
དེ་བཞིན་དུ།
རབ་རིབ་དང་ལྡན་དབང་པོ་ཅན་མཚུངས་པ། །
ཆུ་འབབ་ཀླུང་ལ་ཡི་དྭགས་རྣག་བློ་ཡང། །
ཤེས་པར་བྱའོ། །རབ་རིབ་མཐུ་ལས་སྐྲ་རྣམས་གང་མཐོང་བ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་དང་མཚུངས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཅན་གཞན་ཡང་རིག་པར་བྱ་སྟེ་སྤྲོས་པས་ཆོག་གོ། །
མདོར་ན་ཇི་ལྟར་ཤེས་བྱ་མེད་དེ་བཞིན། །
བློ་ཡང་མེད་ཅེས་དོན་འདི་ཤེས་པར་གྱིས། །
ཤེས་བྱ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བློ་ཡང་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། མ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་མིན། །དེ་མེད་རྣམ་པར་ཤེས་མེད་པ། །དེ་ཕྱིར་ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་དག །རང་བཞིན་མེད་པར་ཁྱོད་ཀྱིས་གསུངས། །ཞེས་བྱ་བ་དང། དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་མ་དང་མཚུངས་པར། །ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན། །དེ་ཡི་དམིགས་པའང་དེ་བཞིན་ཏེ། །ངེས་པར་སྒྱུ་མའི་དངོས་དང་འདྲ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྫས་སུ་སྨྲ་བའི་བརྗེད་བྱེད་ཀྱི་གདོན་གྱིས་གཟུང་བ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་འདི་ནི་ཅི་ནས། བདག་ཉིད་གཡང་སར་ལྷུང་བར་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་བར་དམ་པ་སྙིང་རྗེ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུང་དང་རིགས་པའི་གསང་སྔགས་བཟང་པོ་བཏབ་པས་ཚབས་ཆེར་མནན་ཏེ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། 

Similarly, one should understand that

It’s similar to cataract-inflicted eyes
When spirits see a river’s water being pus.

It was previously explained that, ‘The mind sees hairs through the influence of this disease …,’148 and any other similar cases may be considered along the same lines; but we shall desist from elaborating more for now.

In short, please understand that, just as what you know
Has no existence, neither does the mind itself. (6.71)

One should come to recognise that just as knowable objects have no inherent existence, the mind too that entertains images of knowable objects is in and of itself un-produced. As stated:

Without a knowing there’s no known;
And lacking that, no consciousness.
Hence you declared that knowing and
The known lack inherent existence.149

Similarly,

Consciousness is like an illusion –
Thus spoke The Sun’s Kinsman.
And what it perceives is likewise
Certainly like illusory things.150

Those who are seized by this consciousness-claiming madness151 and deny external objects, are sure to plunge into the ravine of self-hood, and must therefore be treated by noble compassionate practitioners with an excellent and harsh mantric cure of scripture and reasoning.

 
གལ་ཏེ་གཟུང་མེད་འཛིན་པ་ཉིད་བྲལ་ཞིང་། །
གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་གཞན་དབང་དངོས་ཡོད་ན། །
འདི་ཡི་ཡོད་པ་གང་གིས་ཤེས་པར་འགྱུར། །
མ་བཟུང་བར་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་། ། 
And if detached from subject-object there could be
Dependent nature, empty of duality,
Then who would know of its existence? Just to say,
‘It’s there but not perceived,’ is quite unreasonable. (6.72) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྲིད་པར་བསྟན་ནས་དངོས་པོ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་ལ།
གལ་ཏེ་གཟུང་མེད་འཛིན་པ་ཉིད་བྲལ་ཞིང། །
གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་གཞན་དབང་དངོས་ཡོད་ན། །
འདི་ནི་ཡོད་པར་གང་གིས་ཤེས་པར་འགྱུར། །
མ་བཟུང་བར་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱར་མི་རུང། །
གལ་ཏེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་ན་དེའི་ཡོད་པ་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པ་གང་གིས་དམིགས། དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པར་ནི་མི་འཐད་དེ། རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པར་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་རལ་གྲིའི་སོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་མི་གཅོད་ལ། སོར་མོའི་རྩེ་མོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ལ་མི་རེག་ཅིང། །ལེགས་པར་བསླབས་པའི་གཡེར་ཞིང་ཡང་གཟོར་ཅན་གྱིས་ཀྱང་རང་གི་ཕྲག་པ་ལ་ཞོན་པར་མི་ནུས་ཤིང། མེས་རང་གི་བདག་ཉིད་མི་སྲེག་ལ། མིག་གིས་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་པ་གཞན་ཞིག་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཡུལ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེའི་འཛིན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་མ་བཟུང་བ་ལ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་མེད་དོ། ། 

Thus, having shown how there cannot be consciousness without external objects, in order to reject the position that it simply must exist, it is said:

And if detached from subject-object there could be
Dependent nature, empty of duality,
Then who would know of its existence? Just to say,
‘It’s there but not perceived,’ is quite unreasonable. (6.72)

If a dependent nature empty of so-called apprehended and apprehender exists, through what cognition do you apprehend its existence? It is untenable that it apprehends itself, since it is contradictory for something to direct its act upon itself: the blade of a sword cannot cut itself; the tip of a finger cannot touch itself; even the strongest and most dextrous athlete isn’t able to climb onto his own shoulders; fire cannot burn itself; and an eye cannot look at itself. Another cognition cannot be apprehending it since that would conflict with your own tenets; if cognition was the object of another cognition, one could then say that this undermines the sense of cognition only. Hence there is no way whatsoever that there can be an apprehender of it; and that which cannot be apprehended cannot exist.

 
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མྱོང་བར་འགྲུབ་མ་(5)ཡིན། །
གལ་ཏེ་ཕྱི་དུས་དྲན་པ་ལས་འགྲུབ་ན། །
མ་གྲུབ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཡི། །
མ་གྲུབ་འདི་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མིན། ། 
It isn’t proven to experience itself.
And if you say a later memory is proof,
You’re giving something that is unproven as proof;
And what’s not proven cannot function as a proof. (6.73) 
འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་གཞན་གཞན་གྱིས་འཛིན་པ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རང་རིག་པ་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་པ་ཁོ་ནས་དེ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ།
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མྱོང་བར་གྲུབ་མ་ཡིན། །
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མ་གྲུབ་བོ། །འདིར་ཁ་ཅིག་གིས་མདོ་སྡེ་པའི་ཕྱོགས་ཁས་བླངས་ནས་རང་རིག་པ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་མེ་ནི་སྐྱེས་པ་ཉིད་ན་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གཉིས་སུ་མི་འཇུག་པར་ཅིག་ཅར་གསལ་བར་བྱེད་ལ། སྒྲས་ཀྱང་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་ཉིད་ན་གཉིས་སུ་མི་འཇུག་པར་རང་གི་བདག་ཉིད་དང། ཡུལ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་མི་འདོད་པ་དེས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་རང་རིག་པ་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་མཐོང་ངོ་ཞེས་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བའི་དྲན་པས་ཡུལ་དྲན་པ་ཉིད་དང། ངས་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཡུལ་གྱི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྲན་པ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ན་ཤེས་པ་ཡང་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བས་དྲན་པ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རང་རིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དེ་མྱོང་བར་མི་རིགས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་ན་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་སྔོན་པོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་གཅིག་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཅོད་པར་ཁས་ལེན་ན། །སྔོན་པོའི་ཤེས་པའི་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་མྱོང་བ་པོ་གཞན་ཡོད་པར་བྱ་དགོས་ཤིང། དེ་ལ་ཡང་གཞན་ཞིག་འགྱུར་དགོས་པས་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་ལོ། །ཤེས་པས་ཡུལ་གཞན་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ལུགས་མཐའ་དག་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང། སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུད་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཨུཏྤལའི་འདབ་མ་བརྒྱ་འབིགས་པ་ལྟར་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་འཇུག་པ་མྱུར་བས་ཅིག་ཅར་དུ་འཇུག་པ་ལྟ་བུར་མངོན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་རང་རིག་པ་ཁས་བླངས་པར་བྱ་དགོས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ནི་ངས་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་གཉི་གའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲན་པ་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བ་ཡང་འགྲུབ་སྟེ། ཤེས་པའི་རང་བཞིན་རང་རིག་པ་མ་རྟོགས་པར་ནི་དེའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་དུས་ཕྱིས་དྲན་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ལས་གང་ལས་དུས་ཕྱིས་གཉི་གའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲན་པ་སྐྱེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པའི་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་ཡུལ་གྱི་བདག་ཉིད་མྱོང་ཞིང་སྐྱེས་པར་དཔོག་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་དྲན་པ་ལས་རང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། རང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་ན་གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ལ་འདི་ནི་ཡོད་པར་གང་གིས་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་ལ། འདི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མྱོང་བར་གྲུབ་མ་ཡིན། །
གལ་ཏེ་ཕྱི་དུས་དྲན་པ་ལས་གྲུབ་ན། །
མ་གྲུབ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཡི། །
མ་གྲུབ་འདི་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མིན། །
དེ་ལ་གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་རྫས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་ན་ནི། དེའི་ཚེ་བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དྲན་པ་མི་སྲིད་པས་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་པའི་དྲན་པས་མ་གྲུབ་པའི་རང་རིག་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་དུ་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ཡང་རང་རིག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དྲན་པ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འདིར་མེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རང་རིག་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ཡོད་པས་དུ་བས་མེ་ལྟར་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བའི་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། རང་རིག་པ་དེ་ནི་ད་རུང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པས། རང་རིག་པའི་རྒྱུ་ཅན་རང་རིག་པ་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་དྲན་པ་ག་ལ་ཡོད། འདི་ལྟར་ཆུ་ཙམ་མཐོང་བ་ལས་ནོར་བུ་ཆུ་ཤེལ་ལམ་མེ་ཙམ་མཐོང་བ་ལས་ནོར་བུ་མེ་ཤེལ་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་མེད་པར་ཡང་ཆར་ལ་སོགས་པ་དང་གཙུབ་ཤིང་གཙུབས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུ་དང་མེ་དག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རང་རིག་པ་མེད་པར་དྲན་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་དེ་ལྟར་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དྲན་པ་ནི་དེ་མེད་པར་མེད་པས། མ་གྲུབ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཕྱིར་ཏེ། །རང་རིག་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པའི་ཚིག་བརྗོད་པའི་མ་གྲུབ་པ་འདི་སྒྲུབ་པའི་དགོས་པ་ཅན་དུ་མ་གྲུབ་སྟེ། སྒྲ་མི་རྟག་པ་ལ་མིག་གིས་གཟུང་བྱ་ཉིད་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམ་པ་ཡིན་ནོ། ། 

Now they reply, ‘It isn’t actually a case of another apprehending something else, but it has reflexive awareness. And since reflexive awareness apprehends itself, that shows it to be existent.’ To show how this can’t be, we explain:

It isn’t proven to experience itself.

It is unproven that it can so-called ‘apprehend itself.’

There are those who cite the Sautrāntika position in order to prove reflexive awareness: ‘When a fire is kindled it will simultaneously illumine itself together with vases and other things without distinction. And words signify both themselves and a referent. Similarly, when consciousness occurs it can fully discern itself and objects without distinction. Hence, reflexive awareness most certainly exists.

‘Though unwilling, one must by necessity accept reflexive awareness. Otherwise, when remembering the experience, “I saw …,” one wouldn’t then remember both the object as well as the experience, “I saw it.” Why? The memory would be of the experienced object, while the knowing of it would not have been experienced and could not then be remembered.

‘As long as awareness is not reflexive it cannot be experienced. And that there is another cognition experiencing it is unreasonable. Why? If the cognition experiencing it is other, the consequence will be that of infinite regress. If you accept that immediately following one cognition distinguishing the colour blue, there is a consciousness distinguishing that, one would need yet another experiencer of the cognition of the cognition of blue; and then yet another again; leading to the fault of infinite regress.

‘And it can’t be that cognition discerns something separate from it, since then all strings of awareness would be objects of distinct consciousnesses, and sentient beings only have a single stream of consciousness. It is like a stack of a hundred blue lotus-petals being pierced; consciousness engages with things in succession, but so rapidly that it appears to be happening simultaneously.152 Hence, to avoid the fault of infinite regress one must necessarily accept reflexive awareness.

‘With that, both objects involved when subsequently remembering the thought “I saw …” will be accounted for. But if the nature of cognition isn’t known by reflexive awareness, it’s illogical that its object can be remembered. And so, as the subsequent memory “I saw…” appears to one’s cognition, it may be inferred that the trigger for the cognitive experience of a subsequent memory containing both these objects must have been an experience of its own nature and the nature of the object. The subsequent memory proves the experience of oneself; and when experience of oneself exists, the dependent nature exists. You asked, “What would then know of its existence?”153 This is the answer.’

To show that this is illogical, it was said:

It isn’t proven to experience itself.
And if you say a later memory is proof,
You’re giving something that is unproven as proof;
And what’s not proven cannot function as a proof. (6.73)

If this is the proof they now present to substantiate it, since memory is impossible in that it’s produced neither from self nor from other, how could the unproven memory prove the unproven reflexive awareness? Even in terms of worldly conventions it would be impossible for memory to be the result of reflexive awareness. How so? If, as in the case of fire, cognition is used to prove reflexive awareness – and because of its presence, like fire is deduced from smoke, one is to be convinced of its existence via the subsequent occurrence of memory – since this reflexive awareness remains something unproven, how could memory, the result of reflexive awareness and something that doesn’t occur if reflexive awareness doesn’t exist, exist? One can’t be certain of the presence of a water-crystal gem just from seeing water, or a fire-crystal gem just from seeing fire, because even without these water may be the result of such phenomena as rain, and fire may be produced for instance by rubbing sticks together. In the same way, this shows that memory may arise in the absence of reflexive awareness. And therefore, since memory as a result of reflexive awareness is non-existent without it, you’re giving something unproven as proof. In proving reflexive awareness, this unproven term ‘memory’ has no relevance as evidence – just like thinking of sound’s impermanence as something perceived by the eyes.

 
རང་རིག་པ་ནི་གྲུབ་ལ་རག་མོད་ཀྱི། །
དེ་ལྟའང་དྲན་པའི་དྲན་པ་རིགས་མིན་ཏེ། །
གཞན་ཕྱིར་མ་ཤེས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པ་བཞིན། །
གཏན་(6)ཚིགས་འདིས་ནི་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་འཇོམས། ། 
But let’s assume that self-awareness is affirmed.
That memory remembers it is still unsound,
Because it’s other, like an unknown in one’s mind.
This argument will conquer any counterclaim. (6.74) 
ཇི་སྟེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་བཏང་ནས་ཀྱང།
རང་རིག་པ་ནི་གྲུབ་ལ་རག་མོད་ཀྱི། །
དེ་ལྟའང་དྲན་པའི་དྲན་པ་རིགས་མིན་ཏེ། །
གཞན་ཕྱིར་མ་ཤེས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པ་བཞིན།
གཏན་ཚིགས་འདིས་ནི་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་འཇོམས། །
གལ་ཏེ་ཡང་ཤེས་པས་རང་གི་བདག་ཉིད་དང་ཡུལ་རིག་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དྲན་པའི་ཤེས་པས་དེ་དག་དྲན་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དྲན་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་ལས་གཞན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་བྱམས་པའི་ཤེས་པའི་རང་རིག་པ་དང་ཡུལ་མྱོང་བ་ནི་སྔར་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བས་ཉེར་སྦས་ཀྱི་ཤེས་པས་དྲན་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་ཤེས་པའི་རྒྱུད་ལས་ཤེས་པ་ལྟར་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བས་ཀྱང་ཤེས་པ་དང་དོན་དག་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་དྲན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་གནས་པའི་ཕྱིར། དྲན་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་འདིས་ནི་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་འཇོམས། གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་གང་ཡིན་པ་འདིས་ནི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དང། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ། །དྲན་པའི་ཤེས་པའི་སྐད་ཅིག་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དུས་ཕྱིས་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུད་གཞན་གྱི་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་དང། རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་དགག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། ། 

But say we dispense with such analysis:

But let’s assume that self-awareness is affirmed.
That memory remembers it is still unsound,
Because it’s other, like an unknown in one’s mind.
This argument will conquer any counterclaim. (6.74)

If we do say that cognition is aware of itself and the object, it is still illogical for a remembering cognition to remember them, because the remembering cognition is accepted as other in relation to the cognition that experienced the object. The reflexive awareness and experience of the object that happened in Maitreya’s mind will not be remembered by Upagupta, because he didn’t experience them. Similarly, seeing as they are other, it would be just like an unknown mind appearing to oneself, and a subsequent consciousness taking place within a stream of mind cannot therefore have that memory, because it didn’t experience that cognition and object.

Now, one may think that such a memory can exist, since this is a case of a single continuum where things have a causal relationship. But this too is not the case because we have an argument which defeats any objection. The argument of stating, ‘Since they are other …,’ will utterly defeat any counterclaims such as, ‘They are part of the same continuum,’ or, ‘They are in a causal relationship,’ and so on. Since a moment of recollecting cognition would come about subsequent to the experience, it is something other; and being in that way just the same as having a cognition of another stream of mind, we may say that it isn’t of a single continuum as the cognition that experienced, or in a causal relationship, and so forth. So this argument of stating that they are other is a sweeping refutation.

 
གང་ཕྱིར་གང་གིས་ཡུལ་མྱོང་གྱུར་དེ་ལས། །
དྲན་པ་འདི་གཞན་ང་ལ་ཡོད་མིན་པ། །
དེ་ཕྱིར་ང་ཡིས་མཐོང་སྙམ་དྲན་འགྱུར་ཏེ། །
འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་ཚུལ་ལུགས་ཡིན། ། 
For us, the one who has the memory is not
Distinct from he who had experience of something.
To think, ‘I saw,’ is therefore memory to us,
As is the way conventional worldly people think. (6.75) 
ཁྱོད་ཀྱི་ལྟར་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།
གང་ཕྱིར་གང་གིས་ཡུལ་མྱོང་འགྱུར་དེ་ལས། །
དྲན་པ་འདི་གཞན་ང་ལ་ཡོད་མིན་པ། །
དེ་ཕྱིར་ང་ཡིས་མཐོང་སྙམ་དྲན་འགྱུར་ཏེ། །
འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་ཚུལ་ལུགས་ཡིན། །
གང་གིས་ཡུལ་མྱོང་བ་དེ་ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་དེ་ལས་དྲན་པའི་ཤེས་པ་གཞན་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་མེད་པ་དེ་ལྟར་ན་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་དྲན་པ་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། གང་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་མྱོང་བ་དེ་དྲན་པའི་ཤེས་པས་མྱོང་བ་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་པས་དྲན་པ་ཡུལ་དང་ལྡན་པར་འབྱུང་ལ། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དྲན་པས་ཡོངས་སུ་མ་བཅད་པ་མ་ཡིན་པས་བདག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཚུལ་ལུགས་ཡིན་གྱི་ཤིན་ཏུ་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བརྫུན་པའི་དོན་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 

They might then ask, ‘How do you explain it?’ To clarify:

For us, the one who has the memory is not
Distinct from he who had experience of something.
To think, ‘I saw,’ is therefore memory to us,
As is the way conventional worldly people think. (6.75)

I have already explained in relation to the experience of an object, how between the cognition that experienced the object and the cognition that remembers there cannot be otherness. And since, when there has been an experience, the rememberer is not another, it isn’t the case that the cognition which remembers that experience is not the experiencer, and the memory can therefore appear with the object. Since it isn’t the case that the discernment of the experiencing cognition isn’t the discernment of the rememberer, one can have the thought, ‘I saw….’ This is also the worldly viewpoint, which shouldn’t be subjected to rigorous analysis, since the conventions of the world operate on false premises.

 
དེ་ཕྱིར་རང་རིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །
(7)ཁྱོད་ཀྱི་གཞན་དབང་གང་གིས་འཛིན་པར་འགྱུར། །
བྱེད་པོ་ལས་དང་བྱ་བ་གཅིག་མིན་པས། །
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པར་རིགས་མ་ཡིན། ། 
And so, as self-awareness cannot be the case,
What is perceiving your dependent nature then?
The actor, act and object cannot be the same,
And thus to apprehend itself makes little sense. (6.76) 
གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ།
དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །
ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་དབང་གང་གིས་འཛིན་པར་འགྱུར། །
བྱེད་པོ་ལས་དང་བྱ་བ་གཅིག་མིན་པས། །
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པར་རིགས་མ་ཡིན། །
བདག་རིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་རིག་པར་བྱ་བཞིན་པའི་བདག་ཉིད་ལས་ཀྱི་དངོས་པོར་འགྱུར་ལ་རིག་པར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཞིང་དེའི་བྱ་བ་ཡང་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དང་བྱ་བ་གཅིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ན། འདི་དག་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ནི་མ་མཐོང་ངོ། །འདི་ལྟར་གཅོད་པ་པོ་དང་ཤིང་དང་གཅོད་པའི་བྱ་བ་གཅིག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལས་ཀྱང་རང་རིག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས་ཀྱང། ཇི་ལྟར་རལ་གྲི་རང་གི་སོ། །གཅོད་པར་མི་བྱེད་སོར་མོ་ནི། །རང་ལ་རེག་པར་མི་བྱེད་ལྟར། །རང་རིག་སེམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། 

This being the case:

And so, as self-awareness cannot be the case,
What is perceiving your dependent nature then?
The actor, act and object cannot be the same,
And thus to apprehend itself makes little sense. (6.76)

An awareness thinking, ‘I cognise myself,’ implies that it itself is the thing acted upon, while the cognition, the actor, is also itself. And as its act is also not then separate, it follows that the actor, the acted upon and the act would be the same. These are however not seen to be the same, just like the wood-cutter, the wood and the act of cutting are not the same. Since reflexive awareness cannot therefore exist, it doesn’t apprehend itself. As stated in the Descent Onto Langka:

Just as a sword does not cut
Its own blade; and a fingertip
Cannot touch itself; the same applies
To the mind perceiving itself.154

 
གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་མ་ཤེས་པའི། །
བདག་ཅན་གཞན་དབང་ངོ་བོའི་དངོས་ཡོད་ན། །
གང་གིས་ན་འདི་ཡོད་པ་མི་རིགས་པ། །
(208a1)གཞན་ལ་མོ་གཤམ་བུས་གནོད་ཅི་ཞིག་བསྐྱལ། ། 
If, even though it is by nature unproduced
And isn’t known, dependent nature can exist,
How has the barren woman’s son offended them
That he should suffer this denial of being real? (6.77) 
དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རང་རིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།
གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་མ་ཤེས་པའི། །
བདག་ཅན་གཞན་དབང་ངོ་བོའི་དངོས་ཡོད་ན། །
གང་གིས་ན་འདི་ཡོད་པར་མི་རིག་པ། །
གཞན་ལ་མོ་གཤམ་བུ་གནོད་ཇི་ཞིག་བྱ། །
གཞན་གྱི་དབང་བདག་དང་གཞན་ལས་མི་སྐྱེ་བ་ནི་གོང་དུ་སྤྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་ནི་མ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཉིད་དུ་ཡང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་མ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་ལེན་ན། གང་ལས་གཞན་གྱི་དབང་དང་མཚུངས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་འདི་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པར་མི་འགྱུར་བ། ཁྱོད་ལ་མོ་གཤམ་གྱི་བུས་གནོད་པ་ཅི་ཞིག་བྱས་ཏེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་ཤིང་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་འདི་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པར་གྱིས་ཤིག ། 

Therefore, as reflexive awareness does not exist:

If, even though it is by nature unproduced
And isn’t known, dependent nature can exist,
How has the barren woman’s son offended them
That he should suffer this denial of being real? (6.77)

As was demonstrated above, a dependent nature can be neither self- nor other-produced, and is likewise shown to be something that can’t be known. And if you do accept the existence of a dependent nature that is by nature unproduced and unknowable, why should you then not also accept the existence of things that have the same status as this dependent nature? Has the barren woman’s son harmed you in any way? A barren woman’s son too may be described as utterly unfathomable, an ineffable object of the noble ones’ wisdom155 , so you have to accept his existence!

 
གང་ཚེ་གཞན་དབང་ཅུང་ཟད་ཡོད་མིན་ན། །
ཀུན་རྫོབ་པ་ཡི་རྒྱུར་ནི་གང་ཞིག་འགྱུར། །
གཞན་གྱི་ལྟར་ན་རྫས་ལ་ཆགས་པ་ཡིས། །
འཇིག་རྟེན་གྲགས་པའི་རྣམ་བཞག་ཀུན་ཀྱང་བརླགས། ། 
When this dependent nature can’t exist at all,
Then how can it be causing relative events?
When so obsessed with substance, our opponents will
Just gainsay every normal worldly principle. (6.78) 
གང་ཡང་དངོས་པོ་བཏགས་པར་ཡོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིང་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། རིགས་པ་ཞིག་ན།
གང་ཚེ་གཞན་དབང་ཅུང་ཟད་ཡོད་མིན་ན། །
ཀུན་རྫོབ་པ་ཡི་རྒྱུར་ནི་གང་ཞིག་འགྱུར། །
ཀུན་རྫོབ་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཀྱེ་མ་ཀྱི་ཧུད། གཞན་གྱི་ལྟར་ན་རྫས་ལ་ཆགས་པ་ཡིས། །
འཇིག་རྟེན་གྲགས་པའི་རྣམ་གཞག་ཀུན་ཀྱང་བརླག །
ཤེས་རབ་མེད་པས་རྫས་ཆ་ཤས་ཙམ་ལ་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་གྱི་དབང་གི་བུམ་པ་སོ་མ་བཏང་བར་ཆུ་དང་འདྲ་བ་བླུགས་ནས་རང་གི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ཚུལ་ངན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་ལས་གྲུབ་པ་འདུག་ཤིག་སོང་ཤིག་བྱོས་ཤིག་ཚོས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་དང། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཇིག་པར་རྟོགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་རྒུད་པ་ཉིད་འབའ་ཞིག་སྲིད་པར་འགྱུར་གྱི། མངོན་པར་མཐོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 

If it is indeed an existent dependent nature which is, as they posit, ’… the cause for things that are but imputations…,’156 then logically:

When this dependent nature can’t exist at all,
Then how can it be causing relative events?

The thinking being that a cause for the relative does not then exist in the slightest. And so, for them there is nothing that can actually cause worldly conventional reality. How terrible!

When so obsessed with substance, our opponents will
Just gainsay every normal worldly principle. (6.78)

Foolishly clinging to one part of substantial reality is like pouring water into the unfired earthenware pot of the dependent nature. Due to their ignorant ways they find that they destroy everything: i.e. worldly principles that are only sound from the worldly perspective – commands such as sit!, go!, do!, cook! and so forth – as well as anything encompassed by material form, sensation and so forth. With that, nothing but failure lies ahead, and no good result will transpire.

 
སློབ་དཔོན་(2)ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱི་ལམ་ལས་ནི། །
ཕྱི་རོལ་གྱུར་ལ་ཞི་བའི་ཐབས་མེད་དོ། །
དེ་དག་ཀུན་